سفر 5 روزه به نیویورک و عواقب آن
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
سید نعمتالله عبدالرحیمزاده : سفر 5 روزه دکتر حسن روحانی به نیویورک تمام شد و آمریکا را ترک کرد تا برای اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر به شهر آستراخان روسیه برود. این سفر پیوسته از آمریکا به روسیه به جهت نمادی جالب توجه و گویای نحوه مناسبات در سیاست خارجی روحانی است. یک وجه مهم نمادی در دیدارهای روحانی است زیرا از یک طرف او در این دور از سفر به نیویورک حتی آن مکالمه تلفنی کوتاه سال قبل با باراک اوباما، رییس جمهور آمریکا، را نداشت اما از طرف دیگر، دیدار با ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه، در اجلاس خزر دومین دیدار روحانی با رییس جمهور روسیه طی یک ماه گذشته است. بنابر این، میتوان گفت که مناسبات با آمریکا در سیاست خارجی روحانی موضوعیت دارد اما به نحو غیر مستقیم که در عمل تا حد حضور در مجمع عمومی سازمان ملل و دیدار وزرای خارجه ایران و آمریکا پیش نرفته اما مناسبات با روسیه به نحو جدی در حد بالای دیدار روسای جمهور ادامه دارد.
از این وجه نمادین که به بگذریم اصل سفر 5 روزه روحانی اهمیت خاص خود را دارد، اول از جهت مقایسه آن با تجربه سال قبل و دستآوردهای این سفر و دوم از جهت پیآمدهای این سفر در داخل و خارج از کشور. به طور کلی میتوان گفت که این دور سفر روحانی در مقایسه با سفر سال گذشته گام به جلو قابل توجهی داشت. هم سخنرانی روحانی در مجمع عمومی سازمان ملل و هم میزان و سطح دیدارهای او نسبت به سال گذشته پیشرفت قابل توجهی را نشان داد. روحانی در سخنرانی این دور با دقت بیشتری مسائل را مطرح کرد و به خصوص در مورد خشونت و تروریسم هم ابعاد آن را بهتر بازگو کرد و هم نحوه برخورد با آن. تاکید روحانی بر وضعیت لیبی و مسئولیت کشورهای غربی در قبال آنارشیسم حاکم بر آن اهمیت قابل توجهی داشت تا نشان دهد که ایران در برخورد با پدیده تروریسم به طور کامل در خط تبلیغات غربی نیست و دیدگاه خاص خود را دارد.
در سطح دیدارها باید به دیدار روحانی با فرانسوا اولاند، رییس جمهور فرانسه، و دیوید کامرون، نخست وزیر بریتانیا، اشاره کنیم که اگر دیدار با فرانک اشتاین مایر، وزیر امور خارجه آلمان، به عنوان بالاترین مقام هیئت آلمانی را هم به حساب بیاوریم، روحانی در این سفر با بالاترین مقامهای سه کشور مهم اروپایی دیدار و گفتوگو کرد. این خود دستآور قابل توجهی در سیاست خارجی روحانی به حساب میآید و نسبت به تجربه سال گذشته گام به جلو قابل توجهی است به خصوص این که دیدار او با دیوید کامرون، نخستین دیدار رییس جمهور ایران با نخست وزیر بریتانیا بعد از انقلاب بود که به همین دلیل از آن به عنوان دیداری تاریخی تعبیر شد.
ای کاش کامرون چند ساعت بعد از دیدار با روحانی، در سخنرانی مجمع عمومی سازمان ملل، آن انتقادهای تند به ایران را بیان نمیکرد و وزارت خارجه فرانسه هم بعد از دیدار روحانی با فرانسوا اولاند آن بیانیه تند علیه ایران را منتشر نمیکرد. اتهامهای کامرون و بیانیه وزارت خارجه فرانسه هم بر آن دیدارها تاثیر گذاشت و هم این که زمینهای برای هجمه داخلی علیه روحانی فراهم کرد. این نحو برخورد دو کشور اروپایی و به خصوص حرفهای کامرون باعث شد تا زبان تند جناح تندرو داخلی علیه روحانی باز بشود و نه تنها سفر او را منفی تلقی کنند بلکه آن را برخلاف منافع نظام ارزیابی کرده و حتی این جناح و برخی از نمایندگان آن در مجلس حرف استیضاح محمد جواد ظریف را پیش بکشند.
