رستاخیز؛ همه ناراضی، سازندگان راضی؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پدرام الوندی : اکران محدود فیلم رستاخیز در جریان جشنواره فجر، تولیدکنندگان این فیلم را در معرض بازخوردهایی قرار داد که احتمالا آماده روبروشدن با این حجم نبودند. سکوت مطلق خبری روابط عمومی این فیلم در مراحل تولید و تدوین و آمادهسازی و تلاش بسیار برای درزنکردن حتی یک فریم از فیلم به بیرون باعث شده بود پس از سالها انتظار توقع زیادی از این فیلم ایجاد شود و با توجه به هزینه مادی و معنوی که برای آن گذاشته شده است. بسیاری برای دیدن یک اثر متفاوت پای به سالنهای سینما گذاشتند،. اما گویا نتیجه در همین ابتدا با انتظار تولیدکنندگان فیلم فاصله زیادی دارد. همه ناراضی؟ دو گروه مخاطب اصلی فیلم رستاخیز در ایران از دو منظر متفاوت در روزهای پس از اولین اکرانها، آن را به باد انتقاد گرفتهاند و اعلام نارضایتی کردهاند که نشان میدهد تجربه مخاطبان از این فیلم با توقعی که ایجاد شده بود همخوان نبوده است. در حقیقت نام و آوازه درویش و تولید پرکار و مقدمات و مؤخرات مفصل فیلم به همراه تصویر کلی محصولات فرهنگی مشابه در ذهن مخاطب سبب
این فاصله شده است، فاصلهای که مولد نارضایتی بوده است. گروه اول مخاطبان منتقد، اهالی سینما و منتقدان سینمایی و هنری هستند که از منظر چارچوبهای سینمایی و با توجه به ظرفیتهای بالایی که سوژه این فیلم برای پرداخت داشته است، محصول درویش را فیلمی ضعیف و دور از انتظار دانستهاند و بحث اصلی آنها توقعی است که از کارگردان معتبر فیلم میرفت و برآورده نشده است و عقیده دارند فیلم با وجود توقعی که از آن میرفت به لحاظ سینمایی قابلیت عرضه در بازارهای رقابتی جهانی را ندارد. سخن گفتن و نقدهای درون متنی این دسته، به دلیل ساختار خاص سینما و طرح مباحث در رسانههای مختلف تخصصی و عمومی معمولا صدایشان شنیده میشود و تولیدکنندگان سینما نیز در همه آثاری که ساخته و عرضه میشود با منتقدان فنی و سینمایی روبرو هستند و نقد و نظر در این حوزه همیشگی است و طبیعت سینما نیز با نقد آمیخته است و نقد در این حوزه بیشتر به دیدهشدن و گفتوگو برسر فیلم منجر میشود تا ایجاد مشکلات جنبهای و حاشیهای برای تولیدکنندگان فیلم. دسته دوم، مخاطبان شریعتمدار و سنتگرایی هستند که معمولا یا پیوندی با سینما و تئاتر ندارند ویا ارتباط کمی دارند، و به صورت
عام مشتری دائم این حوزه نیستند، اما تجربیات گذشته این نوع مخاطبان در فیلم روز واقعه، سفیر، و یا سریالهایی مانند مختارنامه، روایت عشق و دهها سریال و تلهفیلم و تئاتر آئینی که در این سالها با وفاداری به باورهای این گروه ساخته شده است، آنها را پای کار این فیلم میآورد. هرچند باید واکنش گروه اصلی آنها را زمان اکران و توزیع فیلم سنجید، ولی به نظر میرسد در همین اکران محدود جشنواره فجر، فیلم جذابیت کمی برای طیف سنتی فیلم داشته است. مهمترین نشانه هم واکنشهای پیدا و پنهان مردمی و اعتراضهای فوری مداحان مشهور تهرانی به این فیلم و مصاحبه و همایش آنها علیه فیلم است. نقد این دسته، به نمایش تصاویر شخصیتهای مقدس و محترم شیعیان در فیلم است و البته برخی صحنهها که تعمدا با روایت و مقتلهایی که به صورت متداول در روضهها نقل میکنند، متفاوت است. به نظر میرسد تلاش نویسنده این بوده است که روایت خود را به منابعی ارجاع دهد که مورد رجوع مداحان و عزاداران سنتی نیست و روایت خاصی را نیز برجای میگذارد که با انتقاد گسترده در میان این طیف روبرو میشود. دومین گروه منتقدان فیلم رستاخیز علاوه بر مداحان، مراجع تقلید و شخصیتهای
