کاغذ از پارسال ارزانتر است
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
فرهاد تیمورزاده*: شاید این روزها یکی از داغترین بحثهای اصلی کتاب، مساله کاغذ و بهای آن باشد. رایجترین سوالیکه حتی برای آنانکه در این حوزه فعالیت ندارند، این است: «از کاغذ چه خبر؟» اما آیا مشکل اصلی کتاب و نشر در کشور ما، «کاغذ» است؟ آیا افزایش بهای مواد اولیه تولید کتاب نظیر «زینک»، «فیلم»، «مرکب» و «چسب صحافی»، سهم بهسزایی در بحران نشر و کتاب دارند؟ آیا افزایش نرخ خدمات چاپ و نشر مقصر اصلی است؟ آیا اصولا مقصری در این خصوص وجود دارد؟
به نظر شما آیا اکنون بهای کاغذ و موارد قید شده، غیرمنطقی و گران هستند؟
بله، سال گذشته از ابتدا تا پایان آذر ماه، کاغذ 100*70 هفتاد گرمی خارجی با بهایی در حدود 30 الی 32هزار تومان در اختیار ناشر قرار میگرفت و بهتدریج از دیماه، بهای آن روند افزایشی به خود گرفت، بهطوری که اکنون بهایی در حدود 80هزار تومان داشته و حتی در روزهایی از شهریور ماه امسال، حدود 100 هزار تومان را تجربه کردیم.
آیا اینها برای توصیف گرانی کاغذ کافی است؟
گرانی و ارزانی که خصوصیاتی نسبی هستند، وقتی به ذهن متبادر میشوند که عدد و رقمی را بهعنوان پایه صحیح و متعادل بپذیریم. به نظر شما آیا میتوان بهای 80هزار تومان فعلی را در قیاس با بهای 30هزار تومان سال گذشته، «گران» قلمداد کرد؟ یا بهای 30هزار تومان پارسال را از 80 الی 90 هزار تومان امسال ارزانتر تلقی کرد؟ چگونه میتوان در خصوص کالایی خارجی که مبنای خرید و تعیین بهای آن ارز است، با این ترازو (ریال)، قضاوت کرد؟ کاغذ خارجی سالهاست با بهایی حدود یک دلار به ازای هر کیلوگرم، از تولیدکننده خارجی خریداری میشود و با هزینههای مختلف گمرکی، حمل و نقل، انبارداری، دموراژ و افزایش حدود 30 الی 35 درصد در تهران، خردهفروشی میشود. این یعنی سال گذشته باید بهای یک بند کاغذ 70 گرمی خارجی به وزن 5/24 کیلوگرم، هزار تومان 32=30%+10000*5/24 باشد و امسال بهای همین کاغذ حدود هزار تومان 95=30%+30000*5/24 و چون تعرفه واردات کاغذ حذف شده است، حدود 10درصد کاهش در بهای کاغذ یعنی معادل حدود 86 هزار تومان، بهای مناسب صحیح این کاغذ محسوب میشود. پس بفرمایید چگونه میتوان صفت «گرانی» را برای این کالا، بهکار برد؟ بهای کاغذ در وضعیت حاضر و با نرخ فعلی دلار، پایینتر از قیمت واقعی آن است که میتوان این حباب منفی قیمت را ناشی از هراس دارندگان آن از برخوردهای تعزیراتی و یا نیاز مالی بعضی از آنان و فروش زیر قیمت واقعی ارزیابی کرد پس نمیتوان به پایداری این قیمتها دل خوش کرد.