عکس العمل علی لاریجانی به سخنان کامرون و برخورد محمد حسن ابوترابیفرد با سر و صداهای حمید رسایی در مجلس نشاندهنده حمایتهای داخلی از سفر روحانی است تا آن که زمینه فراهم شده برای تندروهای داخلی چندان موثر نباشد. سید حسین نقوی حسینی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی، هم گفته برنامه حضور ظریف در این کمیسیون هیچ ربطی به اعتراض و انتقادها نسبت به اتفاقات نیویورک ندارد بلکه روند عادی است تا وزیر امور خارجه بعد از هر تحول یا سفر مهمی مثل سفر نیویورک، گزارش خود را به کمیسیون بدهد. بنابر این، به نظر میرسد که قصدی در داخل وجود دارد تا موج هجمه علیه روحانی و دولت کنترل شود و باعث نشود تا دستآورد این سفر مبدل به شکست داخلی برای رییس جمهور گردد اما آیا این مدیریت میتواند دهان معترضین را به طور کامل ببندد؟
روشن است که دهان معترضین بسته نخواهد شد و آنها همچنان از نحوه برخورد آن دو کشور اروپایی با روحانی استفاده خواهند کرد. پس شاید ابوترابیفرد با گفتن این که مجلس جای عربدهکشی نیست، بتواند رسایی را در آن جلسه ساکت کند اما رسایی و همفکران او کسانی نیستند که به این زودیها ساکت بنشینند. استفاده سیاسی این طیف از آن ماجرا امری طبیعی است اما گذشته از نحوه عمل آنها، اصل اتفاق پیش آمده قابل توجه است. روحانی با دیدارهای خود نشان داد که حاضر است تابوهای گذشته را بشکند و حسن نیت ایران برای ایجاد فصل تازهای از روابط با غرب یا حداقل کشورهای اصلی اروپایی را به نمایش گذاشت. پاسخ بریتانیا و فرانسه نه عقلانی بود و نه از سر حسن نیت اما این باعث نمیشود تا رفتار روحانی مورد سوال قرار بگیرد.
روحانی با این رفتار توانست حسن نیت خود را در معادلات جهانی ثابت کند و از آن برای مذاکرات هستهای بهره ببرد تا در پایان سفر خود به نیویورک بگوید؛ ایران تا جایی که لازم بوده در مذاکرات انعطاف به خرج داده است. این استفاده از دیپلماسی رسمی در زمین مذاکرات هسته ای است که روحانی توانست از برنامهاش در نیویورک نفعی برای این مذاکرات داشته باشد. اگر او آن دیدارهای را انجام نداده بود، نمیتوانست به این صورت حرف بزند و به نحوی حجت را بر غرب تمام کند. سفر بلافاصله او به روسیه هم میتواند بخش دیگری از این سیاست باشد تا به غرب نشان دهد که در صورت عدم نرمش، هنوز در شرق به روی ایران باز است. بنابر این، روحانی در این سفر هم روی خوش خود را به غرب نشان داده و هم گزینه دیگر را برجسته کرده تا دو سوی نحوه رفتار با غرب را تکمیل کرده باشد.
با توجه به این نکات، میتوان گفت که روحانی سفر به نیویورک و همچنین سفر به روسیه به عنوان یک پیوست، را با برنامهای منظم و حساب شده انجام داده هر چند که این برنامه در داخل بیهزینه نبوده است. میشود این هزینه را تا اندازهای کنترل کرد اما باید دید که برنامه روحانی در بعد از این چه نتیجهای خواهد داد و آیا باعث خواهد شد تا روند مذاکرات هستهای تا مهلت تعیین شده به نتیجه برسد؟ این دور از مذاکرات که نتیجه نداد و باید منتظر دور بعد در دو هفته آینده ماند تا شاید مانور روحانی در آن دور نتیجهای داشته باشد.
دیدگاه تان را بنویسید