رابطه رسانه با اختلالات تغذیهای/ جنبش لاغری در تلویزیون و مطبوعات
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از اعتماد، رسانه در واقع به تمام تکنولوژیهایی گفته میشود که قصد دارد از طریق ارتباطات جمعی به گروه بزرگی از مخاطبان دست یابد تا منافع مالی خویش را تامین کند یا اهداف اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و... خویش را محقق سازد. در فرهنگ ارتباطی این روزهای ما، رسانه امری مهم محسوب میشود. در حدود 95 درصد مردم صاحب تلویزیون هستند و هر روز بهطور متوسط 3 تا 4 ساعت از وقت خود را صرف تماشای آن میکنند. تا پایان قرن گذشته، بیشتر از 60 درصد مردان و 50 درصد از زنان طی روز یک روزنامه را مطالعه میکردند. افزون بر این، افراد روزانه با طیف گسترده دیگری از رسانهها از جمله رایانههای خانگی در تعاملاند. هر کدام از این رسانهها هدف خاصی را دنبال میکنند و به فراخور آن محتوای مخصوص به خود دارند. رسانهها در پی اطلاعرسانی به ما، ترغیب و تشویق، سرگرم کردن و حتی تغییر دادن ما هستند.
اختلال تغذیهیی روندی است که طی آن، سلامت جسمی و روانی فرد به دلیل داشتن عادات غذایی نامناسب و غیرمعمول که دربردارنده وعدههای غذایی ناکافی یا برعکس، بیش از اندازه نیاز بدن اوست به خطر میافتد و عواقب جبرانناپذیری برای وی در پی دارد. از جمله بیماریهای ناشی از این دست اختلالات میتوان به بیاشتهایی عصبی، پرخوری عصبی و اختلال بحران پرخوری (پرخوری مرضی) اشاره کرد. اختلال روانی «بیاشتهایی عصبی» که در میان زنان شایعتر از مردان است، زمانی پدید میآید که فرد از ترس اضافه کردن وزن حتی با وجود گرسنگی از خوردن غذا امتناع ورزد که در نتیجه آن بدنش دچار اختلالات متابولیکی (سوختوسازی) و هورمونی میشود. «پرخوری عصبی»، اختلالی است که فرد طی آن بسیار بیشتر از نیاز بدن خود غذا میخورد و برای جلوگیری از افزایش وزنش به اقداماتی همچون بالا آوردن خودخواسته، خوردن داروهای ملین یا مدر (ادرارآور) برای دفع سریعتر غذاهای مصرفشده یا انجام ورزشهای سنگین و بیش از حد دست میزند. این اختلال در نتیجه بروز احساساتی منفی در فرد همچون احساس گناه یا از خودبیزاری رخ میدهد. اختلال «بحران پرخوری» میتواند ریشههای ژنتیکی ارثی داشته باشد. گرچه این مرض در نهایت منجر به چاقی مفرط میشود؛ اما افرادی که دارای وزنهای نرمال هستند نیز میتوانند به این اختلال عصبی دچار باشند.
حال میتوان با داشتن این اطلاعات به موضوع اصلی مورد بحث پرداخت.
