سوء‌مدیریت، از زاینده‌رود یک اژدهای خاکی ساخته است

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

به گزارش نامه، غروب پنجشنبه(30 شهریور) سیاهی و خشکی زاینده‌رود را جویی از آتش برهم زد که ناشی از سوختن گیاهان خشک نزدیکی سی و سه پل بود و باز این پرسش را مطرح کرد که این رودخانه چندصدساله را می شود که در دهه اخیر 9 بار خشک شده است و رودخانه ای از خاک گاهی میزبان گردشگران می شود. زاینده رود نازا، گردشگری بی‌حال مسئولان شرکت آب اصفهان همه این مشکلات را به گردن خشکسالی می‌اندازند و مردم نیز شایعه‌های فراوانی را دهان به دهان منتقل می‌کنند. مردم گاهی می‌گویند آب را بسته‌اند تا تونل مترو را از زیرزمین عبور دهند. گاهی هم این شایعه می‌آید که زیر پایه پل‌ها در زمان شاه عباس، گنجی نهاده‌اند و اکنون برای کشف گنج رودخانه را خشکانیده‌اند و زمانی تقصیر را به گردن انتقال آب به کرمان و رفسنجان می‌گذارند و انتقال آب به یزد را نیز نشانه رفته اند. خشکسالی از نظر اقتصادی، زندگی بخشی از مردم استان اصفهان به خصوص کشاورزان شرق و غربش را تحت تاثیر قرار داده است. از سوی دیگر، بخشی از توان واحدهای مادر صنعتی اصفهان نیز به دلیل خشکسالی و کمبود آب کاهش یافته و قسمتی از خط تولید آنها از مدار خارج شده است. از سوی دیگر، خشکی رودخانه باعث شده گردشگران نیز از انتخاب اصفهان به عنوان مقصد گردشگری خود پرهیز کنند که این مساله نیز اثرات سو اقتصادی به همراه داشته است. خشکی رودخانه، اثرات منفی بر آثار تاریخی اصفهان نیز دارد. تعدادی از پل های تاریخی اصفهان پایه هایی از جنس ساروج دارند که خشک شدن ساروج ها در اثر خشکی رودخانه، موجب ریزش و سست شدن پی ساروجی این پل ها از جمله سی و سه پل می شود. دیگر آثار تاریخی اصفهان نیز با پدیده هوازدگی مواجه شده اند. آن طور که دکتر عبدالعظیم شاکرمی، استاد سازه و مرمت گر آثار تاریخی در خصوص این پدیده گفته است:« این موضوع باعث کم شدن رطوبت هوا و به‌دنبال آن، تبخیر بالا می‌شود، سپس نمک‌زایی در ملات ایجاد می‌شود». به این شکل، خشک شدن زاینده‌رود متهم ردیف اول در آسیب رسیدن به آثار تاریخی لقب می‌گیرد. ببار ای بارون ببار با این حال مهمترین عامل این اتفاق را نیامدن باران می‌دانند مجموع آب ورودی به سد از رودخانه، تونل اول و دوم و همچنین چشمه لنگان 1570 میلیون متر مکعب است در حالی که در سال پر باران این عدد به 2 میلیارد و 100 میلیون متر مکعب می‌رسد. کارشناسان شرکت آب منطقه‌ای اصفهان، خروجی از سد را 1800 تا 1900 میلیون متر مکعب در سال‌های معمولی می‌دانند که 425 میلیون متر‌مکعب آن را برای شرب و 120 میلیون مترمکعب را برای صنایع و بقیه را برای فضای سبز و کشاورزی در نظر می‌گیرند. در سال‌های کم بارشی و خشکی مانند سال‌های 86 تا88 با خروجی های معادل 1350 و 1000 میلیون مترمکعب مصارف شرب و صنعت کاهش نمی‌یابد و فضای سبز نیز به مقدار کم کاهش پیدا می‌کند و بخش کشاورزی تقریباً از آب محروم می شود. حمیدرضا سالمی و نادر حیدری در گزارشی در مجله علمی- پژوهشی تحقیقات منابع آب ایران، منابع و مصرف آب در حوضه زاینده‌رود را ارزیابی و نتیجه می‌گیرند که در حوضه زاینده‌رود مراحل توسعه، تخصیص و مصارف آب فرآیندی ناگهانی داشته و تقاضا برای مصارف آب بلافاصله پس از تأمین آب در هر حوضه در طی 50 سال اخیر به طور مداوم تحت تنش آبی قرار داشته است. بدین ترتیب مدیریت جامع آب برای تخصیص بین بخش‌های مختلف وجود ندارد و حتی کاهش 10 درصدی در تأمین آب سبب بروز تنش آبی شدید در حوضه می شود. پارسال کل مصرف آب رودخانه به 6 میلیارد و 545 میلیون مترمکعب رسید که پیش بینی می شود این عدد در سال 1400 به 6 میلیارد و 753 میلیون برسد که صرف صنعت، شرب، محیط زیست و کشاورزی می شود. صنایعی که آب می‌بلعند در این میان از میزان آب‌های زیرزمینی حوزه زاینده‌رود به شدت کاسته شده و دلایلی همچون افزایش جمعیت در اطراف رودخانه و نیاز مصارف شرب، بهداشت و غیره، توسعۀ شهرها و نیاز به فضای سبز، ایجاد صنایع مصرف کننده و آلوده کنندۀ آب، توسعۀ کشاورزی باعث کاهش آب رود شده است. از سوی دیگر دلایلی همچون انتقال آب به یزد، انتقال آب به کاشان و پمپاژ آب از بالادست رودخانه توسط شرکت آب استان چهارمحال و بختیاری رودخانه به اژدهای خاکی وسط شهر اصفهان تبدیل کرده است. از سوی دیگر، عدم ذخیره کافی در سد در سال های معمولی و پرباران برای سال های کم بارش که این موضوع به دلیل فشار بیش از حد مصرف و کمبود کلی آب در حوضه است. در طول مسیر رودخانه هم بسترهای عریض و بندهای کندکننده ساخته شده که موجب افزایش نفوذ و تبخیر می شود. البته شاید یکی از دلایلی که تیر خلاص را به پیکر زاینده رود وارد کرده توسعه افسارگسیخته صنعت در اطراف زاینده رود است؛ چرا که صنایع بزرگ، پالایشگاه، نیروگاه ها مانند یک اسفنج بزرگ آب شاهرگ حیاتی اصفهان را می بلعند و به جای آن آلودگی سفره های زیرزمینی تحویل می دهند. راه حل اساسی درازمدت این است که برای استان های اصفهان، چهارمحال و بختیاری و خوزستان طرح آمایش سرزمین به صورت صحیح و علمی تهیه شود و هرگونه توسعه‌ای بر پایه اصول علمی جایابی شود. امری که با برهم زدن ساختار سازمان مدیریت و برنامه ریزی از سوی رئیس جمهوری اکنون تقریبا غیرممکن می نماید. چون قانون استقلال آب استان‌ها به پیکر رودخانه ضربه ای مهلک وارد می کند و باید فاتحه‌ای خواند بر مدیریت واحد حوضه رودخانه زاینده رود.