مذاکرات هستهای و شرایط این چند ماه
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
سید نعمتالله عبدالرحیمزاده: این دور مذاکرات هم در ژنو تمام شد در حالی که به طور رسمی نه چیزی از جزئیات و نه نتیجه مذاکرات معلوم شد هر چند که بعضی از نمایندگان گروههای شرکتکننده از پیشرفت اندکی گفتند. دکتر محمدجواد ظریف در ابتداء دیدار با جان کری، همتای آمریکایی، داشت که آن قدم زدن در کنار دریاچه لمان سوئیس سوژه مناسب عکاسها و خبرنگاراها شده بود و بعضی هم این تصویر را نشانهای از گفتوگوهای مثبت این دو ارزیابی کردند اما معلوم نبود که چه میگویند و نتیجه همقدمی آنها چه میشود. او بعد هم سفر دورهای به کشورهای اروپایی برای مذاکره با دیگر طرفهای اروپایی انجام داد و تیم هستهای او در ژنو ماند تا با دیگر تیمها از گروه 1+5 مذاکره کند.
حالا همه چیز به دور بعد مذاکرات موکول شده و تنها راه پی بردن به جریان مذاکرات و چشماندازی به آینده مذاکرات در توسل به گمانهزنیهایی است که این طرف و آن طرف مطرح میشود که البته کم هم نیستند. یکی از کارشناسان هستهای گفته که مذاکرات دچار تورم ایده و فقر تصمیم شده به این معنا که طرحهای مختلف زیادی روی میز گذاشته میشود اما در نهایت تصمیمی گرفته نمیشود. یک گمانهزنی دیگر در مورد انتظارات دو طرف به خصوص ایران و آمریکا از یکدیگر است. روشن شده که حجم و ظرفیت غنیسازی محور خواستههای آمریکا است و طرف ایرانی بر تحریمها تاکید دارد.
انتظارات دو طرفه در مذاکرات گذشته محور اصلی اختلافات بود که در همین دور هم به روال گذشته پیش رفت و باعث شد تا پیشرفت مورد انتظار اتفاق نیافتد. آمریکا به بهانه جلوگیری از دسترسی ایران به توانایی نظامی هستهای، حجم و ظرفیت غنیسازی را در حدی میخواهد که در عمل یک توانایی نمایشی برای ایران باقی بماند و نه بیشتر از این. در مقابل، ایران درخواست لغو موثر تحریمها را دارد در حالی که آمریکا حتی اگر ایران تمام درخواستهایش را برآورده کند باز حاضر به این کار نیست و میخواهد بخشهای موثر تحریم را در دست خود حفظ کند و به قول یک کارشناس، به تحریمها به عنوان سرمایه راهبردی نگاه میکند.
روشن است که این تقابل از درخواستها و انتظارات دو طرفه راه به جایی نمیبرد حتی اگر این که نه چند ماه دیگر بلکه سالها مذاکرات جریان داشته باشد. این در حالی است که کل فرایند مذاکرات بین دو تیغ یک گازانبر گرفتار شده است. یک طرف این تیغ کنگره آمریکا است که حالا با اکثریت جمهوریخواه تیزتر و پرفشارتر هم شده است. کمیته بانکی در مجلس سنای آمریکا پیشنویس طرحی به تحت عنوان «ایران عاری از سلاحهای هستهای سال 2015» را در 22 ژانویه به بحث میگذارد که مفاد آن از حد و مرز مذاکرات بسیار بیشتر است.
بند 4 این طرح حق مطلق یا مسلم غنیسازی و ظرفیتها و فنآوریهای بازفراوری را برای ایران حتی بر اساس پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای به رسمیت نمیشناسد. بند بعدی اهداف مذاکرات را مشخص کرده که گذشته از طرح مطالبات غیرقانونی از ایران، مسائل خارج از پرونده هستهای مثل حقوق بشر را هم در اهداف آمریکا از این مذاکرات قرار داده است. جالب اینجا است که این طرح در بخش فرضیات خود فرض اصلی را بر تخلف ایران از قواعد و قوانین بینالمللی و توافقات انجام شده گذاشته در حالی که تا کنون هیچ گونه تخلفی از فعالیت هستهای ایران نه در مورد قوانین بینالمللی و معیارهای آژانس انرژی هستهای و نه مفاد توافق ژنو ثبت نشده است.