در نتیجه بیشتر شدن مواد خوراکی در جوامع ما، انسانها بزرگتر و چاقتر شدهاند و در سنین پایینتری به سن بلوغ میرسند. فاصله میان اندازه واقعی بدنها و مطلوب فرهنگی بیشتر و بیشتر میشود و موجب نوعی اضطراب از ابعاد بدن، خصوصا در میان اکثر زنان میشود؛ اگر چه آنهایی که از دیگران آسیبپذیرتر هستند بیشتر از این جو تاثیر میپذیرند. بخش مهمی از محتوای رسانهها به ارائه تصویری مطلوب از بدن زنان میپردازند. ارائه تصویری مطلوب از ظاهر، درست مصادف با برههیی از زندگی دختران جوان است که به تناسب آن سنین، احترام به خود و خودکارآمدیشان کاهش مییابد، شکل ظاهر آنها به دلیل تغییرات فیزیکی ناشی از بلوغ در بدترین حالت آن است و گرایش به مقایسه اجتماعی در بالاترین حد خود قرار دارد. در اینجاست که دختران جوان خود را در پیروی از فرهنگی ناپسند به نام «رژیم گرفتن» مییابند که نهتنها واکنش به آن چیزی است که در تبلیغات رسانهیی میبینند بلکه به صورت همزمان واکنشی است به آنچه از رفتار پدر و مادر و همسالان همجنس و غیرهمجنس خود در قبال خویش برداشت میکنند. در همه مواردی که تاکید رسانهها بر رژیم و تناسب اندام زنان و دختران جوان است، مطالب به گونهیی ارائه میشوند که گویی قصد کمک به فرد برای داشتن فیزیکی جذابتر و رسیدن به آن وضعیت آرمانی را دارد. در اواخر دهه 90 میلادی بحثی بر سر عروسکهایی که یک شرکت اسباببازیسازی بریتانیایی به نام سیندی برای دختران زیر سن بلوغ میساخت در گرفت. این عروسکها با تناسبی غیرمعمول در بالاتنه و پاهایی بسیار بلند و لاغر به ظن منتقدان، خطر گرفتار آمدن دختران جوان را به اختلال تغذیهیی «بیاشتهایی عصبی» تقویت میکردند؛ چرا که شکل زنانهیی از بدن دختران جوان ارائه میدادند که گرچه ممکن بود آرزوی هر نوجوانی در آن سنین باشد، اما رسیدن به آن و همزمان حفظ سلامتی بدن غیرممکن مینمود. مطالعات بسیاری پیرامون تاثیرات رسانهها بر رفتار و منش افراد صورت گرفته است. برخی از این مطالعات به ارتباط کوتاهمدت ولی قابل ملاحظه عزت نفس کاهشیافته، اضطراب، عصبیت و افسردگی رو به فزونی با ارائه تصویری آرمانی از بدن، بیشتر در میان زنان و کمتر در میان مردان، اشاره دارد. اختلالات تغذیهیی لزوما در نتیجه گرایش افراد به لاغری و تناسب اندام نیست که بروز مییابند؛ بلکه به نحوی بیانگر عدم خشنودی فرد از سبک زندگیاش نیز است. شیوه رسانهیی که در آن بدن زن را با ارزشهای انسانیاش برابر مینهد، میتواند برای آنانی که به صورت ناخودآگاه به دنبال راهی میگردند تا عدم خشنودی خود را بیان دارند، راهحل کاملی باشد.
تاثیرات منفی رسانهها بر ایجاد تصویری آرمانی از بدن، رفتار تغذیهیی و عزت نفس را میتوان به تفکیک در 5 مورد به شرح زیر آورد:
1. رسانه معناهای نهانی را همچون «نوستالژی، جاذبه جنسی، یک همسر و مادر خوب بودن، داشتن فرصتی برای سرگرم شدن بدون حد و مرز و غیره» به غذاها میدهد و نیازی غیرطبیعی به غذا در میان افراد به وجود میآورد.
2. رسانه میتواند ما را به داشتن عادات غذایی نادرستی ترغیب کند و اتفاقا آن را بسیار سودمند و طبیعی نشان دهد.
3. رسانه میتواند شرایط اضطرابی بیافریند که فرد در آن احساس کند از آنچه دیگران دارند محروم شده است.
4- رسانهها شکلی از بدن را به ما ارائه میدهند که موجب جذابتر، خواستنیتر، موفقتر و دوستداشتنیتر شدن فرد میشود که البته بدون داشتن عادات قضایی نادرست و خطرناک غیر قابل دست یافتن است.
5- رسانهها برای همیشه این حس را به کسانی که از اندازه بدنی مطلوبی برخوردار نیستند میدهند که اگر لاغر بودند زندگی بهتری داشتند.
