عربستان به ريل عقلانيت بازگردد

اسدالله اطهری: منافع ملي ايران و عربستان در عدم‌درگيري و بهبود روابط است. از آنجاكه ايران و عربستان کشورهایی تاثیرگذار در منطقه هستند هرگونه موضعگيري آنها در كشورهاي حامي، مسائل مربوط به طايفه‌گري، مذهبي و نژادي تاثيرگذار خواهد بود، بنابراين موضعگيري‌هاي مسئولان، ديپلمات‌ها، نظاميان، نيروهاي اطلاعاتي، رسانه‌هاي دو كشور و بازيگران غيردولتي و اليت‌ها و نخبگان سياسي و مذهبي مي‌تواند تاثیر زیادی بر كساني كه به نحوي با اين دو كشور ارتباط دارند، بگذارد. ايران و عربستان همواره بايد با احتياط در جهان اسلام و منطقه به ويژه در ارتباط با يكديگر، رفتار کنند. مسئولان ايران در ارتباط با حوادث پيش آمده در منا مساله كارآمدي و بهبود مديريت حج را مطرح كرده‌اند كه در واقع كف مطالبات ايران از عربستان است. ايران تنها از عربستان خواسته، شرايط را به گونه‌اي مديريت كند كه ديگر شاهد چنين رخدادهايي نباشيم. در اين حادثه ايرانيان بسیاری جان خود را از دست دادند. همچنين ايران انتقاداتي نيز به اقدامات عربستان در بحرين و مداخله نظامي در اين كشور، اقدامات آنها در لبنان، مداخله در عراق و بمباران روزمره مردم مظلوم يمن و سوريه و مداخله و حمايت از اپوزيسيون مسلح در اين كشورها دارد. ايران، عربستان را به احتياط و عقلانيت بيشتر در زمينه‌هاي مطرح شده در منطقه خاورميانه دعوت مي‌كند چراکه به نظر مي‌رسد، مسائلي كه به آن اشاره شد ضربه ويرانگري به جايگاه عربستان در نظام بين‌الملل و خاورميانه وارد کرده و موجب تضعيف اين كشور شده است. حتي رخداد مذكور مي‌تواند مشروعيت نظام حاكم در عربستان را زیر سوال ببرد. جنگ داخلي اعراب، عمق استراتژيك مسلمانان را هدف قرار مي‌دهد، ظرفيت‌هاي ژئوپلتيك آنها را تخليه كرده و موجب تضعيف كشورهاي مسلمان مي‌شود. كشورها و به ويژه كشورهاي قدرتمند خاورميانه بايد با تشريك مساعي، حوزه‌هاي نفوذ يكديگر را مراعات كنند و به مسائل جهان اسلام بينديشند. كشورهاي خاورميانه بايد حوزه‌هاي استراتژيك و منافع حياتي يكديگر را به رسميت بشناسند. در زمان رياست جمهوري، محمود احمدي نژاد برخي مسائل موجب خدشه‌دار شدن روابط ايران و عربستان شد. پيش از آن ايران توافقنامه امنيتي مهمي با عربستان به نام روحاني-نايف داشت كه مخدوش شدن آن در دوران رياست جمهوري احمدي‌نژاد روابط دو كشور را تحت تاثير قرار داد و اين روابط را به شكل فعلي درآورد. موضعگيري‌هاي تند عربستان آثاري منفي بر روابط دو كشور برجاي گذشته است. از سوي ديگر، اقدامات عربستان در سوريه، بحرين، لبنان، عراق، افغانستان، پاكستان و بخشي از قفقاز و اقدامات رسانه‌اي كه عليه ايران انجام می‌دهد، روابط ميان دو كشور را تيره كرده است. موضعگيري‌هاي سياسي و امنيتي مسئولان عربستانی در حادثه اخير موجب نگراني مقامات ایرانی شده است. آنچه لازم است در شرایط فعلی گوشزد شود این است که عقلای عربستانی در حادثه اخير بايد دوراندیشی و انصاف به خرج دهند، چون اگر روابط ايران و عربستان مخدوش شود خاورميانه‌ شاهد بحران‌های دیگری خواهد بود. متشنج شدن روابط ايران و عربستان به تشديد شكاف‌ها، اعتراض‌ها، مسائل طايفه‌اي، مذهبي، نژادي و قومي دامن خواهد زد. از سوي ديگر، هر دو كشور نيروهاي ائتلافي دارند كه موجب قطب‌بندي شده و منطقه خاورميانه را پولاريزه خواهد كرد و در نتيجه آن خشونت منطقه را فرا خواهد گرفت. بروز چنين بحران‌هايي در منطقه است كه لزوم برخورد محتاطانه دو كشور با يكديگر را آشكار مي‌كند. هر اليت و نيرویي كه بتواند روابط ايران و عربستان را به سمت بهبود پيش ببرد، فرصتي براي دو كشور خواهد بود. از نيرو‌هاي مذهبي، قومي و ملي گرفته تا جامعه مدني و مطبوعات و رسانه‌هاي ايران و عربستان مي‌توانند به حل مناقشات دو كشور مهم و تاثيرگذار جهان اسلام كمك كنند. با وجود اينكه ايران و عربستان ديدگاه‌ها و انديشه‌هاي متفاوتي دارند بايد به يكديگر نزديك شوند و اين نزديكي به نفع جهان اسلام و منطقه خواهد بود. زماني مي‌ديديم كه استراتژي آمريكا روابطي دو ستوني بر مبناي اعتماد به ايران و عربستان بود. مذاكرات ايران و كشورهاي 1+5 و زمزمه‌هاي رابطه با آمريكا موجبات نگراني عربستان را فراهم آورده است، در حالي كه اين روابط به معناي قرباني شدن عربستان در مقابل ايران نيست و اطمينان‌هاي لازم نيز به عربستان داده شده است. در سوی مقابل به نظر می‌رسد مقامات ايرانی هم بايد به مساله عربستان به صورت كلان بنگرند و سياست‌هاي متناقض عربستان را كه همراه با خشونت است با توسل به سازمان‌هاي بين‌المللي، همكاري با قدرت‌هاي بزرگ جهاني و منطق و صبر استراتژيك، پاسخ بگويند. عربستان آبستن تحولات جديدي در نظام راهبری خود بوده و كشوري در حال گذار است. اختلافاتي بين سلمان و نايب، غربگراها، وهابيون، نيرو‌هاي اجتماعي و طبقه متوسط جديدي كه تحت تاثير تجدد شكل گرفته‌اند وجود دارد كه اين مسائل تعادل را در عربستان بر هم زده است. به نظر مي‌رسد مشروعيت نظام اين كشور در حال مورد پرسش قرار گرفتن است و حادثه منا نيز مشروعيت و كارآمدي آن را بيش از پيش مورد پرسش قرار داده است. ظاهرا تهاجم خارجي به يمن نيز بر اين مبنا شكل گرفت كه مي‌تواند نوعي همبستگي داخلي ايجاد كند. عربستان كشوري است كه بايد در ريل عقلانيت حركت كند.

منبع: روزنامه آرمان