پارسال: دلار 32=10000÷320000 (خردهفروشی تهران)
امسال: دلار 257= 30000 ÷800000 (خردهفروشی تهران)
پس هماکنون بهای کاغذ، ارزانتر از پارسال است و آنچه مشکل فعلی را ایجاد کرده، افت ارزش ریال ما در برابر ارز خارجی است. بنابراین تا بهای دلار کاهش نیابد و یا ارز تخصیصی به کاغذ به نرخهای دولتیتر یا مبادلاتی یا هدفمندی نزدیکتر نشود، کاهش بهای کاغذ انتظاری غیرمنطقی است، و این روزها نشانههای غلطی که برای انحراف اذهان عمومی در قبال افزایش بهای کالاها و به تعبیر عمومی «گرانی» میدهند، انگشت اتهام را بهسوی واردکنندگان کالاها - و در مطلب ما بهخصوص واردکنندگان «کاغذ»- متوجه میکند. احتمالا برخورد با چند واردکننده و یا چند تاجر عمده، در دستور کار قرار خواهد گرفت، انبارهایی کشف و اموالی مصادره و به ورشکستگی خواهند رسید. انتقادی که در بعضی رسانهها نیز مطرح میشود که عدهای کاغذ را با ارز دولتی (هزار و 226 تومان) وارد کردهاند، اما با بهای ارز آزاد به فروش میرسانند. آیا این اشکال صحیح و وارد است؟ همینجا لازم است یادآور شوم که در سابقه حدود دو دهه فعالیت در عرصه نشر کتاب، حتی یک بار نیز اقدام به وارد کردن کاغذ نکردهام و قصد چنین کاری نیز ندارم -هر کسی را بهر کاری ساختند- و آنچه در این نوشتار میخوانید، نه از سودجویی و منفعتطلبی شخصی است، بلکه انصاف را در بیان آن میبینم و بیانصافی را به تماشای هجمه کمکاران به بیتقصیران.
گرچه تحصیل سود با رعایت چارچوبهای شرعی و قانونی نیز امری نکوهیده نیست.
سوال من این است: «چگونه میتوان انتظار داشت تاجری که کالایش را با دلار خریداری و وارد کرده است، پس از افت ارزش پولی با ارزیابی ریالی به فروش برساند؟ سرمایه دست هر تاجری، ارز است و امنیت شغلی وی وقتی برقرار خواهد ماند که اطمینان داشته باشد پس از انجام خرید و فروش، ضمن تحصیل سود مشروع، سرمایه اولیهاش را نیز برای معاملات بعدی حفظ کند. اگر میتوانستیم به تجار اطمینان دهیم که پس از فروش کالا به قیمت ریالی، ارز مورد نیاز را مجددا با ریال قبلی دریافت خواهند کرد، منصفانه بود که توقع فروش کالا با همان برابری سابق را داشته باشیم، اما آیا اکنون چنین سیاستی اجرا میشود؟ مثالی میزنم: تاجری یک ملیون دلار کاغذ وارد کرده که ارز را با دلار هزار و 226 تومان خریداری کرده است. معادل یکمیلیارد و 226 میلیون تومان. اکنون اگر کالای خود را با همین برابری، قیمتگذاری و بهفروش برساند، حتی اگر پس از کسر هزینهها به ظاهر 10 درصد سود نیز تحصیل کرده باشد سرمایه ریالی وی به حدود یکمیلیارد و 350میلیون تومان رسیده است و در این حال برای واردات مجدد و خرید ارز و با همین سرمایه بهظاهر افزوده شده، قدرت خرید چند دلار را خواهد داشت؟ دلار450000=3000/1350000000 تومان یا دلار538000 2510/1350000000 (در صورت دریافت ارز مبادلاتی) آیا یکمیلیون دلار وی (سرمایه اولیه تجارتش) ثابت و بدون صدمه باقی ماند؟» جان کلام اینکه توقع قیمتگذاری به بهای ریالی ارز دریافتی در زمان ثبات اقتصادی، قابل قبول است و پس از کاهش برابری پول ملی در قبال ارزهای خارجی، با منطق تجارت سازگاری ندارد و از نگاهی دیگر این قبر که شما بر سر آن میگریید، خالی از جنازه است.
حال چه باید کرد؟
1- در گام اول، انگشت اتهام را غیرمنصفانه به سوی آنان که در بروز این بحران نقشی نداشتهاند، نگیریم.
