حق وتو

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

وتو کلمه‌ای به زبان لاتین و به معنای «من منع می‌کنم» است. این واژه نخست در مجلس‌های دوره امپراتوری روم بکار می‌رفت.

اگر در یک نظام رای‌گیری نظر مخالف یک یا چند رای‌دهنده، فارغ از نتیجه شمارش آرا، بتواند نتیجه را ملغی کند، می‌گویند «رای وتو شده‌است». این حالت به‌ویژه وقتی پیش می‌آید که بر پایه آیین‌نامه رای‌گیری نیاز به «توافق به اتفاق آرا» باشد. در این حالت هر یک از رای دهندگان حق وتو دارند، چون اگر رای مخالف دهند اتفاق آرا حاصل نمی‌شود و پیشنهاد به تصویب نمی‌رسد.

از مشهورترین موارد وتو در دوران معاصر استفاده از حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل متحد است. کشورهای آمریکا، روسیه، فرانسه، انگلستان و چین در شورای امنیت حق وتو دارند.

بر اساس منشور سازمان ملل متحد، شورای امنیت دارای 10 عضو غیر دایم و 5 عضو دایم است که اعضای دایم شورا دارای حق «وتو» هستند. از ابتدای تأسیس سازمان تاکنون، نسبت به این حق، نظریات متفاوتی اظهار شده و بیشتر این نظریات، مخالف این حق بوده‌اند. اکنون، که این مخالفت‌ها شدت یافته، برخی از کشورها مدعی استحقاق برخورداری از حق وتو هستند. علاوه بر ایرادهای حقوقی و تناقضات نظری و عملی، حق وتو از دیدگاه اسلام نیز پذیرفته نیست؛ زیرا این حق بر اساس قدرت قدرتمندان آن زمان و در قالب یک قانون، به پنج کشور اعطا شده و موجب تسلط و تفوق بر سایر کشورها گردیده است. از این رو، برای بررسی این حق و جایگاه آن در اسلام، «قانون و قانون گذاری»، «قدرت» و «اصل ولایت و عدم ولایت» با رویکردی دینی و اسلامی بررسی و بر اساس هر یک، ناسازگاری حق وتو با اسلام و عدم مشروعیت آن اثبات می‌شود.

حق وتو ناشى از بند 3 ماده 27 منشور سازمان ملل متحد است که مى‌گوید: «تصمیمات شوراى امنیت راجع به سایر مسائل با رأى مثبت نه عضو، که شامل آراء تمام اعضاى دایم باشد، اتخاذ مى‌گردد.

در تعریف «حق وتو» گفته شده است: هریک از پنچ عضو دایمى شوراى امنیت (چین، فرانسه، شوروى [روسیه]، انگلستان و آمریکا) مى‌تواند با دادن رأى منفى، از صدور قطع‌نامه‌اى در شوراى امنیت جلوگیرى نماید. این رأى منفى عضو دایمى شوراى امنیت را، که مانع از تصویب قطع‌نامه مى‌شود، «وتو» مى‌نامند. این رأى منفى فقط هنگامى «وتو» تلقّى مى‌گردد که به مسائل ماهوى و نه مسائل آیین کار مربوط مى‌شود.