ویژگی فرافرهنگی عاشورا چیست؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) : 
جبار رحمانی: حماسه عاشورا نقطه عطفی در تاریخ و فرهنگ شیعیان است. در تاریخ مذهب تشیع، این واقعه به فراتر از یک رخداد تاریخی تبدیل شد. کربلا نه تنها در تاریخ تشیع، بلکه در الهیات، فقه و تفکر سیاسی شیعی، به‌شدت تاثیرگذار بود. تشیع از لحاظ فرهنگی حول این کانون قدسی، خودش را بازسازی کرد. محوریت حماسه عاشورا در فرهنگ شیعی سبب شده است تا هرگونه مطالعه تاریخی و جامعه‌شناختی در باب این مذهب، مستلزم تاکید و تمرکز بر این واقعه باشد.
تداوم تاریخی هویت اجتماعی و فرهنگی شیعیان از خلال آیین‌های محرم و به تعبیری فرهنگ محرم بود. آیین‌های محرم به مثابه یک نظام فرهنگی، نمادها، ارزش‌ها، هنجارها و الگوهای خاص خود را داشت. منشا این الگوها و ارزش‌ها، در تجربه عینی حماسه‌سازان عاشورا بود. اهمیت کلیدی فرهنگ عاشورا در حیات تاریخی تشیع به حدی است که شرط بقای اجتماعات شیعی در سرتاسر جهان به این آیین‌ها وابسته است. جایی که تشیع ایمان و اعتقاداتش را متجلی می‌کند، در زمینه این آیین‌هاست.
در مطالعات آیین‌های شیعی، عموما بر 2 وجه آن‌ها تاکید می‌شود: یکی اهمیت اعتقادی و دیگری اهیمت تاریخی آن‌ها برای اجتماعات شیعی. اما به نظر می‌رسد این مطالعات سبب شده‌اند تا فرهنگ عاشورا در محدوده درونی اجتماع شیعیان مورد بررسی قرار گیرد. شاید لازم است امروزه با نگاهی وسیع‌تر و بر مبنای شناختی که از اجتماعات مختلف شیعی در سرتاسر جهان داریم، تاملی دوباره به این فرهنگ داشته باشیم. به همین سبب در این نوشتار کوتاه به نقش میان‌فرهنگی و فرافرهنگی عاشورا در میان اجتماعات شیعی و همچنین در زمینه رابطه شیعیان با سایر فرهنگ‌ها و اجتماعات، اشاره خواهم کرد.
شیعیان در سراسر جهان، با زبان و فرهنگ و سنن اجتماعی مختلفی که دارند، در این زمینه آیینی فرهنگ عاشورا با یکدیگر همدل و متحد می‌شوند. در ایام محرم است که شیعیان سرتاسر جهان در یک وحدت ایمانی و آیینی، هویت مشترک‌شان را به نمایش می‌گذارند. زبان مشترک شیعیان برای تعامل دینی و اعتقادی با یکدیگر بیش از همه در بستر اشتراکات همدلانه آن‌ها درباره فرهنگ عاشورا است. تنوع درونی شیعیان، از فرقه‌های مختلف شیعی گرفته تا پیروان مراجع دینی گوناگون، آنگاه که در زمینه آیین محرم قرار می‌گیرند، وحدت و یگانگی ایمانی را تجربه می‌کنند.
به نظر می‌رسد وجه ناشناخته فرهنگ عاشورا، ویژگی فرافرهنگی آن است. حقیقت متجلی در فرهنگ عاشورا، که می‌توان آن را یکی از باشکوه‌ترین تجلی‌گاه‌های حقیقت و مبارزه حق علیه باطل در تاریخ بشر دانست، آنقدر عظیم و فراگیر است، که در محدوده یک مذهب یا یک فرهنگ نمی‌گنجد. به همین دلیل هر آن‌کس که سودای حق‌طلبی دارد، فارغ از این‌که در چه مذهب و جامعه‌ای باشد، می‌تواند حقیقت عاشورایی را در حد خودش درک کند. عاشورا نسبتی معنوی با فطرت حق‌طلبانه بشری دارد. به همین سبب شاهد مشارکت مسیحیان، زرتشتی‌ها، هندوها، بودایی‌ها، جینی‌ها و یهودی‌ها در فرهنگ محرم هستیم. آن‌ها امام حسین(ع) را نه به عنوان یک امام شیعی، بلکه به عنوان یک رهبر حق‌طلب می‌شناسند. حقیقت عاشورا فراتر از محدوده‌های تعلق به یک فرهنگ و مذهب است. فرهنگ عاشورا، در حقیقت فراتر از یک فرهنگ است لذا هرگونه تقلیل عاشورا به یک حزب، گروه یا فرقه، در نهایت موجب تحریف حقیقت این حماسه بزرگ بشری خواهد شد. زیرا پیام عاشورا، یعنی حق‌طلبی، متعلق به فرد و گروه نیست، بلکه متعلق به بشریت در همه زمان‌ها و مکان‌هاست.
* پژوهشگر و مردم‌شناس
دیدگاه تان را بنویسید