2- بهمنظور ایجاد ثبات و بازگرداندن آرامش به بازار از طریق بیان واقعیتهای موجود و تکیه بر امکانات فعلی و اطلاعرسانی شفاف، تلاش کنیم. حداقل در این صنف که با اهالی فرهنگ سروکار داریم، آنان را در بیان واقعیات، نامحرم نشمریم.
3- خروج دولت از جایگاه و نقش تصدیگری به جایگاه نظارتی و تلاش به منظور تنظیم بازار.
4- پرهیز از وعدههای سرخرمنی و غیرعملی و توضیح چگونگی تحقق وعدههای عملی، برنامهریزی در جهت افزایش ظرفیتهای تولید ملی و بازسازی و نوسازی کارخانههای مواد اولیه مورد نیاز بخشهای تولیدی.
5- آموزش چگونگی مقابله با این بحران از طریق مطالعه، بررسی شرایط، دقت عملکرد، صرفهجویی، مدیریت هزینهها، ارزیابی بازار و نیاز مخاطب، اولویت بندی.
6- کمک به کاهش هزینههای کارگاههای کسبوکار آسیبپذیر از طریق اعمال بخشودگیهای موقت سه تا پنج ساله در حوزه تامین اجتماعی- دارایی- شهرداری و کاهش تعرفههای حاملهای انرژی و ارتباطات
7- دمیدن روح مقاومت، تلاش، پشتکار و همت مقابله با مشکلات و سختیها
8- آشنا کردن مردم با واقعیات موجود در بازار و ایجاد توقعات منطقی
سالها با پول نفت ریخت و پاش کردیم و خوردیم، اما اکنون، گاه صرفهجویی است، گاه تدبیر، گاه برنامهریزی.
اکنون وقت آن نیست که مثلا برای تبلیغات انتخاباتی با پوستر و تراکت، دیوارهای شهرها را کاغذدیواری و کف خیابانها را فرش کنیم. آنان که در این شرایط، برای شناساندن خود از چنین شیوههایی اصرافکارانه بهره میبرند، قاعدتا باید به چشم منهدمین و تخریبکنندگان سرمایههای ملی ارزیابی شوند.
و در حوزه کتاب نیز چونان هر حوزه دیگری، اهالی واقعی نشر، شرایط پیشآمده را یک فرصت خواهند دید. فرصتی برای بازنگری و تجدیدنظر در هدفگذاریها، ماموریتها، برنامهریزیها و روشها و آنان که کف روی آب نبودند- و وابسته به رانتها- از این گذرگاه سخت عبور خواهند کرد.
گر مرد رهی میان خون باید رفت از پای فتاده سرنگون باید رفت
تو پای به راه درنه و هیچ مگو خود راه بگویدت که چون باید رفت
در عبور از این راه سخت، دو مخاطره اصلی را نباید از یاد برد:
1- شرایط پیش آمده موجبات افزایش تصدیگری دولتی را -که هماکنون نیز فراتر از اندازه است- فراهم نیاورد، چهبسا اگر در این شرایط دولت بیش از دخالت به نقش بسترسازیاش بپردازد و تنظیم بازار را مختل نسازد، زودتر مسیرها هموار شوند.
2- اجازه دخالت به دایههای مهربانتر از مادر که در شرایط بحرانی با شعار و داعیه فرهنگی پیش میآیند و سرمایههای ملی را به نام ناشران و به کام خویش مصادره میکنند و به بهانه واردات کاغذ و کمک، قسمت اعظم یارانهها را به جیب خویش سرازیر ساخته و تکه کوچکی از آن را به بخش نشر اختصاص میدهند. آنچه عملا امنیت سرمایهگذاری در این بخش را بهشدت به مخاطره خواهد انداخت.
آنچه اکنون جامعه نشر و هر صنعتی به آن نیازمند است، ثبات است، ثبات.
ثبات در بازار، ثبات در تصمیمگیریها، ثبات در قوانین، ضوابط و پایبندی به آنها.
* مدیر انتشارات تیمورزاده
دیدگاه تان را بنویسید