سید محمد بهشتی از یازده دوره دبیری بر جشنواره فیلم فجر میگوید/ اینطور نبود که ما خواهش و تمنا کنیم که فیلمسازان به جشنواره بیایند
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
یازده دوره دبیری جشنواره فیلم فجر در زمانی که اولین دورههای آن درحال پیریزی بود، برعهده سیدمحمد بهشتی بوده است. او که «معمار سینمای ایران» لقب گرفته، معتقد است تمام تلاش برگزارکنندگان براین بود نایب خوبی برای اهالی سینما باشند و جشنواره به ابزار سیاسی تبدیل نشود. به بهانه سیویکمین جشنواره فیلم فجر «همشهری ماه» به سراغ او رفته تا حال و هوای جشنواره را در سالهای آغازین شکلگیریاش جویا شود. آنچه در ادامه میآید، خلاصهای از پاسخهای بهشتی است:
-
در یک کشور، جشنواره برگزار میشود، در عینحال که ممکن است آن کشور، سینما نداشته باشد یا سینمای ضعیفی داشته باشد. معمولا این جشنوارهها خیلی سریع به سمت بینالمللی شدن میروند چون زیاد نمیتوانند متکی به ظرفیتهای ملی خود باشند؛ مثلا در همان سالها، دمشق، جشنواره برگزار میکرد در حالیکه سالی یکی دو فیلم بیشتر در سوریه ساخته نمیشد ولی جشنواره را برگزار و سعی میکرد به مثابه یک رویداد در سطح ملی و بینالمللی اظهار وجود کند یا مالی جشنواره برگزار میکرد درحالیکه در آن موقع فیلیپین خیلی سینما نداشت اما این جشنواره اسم و رسمی داشت یا حتی در کشورهای اروپایی شاهد جشنوارههایی بودیم که دلالت نمیکرد آن کشور سینمایی داشته باشد و طبعا نقشی هم در سینمای آن کشور نداشت، چنانچه قبل از انقلاب هم جشنواره تهران برگزار میشد و جالب است هرچقدر جشنواره پررونقتر میشد، همزمان با بیرونقی سینمای ایران بود. ورشکستگی سینمای ایران تقریبا از سال 55-56 شروع شد و در اوج این ورشکستگی با اوج جشنواره تهران مواجه بودیم. این یکجور جشنواره بود و از این جهت فیالنفسه مستقل از اوضاع سینمای یک کشور است. در کنار آن جشنوارههایی هستند که با سینمای ملی آن کشور، نسبت دارند؛ مثل اسکار، البته اسکار جشنواره نیست بلکه جایزه است ولی رویدادی است که به شکل مستقیم با سینمای آمریکا ارتباط دارد. با این شرایط ما باید انتخاب میکردیم کدام یک از جشنوارهها را میخواهیم.
-
اولین جشنواره فجر، زمانی برپا شد که ما سینمایی نداشتیم، سینما در کشور ما هنوز فعال نشده و ورشکستگی سال 55 را پشت سر گذاشته بودیم. وقتی سال 62 فیلمها را مرور میکردیم، فیلمهایی که ساخته شده بودند، زیاد نبودند و از سال 57 تا 61 هنوز تعداد قابل توجهی فیلم ساخته نشده بود چون محور تمام برنامهریزیهایمان در سینما، تولید فیلم و برپاشدن سینمای ملی در کشورمان بود، پس همه چیز در خدمت آن قرار میگرفت از جمله جشنواره فجر هم باید در خدمت سینمای ملی قرار میگرفت. جشنواره فرصتی میشد برای اینکه کارنامه یک سال فعالیت سینما را عرضه و نقطه عزیمت خودمان را در سال آینده مشخص کنیم. پس این جشنواره، میبایست ترازویی باشد که این مسائل کیفی را انجام دهد و به نحوی باشد که منجر به بهبود کیفیت شود. از همان ابتدا با چنین رویکردی تلاش کردیم جشنواره فجر فعال شود. به همین دلیل برای اهالی سینمای ما، جشنواره خیلی سریع با اهمیت شد.
-
معمولا جنگ که میتواند دلیلی بر حضور نیافتن سینما باشد، اینبار نتوانست باعث شود که سینما نباشد و حتی باعث بهوجودآمدن سینما شد و عملا شاهد این بودیم که در زمان جنگ، درحالیکه رادیو آژیر جنگ میکشید، مردم در فصل زمستان، صفها را ترک نمیکردند تا بلیت جشنواره را از دست ندهند. نسلی از جامعه شهری ایران خاطره دارند که زیر آژیر قرمز، صف را ترک نمیکردند تا بلیت گیرشان بیاید و در زمانی که هنوز آژیر قرمز میکشیدند، وارد سالنها میشدند تا فیلمها را ببینند. تب و تاب و گرمای حاصل از جشنواره، چنین جذابیتی را بهوجود آورده بود. البته این مسالهای نبود که جشنواره ایجاد کرده باشد، بلکه این وضعیت را سینمای ایران بهوجود آورده بود. تب و تابی که در سینمای ایران وجود داشت و در آن شرایط تلاش میکردند فیلم بسازند، خوب بسازند و با همدیگر کیفیت جدیدی را تجربه کنند، انرژیای بود که انگار به داخل جشنواره تزریق میشد و باعث شد جشنواره سرزنده و باطراوت نگه داشته شود.