مطرح مذهبی راهم در خود دارد. کسانی که نظرشان در اکران و توزیع فیلم به صورت رسمی در ایران اثر دارد و نشان دادن چهره شخصیتهایی چون حضرت عباس(ع) و حضرت علیاکبر(ع) به فتوای بسیاری از آنها جایز نیست. در حالیکه گمانهزنیهای قبلی حاکی از جلب رضایت و نظر مراجع و حمایت برخی از چهرههای سرشناس از رستاخیز بود، اما با مطرح شدن اولین موج انتقادها، اطلاعداشتن آیتالله سیستانی از جزئیات این فیلم از سوی سازندگان این فیلم تکذیب شد و این نشان میدهد که رستاخیز در میان این دسته از منتقدان راه دشواری در پیش دارد. سازندهها راضی؟ جدای از دو دسته مخاطبِ منتقدی که رستاخیز با خود داشته است، واکنشهای دیگری هم که به فیلم شده است نشان میدهد گروههای مخاطب خاص این فیلم مانند پژوهشگران حوزه عاشورا و مناسک آیینی که میراثدار سالهای سال مطالعه و تحقیق بر روی واقعه کربلا، ابعاد و تحریفهای آن هستند نیز فیلم را به عنوان یک اثرهنری قابل ارائه که به کمکشان بیاید، نیافتهاند. زیرا مسیر داستان به گونهای انتخاب شده است که عملا رویداد کربلا حاشیهای است که تا نیمساعت پایانی محوریت پیدا نمیکند و فرصتی برای طرح دعوی علیه تحریفها و
باورهای غلط پیدا نمیکند. البته این انتخاب در جای خودش محل نقد نیست اما تصویر ساخته شده از سریال در طول سالهایی که مراحل ساخت آن طی میشد خلاف این را نشان میداد. خوب سوال اینجاست که آیا ممکن است تمام اینها ناشی از ندانستن و ناشیگری باشد؟ چرا سازندگان این فیلم فکری برای آن نکردند؟ به نظر میرسد، آنچه که در این بین باعث وجود این نارضایتیها شده، ریشه در مسیر خاصی دارد که برای قصه انتخاب شده و حاوی روایت ویژهای از رویدادهای مشهور عاشورا است. روایتی که قالبهای ذهنی مخاطبان سنتی را شکسته و خیلی به مذاق آنها خوش نیامده است. روایتی که نگاه خاص رستاخیز از عاشورا است و فارغ از قضاوت درباره نتیجه کار، قابل بحث و بررسی است. روایت درویش از فیلم با وجود بیپرواییهای او در نزدیک شدن به برخی باورهای عرفی، روایتی کلان از عاشورا است و به خوبی در شعار انگلیسی آن نیز پیداست: «آنکه گفت نه» در حقیقت درویش تقابل اصلی کربلا را میان یزید و سلسله مراتب ظلمی که او در جهان اسلام به راه انداخته، در برابر امام حسین(ع) دیده است و باقی نفرات و رویدادها حاشیهای بر این تقابل تاریخی هستند؛ بخش ابتدایی فیلم با گفتارهای حضرت علی(ع)
درباره و خطاب به معاویه شروع میشود و زمان نسبتا زیادی به شخصیتپردازی درباره یزید پرداخته میشود. اثر شخصیت، اندیشه، رفتار و تصمیمات یزید در تمام فیلم جریان پیدا میکند و آنقدر ماندگار است که شخصیتهای منفی فرعیتری که در روایتهای سنتی بیشتر مورد توجه قرار میگیرند, همچون «حرمله» و «خولی»، از صحنه حذف شدهاند و یا همچون «شمر» کمرنگ شدهاند. در حقیقت درویش، فارغ از اینکه چقدر موفق بوده است، همه خرده روایتها را فدای روایت اصلی فیلم کرده است که بر تقابل خیر و «شر بزرگ» و نه گفتن به او خلاصه میشود.
دیدگاه تان را بنویسید