بسیار دشوار است که بتوان تاثیر مستقیم رسانه بر گسترش اختلالات تغذیهیی را به صورت مجزا بیان داشت. مطالعات بسیاری به تاثیر توامان عزت نفس پایین در دختران جوان در حال رشد و میزان بالای عدمرضایت تغذیهیی میپردازند. عزت نفس یک ساختار پویاست که از عوامل بسیاری چون رفتار پدر و مادر، تجارب کودکی و تصویر ظاهریای که منابع الهام بسیاری از جمله رسانهها دارد، تاثیر میپذیرد. در اینجاست که رسانه شاید با ترویج لاغری و خوشاندامی به عنوان راهی برای به دست آوردن عشق، مقبولیت و احترام و در عین حال بازتاب نگرش جامعه به چاقی به عنوان مسالهیی زشت و دردسرآور، به داشتن عزتنفس پایین در فرد منجر شود. وقتی از زنان پرسیده میشود که از چه چیزی بیش از همه در زندگی وحشت دارند، بسیاری از آنها احتمالا پاسخ خواهند داد که «اضافه وزن»؛ و اگر از آنها پرسیده شود از چه چیزِ خودشان کمتر خوششان میآید، اکثرا به جای ویژگیهای غیرفیزیکیای مثل تنبلی و عدم اعتماد به نفس، به توصیف بخشی از بدنشان (معمولا شکم، رانها و پاها) میپردازند. اما مردها در بیشتر موارد به ویژگیهای غیرفیزیکی اشاره دارند. بیشتر زنان معتقدند که ظاهر فیزیکیشان از هر چیزی بیشتر برای مردان جذاب است و احساس میکنند که بیشتر از روی همین ظاهر است که قضاوت میشوند تا سایر ویژگیهایشان. کمبودعزت نفس تنها عاملی نیست که میتواند به اختلال تغذیهیی منجر شود. ضربههای روانیای که در کودکی به فرد وارد شده است، شرمساری از به بلوغ رسیدن، عملکرد خانواده، انعطافپذیری عاطفی، تجربه الگوهای غذایی نادرست دیگران، توجه خانوادگی به مقوله وزن و... همه و همه میتوانند بر رابطه میان افراد و مواد خوراکی تاثیر بگذارد. پس میتوانیم نتیجه بگیریم که رسانه میتواند تمایلات فرهنگی ما به ظاهرمان و آنچه میخوریم را هم کنترل کند و هم بازتابدهنده آن باشد.
با این حال رسانهها، خصوصا رسانههای نوشتاری در همه موارد عزت نفس و الگوهای تغذیهیی ما را فقط به شیوهیی منفی تحت تاثیر خویش قرار نمیدهند. این رسانهها میتوانند منابع اطلاعاتی ارزشمندی برای ما پیرامون چگونگی سلامت و تندرست بودن باشند. هشیار کردن مردم نسبت به مساله اختلالات تغذیهیی از طریق برنامههای تلویزیونی و مقالات در مجلات و روزنامهها نقش دیگری است که به واسطه آن انسانها نسبت به خطرات استفاده از خوراکیهای غیرسودمند و پیروی از عادات نادرست غذایی آگاه میشوند و آنها که بدین اختلالات دچارند به بیماری خویش واقف میشوند و درصدد درمان خود بر میآیند. از این منظر رسانه میتواند دو نقش مثبت در مساله مورد بحث ما داشته باشد: اول آنکه برای عده بسیاری از مردم شیوه چگونه سلامت بودن را ترویج میدهد و دوم، به جلوگیری از گسترش این اختلالات در میان عموم میپردازد. البته مهملاتی که اخیرا برخی رسانههای عامهپسند در رابطه با اختلالات تغذیهیی به هم میبافند آنقدر ابلهانه و سادهانگارانه است که حتی با پیش پا افتادهترین استانداردهای گزارشهای خبری درباره بیماریها همخوانی ندارد.
در پایان میتوان این گونه نتیجه گرفت که محرک بزرگی برای ایجاد تغییر و کنش در پس گرایشات فرهنگی وجود دارد که ارزشها و منش رفتاری و فرهنگی از آن سرجشمه میگیرد. برخی از این تغییرات ممکن است بر خلاف روند معمول جامعه باشند. اینجاست که رسانهها نظر به کارکردشان این گرایشات را بسط میدهند و به منصه ظهور میرسانند. از این رو در نگاه اول آنها خالق این الگوها و گرایشات مینمایند، حال آنکه تنها بازتابدهنده چیزهایی بودهاند که پیشتر از آن در بطن فرهنگ اجتماع وجود داشته است. از سوی دیگر ما تنها متاثر از گرایشات فرهنگی جامعه خویش نیستیم؛ بلکه از تمام جهان تاثیر میپذیریم. تمایلات در سرتاسر دنیای توسعهیافته با جذاب ساختن لاغری و خوشاندامی زنان و تبدیل آن به ایدهآلی مردانه همخوانی دارد. از این رو برای رسانه دشوار مینماید که چیزی خلاف این مساله را بازتاب دهد. رسانهها بدینترتیب با ترویج پیغامهایی معنادار بر افرادی در جامعه که آسیبپذیرترند تاثیر میگذارند و آنها را به مسیری میخوانند که به اختلالات تغذیهیی منجر میشود.
دیدگاه تان را بنویسید