نبود ثبات، ریشه اصلی قانون‌گریزی‌ها
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) : 
مشکلات اقتصادی و جامعه‌پذیری‌هایی که با ارزش‌های جامعه همگام نیست، برای جامعه افرادی را تربیت کرده است که نفع زودگذر فردی را به منافع اجتماعی و بلند مدت خویش ترجیح می‌دهند و این‌گونه است که جامعه را به سمت یک آنومی اجتماعی(آشوب اجتماعی) می‌برد، یعنی هیچ چیز جز من اهمیت ندارد.
زمانی که راه‌های مشروع رسیدن به اهداف، بسته یا بسیار سخت باشد و یا فرد سالم جامعه پخمه قلمداد شود، نتیجه‌اش است که وقتی سیستمی راه را کمی باز می‌گذارد 54 رتبه در4 سال نزول پیدا کنیم در فساد مالی. تربیتی که قانو‌ن‌گریز است تردیدی در بی‌تدبیری مسئولان نیست، اما بیاییم یک‌بار از دید دیگری نگاه کنیم و همواره تقصیر را به گردن مسئولان نیندازیم. همه ما در این سیستم شکل گرفته‌ایم و تبدیل شده‌ایم به شناگرانی که منتظر آب هستند، اگر رشوه نمی‌دهند و اختلاس نمی‌کنند، آب نمی‌بینند، وگرنه به نوبه خود قانون‌شکنان خوبی هستند. نصف شب از چراغ قرمز رد می‌شود، همواره به حریم خصوصی دیگران تجاوز می‌کنند و یا حتی قانون کپی رایت را رعایت نمی‌کنند.
ریشه این قانون‌گریزی‌ها را باید در تربیت کودکان جست؛ نسلی که اکنون جوان و میانسال است، قطعا در دوران کودکی مورد شماتت قرار گرفته که چرا در صف فلان محصول مواظب جای خود نبوده یا پسر آقای فلانی خیلی زرنگ است و می‌تواند سریع کار خود را راه بیندازد، و چه بسیار در دوران کودکی دیده‌ایم که پدر به دنبال آشنایی در اداره‌ای است که کارش راه بیفتد.
چه بسیار دیده‌ایم افراد زرنگی دیگری را که کار خود را خارج از مراحل اداری انجام می‌دهند و نا خودآگاه برای ما قهرمان و الگو شده‌اند و به قول فروید در سوپر ایگو(ناخود آگاه ذهن) رسوب کرده‌اند.
به جای آنکه قهرمانان ما افراد راستگو و نیکوکار باشند، الگوها و قهرمانان تبدیل به پدر و مادرانی شده‌اند که کارهای اداری خود را با زیرکی انجام می‌دهند از خلا‌های قانونی استفاده می‌کنند و خلاصه زرنگ‌های جامعه ما شده‌اند؛ یعنی کودکان -جدای از اینکه پدر کی قوی‌تر است- در مکالمات کودکانه خود پُز زرنگ‌تر بود پدر خود را هم می‌دهند، به‌طور مثال می‌گویند: پدر من در فلان اداره کلی آشنا دارد...
جدای از تربیت نسل‌های آینده با جامعه پذیری‌های غلط، عنصر دیگری که جامعه را به سمت قانون‌گریزی می‌برد، عدم ثبات اقتصادی بلند مدت است، ایران همواره شاهد تلاطم‌‌های اقتصادی و اجتماعی بوده‌است. با نگاهی به 100 سال اخیر ایران، 2 انقلاب و چندین جنگ و بحران اقتصادی می‌بینیم، که خصیصه ادامه حیات در دوران بحرانی پای گذاشتن بر حقوق دیگران و به قول خودشان زرنگ بودن است.
هیچ‌گاه آنقدر ثبات اقتصادی نداشته‌ایم که شهروندان بخواهند به یکدیگر اعتماد کنند و به حقوق هم احترام بگذارند،این عدم ثبات منجر شده است که عوام مدام گویند : «بخور تا خورده نشی» این جمله نشان از عدم اعتماد اجتماعی در میان ایرانیان است که ریشه‌ای چند صد ساله دارد.
مارکس وبر معتقد است آنچه به جامعه شکل و قوام می‌دهد روابط متقابل اجتماعی است، وقتی در جامعه‌ای که ثبات اقتصادی و اجتماعی وجود ندارد و اعضای آن در ناخود‌اگاه ذهن خود به کسی اعتماد ندارند، جامعه به صورت جنگلی ترسیم می‌شود که باید حق دیگران را بخوری تا حقت را نخورند.
بی‌اعتمادی درمیان مرد و زن موج می‌زند، کمتر رئیسی است که به تمام کارمندان خود اعتماد کند، برای اینکه از اوضاع زیر دستان با خبر نشود شروع به جاسوس‌پروری می‌کند و این یعنی صدمه‌ای جبران ناپذیری می‌زند به اعتماد اداری و کاری... راه حل چیست؟ راه حل را این بار نمی‌توان در فرهنگ‌سازی‌های کلیشه‌ای پیدا کرد، چون اگر با هر کدام از قانون‌شکنان صحبت کنید، می‌تواند ساعت‌ها از فساد اداری و مالی بگوید و دیگران را متهم قلمداد کند و خلاصه از این اوضاع جامعه بنالد، به نظر می‌رسد در اولین قدم جامعه نیازمند یک ثبات اقتصادی، اجتماعی بلند مدت است.
در این ثبات نسلی که تربیت می‌شود که احساس امنیت می‌کند، آنگاه به وسیله فرهنگ‌سازی و عوض کردن الگوهای غلط و ساختن الگوهای درست می‌توان جامعه‌ای مملو از قانون‌مداری داشت، وگرنه تا وقتی که شهروند ثبات اقتصادی و اجتماعی را نبیند، کل در و دیوار شهر را بنر بزنیم که تهران شهر امنیت و قانون...وقتی از رعایت قانون چیزی عائد شهروندان نشود و احساس کنند که سرشان کلاه می‌رود، فقط شهروندانی را ساختیم که خوب بلد هستند شعار دهند و چه بسیار است فاصله شعار تا عمل...
قطعا بی‌تدبیری مدیران دولتی در چند سال گذشته و نزول ما در رتبه جهانی فساد مالی راه را برای رسیدن به ثبات سخت‌تر کرده‌است، اما بد نیست بدانیم که هنوز هم در این جامعه آنومیک، افرادی هستند که با خلوص نیت کار می‌کنند...و حتی ضرر هم می‌دهند، اما تا ثبات نباشد آنان تنها هستند و موج اجتماعی علیه آن‌ها است.
دیدگاه تان را بنویسید