در گفتوگو با انیمیشنساز ایرانی مطرح شد: اول مرغ وجود داشت یا تخممرغ؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
انیمیش در سینمای جهان جایگاه بسیار بالایی دارد تا جایی که بسیاری از انیمیشنهای جهانی چون «در جستوجوی نمو»، «شیرشاه»، «کارخانه هیولاها» و «راتاتویی» توانستند جوایزی چون اسکار را دریافت کنند. فروش 120 میلیون دلاردلاری از اکران انیمیشن «دزدان دریایی» به کارگردانی «پیتر لرد» از انگلستان کمترین سودی بود که نصیب تهیهکنندگان این انیمیشن کرد.
در چنین شرایطی، انیمیشنهای ساخت ایران، محبوبیت چندانی میان کودکان و نوجوانان ندارد و نتوانسته در میان بزرگسالان جایگاه خود را باز کند. راهاندازی شبکه «پویانمایی» زمینهای فراهم کرده است تا صنعتگران حوزه انیمیشن زمان بیشتری برای ساخت انیمیشن صرف کنند. با این همه هنوز هم انیمیشنهای ایرانی طرفدار چندانی ندارند. کارشناسان معتقدند نداشتن فیلمنامه مناسب، کارگردان حرفهای و بودجه مناسب دلیل عمده عدم تولید انیمیشن حرفهای است.
با علیرضا کاویانراد به گفتوگو نشستیم تا مشکل اصلی این حوزه را بشناسیم. وی که مدرس دانشکده هنر و معماری شریعتی و تربیت مدرس تهران است، علت عمده ضعف در حوزه انیمیشن ایران را نبود متخصصان لازم در این حوزه و سینماهایی برای اکران میداند. گفتوگوی خبرنگار نامه را با کارگردان انیمیشن و تصویرگر کتاب کودک بخوانید:
چرا انیمشینهای ایران مانند انیمشینهای کشورهایی نظیر آمریکا یا روسیه در سطح جهانی مطرح نشدهاند؟
اساسا فرق عمده سازندگان انیمشین در ایران با تولیدکنندگان انیمشین به شکل نگاه و نوع رویکرد آنان بازمیگردد. والتر دیزنی، بنیانگذار شرکت دیزنی میگفت کار ما هنر نیست، صنعت است. در واقع تمرکز او بر معرفی و تامین گیشه بود. اما چه کسی می تواند بگوید کارهای وی از نظر ساختار، درام، شخصیتپردازی، فیلمبرداری، تصویر و صدا هنرمندانه نیست؟ با این همه، محصولی مانند انیمشین در همه جای دنیا روی پای خودش نمیایستد مگر اینکه فروش مناسبی داشته باشد.
فروش انیمیشن چگونه تضمین میشود؟
فروش معلول تولید است. برای آنکه تولید هدف ما باشد، باید المانهای گوناگون در نظر بگیریم که مهمترین آن توجه به خواسته و نوع نگاه مخاطب است. به عنوان مثال ما انگیزههای مختلفی را در سینما دنبال میکنیم. اول اینکه فیلمی بسازیم که دیده شود، دوم اینکه مخاطب ببیند و برای دیگری تعریف کند و در نهایت دیگری یا دیگران به دیدن فیلم تشویق شوند. هنگام اکران فیلمهای زنجیرهای «بت من» شاهد تبلیغات گسترده و جهانی برای جذب مخاطب هستیم و حتی رقابتی بین بچهها برای زودتر دیدن فیلم وجود دارد، چرا که سینما بر پایه گیشه تعریف میشود و تنها از راه راضی نگه داشتن مخاطب میتوان گیشه را تامین کرد. حال آنکه طبیعتا انیمشین ایران در چنین مسیری قرار ندارد.
دلیل عدم توجه به گیشه در ایران را چه میدانید؟
صدا و سینما سفارشدهنده انیمیشینهای تلویزیونی است و بیش از 90 درصد خوراک تلویزیون توسط این رسانه تامین میشود ایجاد فضایی برای گیشه و جذب مخاطب خارج از ایران دغدغه و وظیفه این سازمان نیست و در حال حاضر تولیدکنندگان انیمشین برای مخاطب داخلی انیمیشن میسازند و چه خوب بسازند و چه بد در نهایت پخش میشود. فکر میکنم یک جایی باید از این پیله بیرون آمد و با دنیا بده و بستان داشت. ایران هنوز که هنوز است از کشورهای دیگر انیمشین میخرد. آیا نمیشود کیفیت آثار انیمشین را به نقطهای رساند که بتوانیم به جای خرید انیمشین به تبادل آن بپردازیم؟ نباید از یاد برد که اقبال روزافزون انیمشین در دنیا، اقتصادی پولساز به وجود آورده است و طبیعتا زمانی که نگاه اقتصادی بر انیمشین گسترده شد، پرورش نیروهای حرفهای بیش از گذشته اهمیت پیدا میکند.