-
شاید در ابتدا جشنواره تنها فرصتی بود که فیلمها نه با معیار گیشه بلکه با یکجور متر و اندازه متفاوتی مورد سنجش قرار بگیرند. پس طبیعی بود که این فرصت را از دست نمیدادند، حتی نوع مخاطبی که در زمان جشنواره، فیلمها را میدید، با نوع مخاطبی که در طول سال فیلمها را میدید، تفاوت داشت. اینها در واقع علاقهمندان جدی سینما بودند و به عبارتی تماشاچیان نخبه به شمار میرفتند. طبیعی بود که فیلمساز نمیتوانست به این راحتی از چنین مخاطب و ارزیابی او صرفنظر کند چون ارزیابی مخاطب برای او از جهات مختلف ارزشمند بود. ارزیابی که در طول سال انجام میشد، برای تهیهکننده جذاب بود چون درآمدش را کسب میکرد ولی کارگردان، فیلمنامهنویس و فیلمبردار که نقش تالیفی دارند، میخواستند ارزیابی توانمندیهای خود را داشته باشند و جشنواره موقعیتی است که میتوانند مورد سنجش قرار بگیرند. نکته دیگر این است که در آن جمعیتی که از همه هنرمندان حاصل میشد، مجلسی پدید میآورد که حضور نیافتن فیلم در آن مجلس، خسارت برای کسی که اهل این مجلس به شمار میرفت، به حساب میآمد. اینطور نبود که ما خواهش و تمنا کنیم که فیلمسازان به جشنواره بیایند. ما صاحب مجلس و فیلمسازان بهعنوان مهمانان مجلس نبودند بلکه صاحب مجلس خود اهل سینما بودند.
-
نمیبایست جشنواره فجر را به یک ابزار سیاسی تبدیل نکنیم؛ یعنی استفاده ابزاری از جشنواره فجر صورت نگیرد. میخواستیم جشنواره فجر به مفهوم عمیق کلمه جشنواره سینمایی باشد. سیاست سینمایی ما هم اولویتداشتن تولید است. با توجه به این سیاست، فکر کردیم برای فیلم خارجی چه جایگاهی باید قائل شویم. محور اصلی جشنواره، فیلم ایرانی و بخش مسابقه فیلم ایرانی است پس به این نتیجه رسیدیم اگر میخواهیم فیلم خارجی نمایش دهیم باید در کنار این جشنواره باشد. همچنین فکر کردیم برای اینکه تولید، تقویت شود اصولا نوع نگاهمان به سینمای جهان باید چه کیفیتی داشته باشد؟ نگاه اگر صرفا تجاری باشد، سینما، سینمای آمریکاست اما اگر نگاهمان فرهنگی - هنری باشد، سینما، سینمای جهان است. در نتیجه باید چشماندازی از آنچه در نقاط مختلف دنیا عرضه میشود، بهدست میآوردیم و تحفههای آن را در جشنواره نمایش میدادیم نه آشغالهای آن را. برای همین جشنواره فجر در بخش جنبی با یک نکتهسنجی تلاش میکرد سینمای ما با آنچه که خوب است در تماس با آن باشد. همچنین ما جامعه جوانی داریم به خصوص در آن سالها بهلحاظ هرم جمعیتی، جمعیت ما خیلی جوان و تعداد کودکان و نوجوانان فراوان بود. پس خوب بود که سینمایمان را تشویق میکردیم که به سینمای کودک و نوجوان توجه کند. برای همین از دورهای در جشنواره فجر، بخشی را به این موضوع اختصاص دادیم و بعد آنقدر قوت گرفت که بعدا به یک جشنواره مستقل تبدیل شد. سیاستها اینگونه بود. همه توقع دارند سیاستهای ما ممیزی و خط قرمز باشد. درحالیکه آنها جنبههای سیاسی موضوع است که اتفاقا در جشنواره فجر تلاش میشد چنین وضعی پیش نیاید؛ البته نمیخواهم بگویم در جشنواره هرچه را که داشتیم نشان میدادیم اما همه فیلمها، مسیر خود را طی میکردند که اینهم به جشنواره فجر ربطی نداشت.
-
کسی به ما فشاری وارد نمیکرد ولی کار ما این بود که در میان افراد سیاسی کسی را که سینماییتر بود و بیشتر ما را درک میکرد، دعوت میکردیم تا در هیات داوران حضور داشته باشد اما وقتی در هیات داوران حضور داشت، دیگر سیاستمدار نبود بلکه به عنوان یک آدم علاقهمند به سینما حضور داشت چون شرط لازم حضور در هیات داوری علاقهمندی به سینما بود و اینکه سینمایمان کمر راست کند. یکبار نشد من یا آقای انوار که معاونت سینمایی بود، به اعضای هیات داوران بگوییم به فلان فیلم جایزه بدهید یا بالعکس.
-
فیلمسازانی بودند که همیشه اوقاتشان از دولت تلخ است، انتقاد دارند و میخواهند خودشان را مستقل نگه دارند اما شاهد بودم برای اینکه فیلمهایشان به جشنواره برسد، خودشان فیلمهایشان را به جشنواره میآوردند و نگران بودند که فیلم سرموقع نمایش داده میشود یا نه چون جشنواره فجر توانسته بود نقش خود را خوب ایفا کند. کاش عمرمان کفاف میداد که بگوییم اینکه جشنواره فجر را برگزار میکنیم به نیابت از اهل سینماست. وظیفه دولت برپایی جشنواره نیست.
دیدگاه تان را بنویسید