این طرح و دیگر طرحهای جمهوریخواهان در کنگره به روشنی در راه مذاکرات چنان سنگاندازی میکند که میتواند اصل این فرایند را به خطر بیاندازد. به همین دلیل است که باراک اوباما، رییس جمهور آمریکا، در اظهارات اخیر خود نمایندگان کنگره و جمهوریخواهان حاضر در آن را به شدت تمام مورد خطاب قرار داده و نسبت به عواقب سیاستهایشان هشدار داده و اهرم وتوی خود را به رخ آنان کشانده است. او میداند که طرح هایی مثل این ایران را از ادامه گفتوگو منصرف میکند چرا که دیگر دلیلی برای ادامه مذاکرات بینتیجه نخواهد دید.
تیغ دیگر گازانبر بیشتر یک عامل روانی است و وجه معنوی دارد که همان عنصر زمان باشد. باید توجه داشت که اصل مذاکرات سالهای قبل از دولت یازدهم جریان داشت و با دولت یازدهم بود که انتظار زیادی برای حل و فصل پرونده در یک پروسه کوتاه مدت ایجاد شد. حالا بیش از یک سال و نیم از عمر دولت یازدهم گذشته و تعداد مذاکرات هستهای این دولت به دو رقم رسیده اما نتیجه ملموسی به دست نیامده مگر همان مفاد معدود و معدود توافق ژنو. این روند درست برخلاف انتظارات اولیه از دولت یازدهم است که موجب شده عنصر زمان و نقش فرسایشی آن در این مذاکرات بسیار برجستهتر گذشته بشود.
دو مهلت در ماههای ژوئیه و نوامبر در سال گذشته پشت سر گذاشته شد و توافق جامع به دست نیامد که به همین دلیل، زمان برای یک فرایند از تمدید مهلتها دیگر چندان مطلوب هیچ طرفی نیست. از سوی دیگر، فرصت تا پایان مهلت این دور هم زیاد نیست و اگر تا اول فوریه توافق سیاسی به دست نیاید و سندی در این مورد به امضای همه طرفها نرسد، معلوم نیست که تا پایان مهلت در اول جولای، مذاکرات هستهای به سرانجام خود برسد. آیا مذاکرات در آن موقع به پایان خود رسیده و محکوم به شکست خواهد بود یا آن که برای سومین بار مهلتی داده میشود؛ گزینهای که دیگر کارآیی چندانی ندارد؟
برای جلوگیری از این نتیجه باید دو طرف در مورد وزن خواستههای خود تجدید نظر کنند در حالی که طرف آمریکایی باید توجه بیشتری به نقش مخرب طرحهای کنگره داشته باشد. به نظر میرسد که جمهوریخواهان کنگره بیشتر از سنگاندازی در راه مذاکرات قصد تضعیف اوباما و حتی یک نوع تلافی از او را دارند و به همین دلیل، بر بحث تحریمها و طرحهای خود مصر هستند. این دیگر مشکل شخص اوباما است که قاطعانه مقابل جمهوریخواهان بایستد تا دو سال پایانی ریاست جمهوری خود را با دردسر کمتری از سوی آنها تمام کند و علاوه بر این، نگذارد موضع دموکراتها را برای انتخابات ریاست جمهوری 2016 تضعیف شود. در این میان، موفقیت در مذاکرات هستهای کارت برنده او در مقابل جمهوریخواهان است و به همین جهت بار اصلی تا اول جولای بیشتر بر عهده او است تا طرفهای دیگر و اگر مذاکرات منجر به شکست بشود باید گفت که دیپلماسی او بازنده اصلی این ماجرا بوده است.
دیدگاه تان را بنویسید