میتوان دلیل این امر را در نداشتن نیروی متخصص در ایران دانست؟
متاسفانه در ایران فعالان حوزه انیمشین با اتکا بر تجربههای شخصیشان کار را شروع می کنند و وارد پروسه حرفهای نمیشوند. در حالی که در کشورهای دیگر نیروهای متخصص وارد چرخه بزرگی از متخصصان میشوند.
یعنی دانشگاه نمیتواند به درستی از عهده آموزش حرفهای برآید؟
مسئله اینجاست که ما مقطعی تحت عنوان کارشناسی انیمشین در ایران نداریم و تنها چند سالی است که کارشناسیارشد برای این رشته ایجاد شده است و اکثر دانشجویان از رشتههای دیگر وارد این رشته میشوند. اما در کشوری مانند روسیه و در مسکو پیش شرطهایی مانند تسلط بر طراحی، نواختن ساز، سابقه بازیگری یا آشنایی با این هنر و تسلط برای حرکتهای موزونی نظیر پانتومیم برای ورود دانشجویان به رشته انیمشین در نظر گرفته شده است. در ایران داشتن چنین پیشینهای تاکید نمیشود. دانشجویان و فعالان این عرصه با ادبیات و موسیقی آشنایی ندارند. اهل مطالعه نیستند و اگر از آنها بپرسی بالزاک کیست و متعلق به چه مکتبی است نمیدانند. آنها تنها با اتکا به زاویه دید تکنیکال وارد حوزه انیمشین میشوند و همین امر باعث میشود متخصصان حرفهای از دانشگاهها بیرون نیاید و بیشتر فارغالتحصیلان این رشته کارگردانانی هستند که جسته و گریخته از هر چیزی اندکی میدانند.
فکر میکنید ایجاد مقطع کارشناسی برای انیمیشن مشکل را حل میکند؟
ما نیاز داریم رشتهای تحت عنوان ادبیات انیمیشن داشته باشیم که مسلما با ادبیات و تئاتر متفاوت است و افرادی که در این عرصه فعالیتشان را آغاز میکنند متخصص انیمیشناند. حالا فرض بگیریم ما انیمیشنی با کیفیت مناسب تولید کردیم. مسئله اکران مطرح میشود. ما به ندرت شاهد اکران انیمیشنها در سینماهای تهران بودهایم. با توجه به شرایط اقتصادی موجود شرکتهای خصوصی نمیتوانند برای اکران انیمیشنها در سینماها سرمایهگذاری کنند. ما به سرمایهگذاری طولانی مدت احتیاج داریم. از طرف دیگر ما سینمای انیمیشن نداریم. در مجموع 100 سینما داریم و کلا 200 فیلم سینمایی در سال ساخته میشود که 100 فیلم به دلیل عدم کیفیت مناسب اکران نمیشوند و 100 فیلم دیگر ظرفیت سینماها رو تکمیل میکنند.
رویکرد دولت برای رشد این هنر جوان را چگونه ارزیابی میکنید؟
چشمانداز تلویزیون و نهادهای فرهنگی دولت را در دهه اخیر مثبت میدانم. اگر نگاهی به کیفیفیت تولیدات 10 سال گذشته بیندازیم، رشد کیفی قابل توجهی را میبینیم. اما روند رشد انیمیشن در ایران با دنیا قابل مقایسه نیست. آنها به سرعت نور حرکت میکنند و منتظر ما نمیمانند. در استودیوی من مرتب انیمیشن تولید میشود اما تولیدکننده ای در کشور دیگر 10 برابر من انیمیشن عرضه میکند.
چقدر باید تلاش کنیم تا فاصله میان انیمیشن ایران و کشورهای دیگر برداریم؟
قابل پیشبینی نیست. همه چیز به شرایط و تصمیم مسئولان بستگی دارد. زمانی سینمای کودک وجود داشت، اما سالهاست که اثری از این سینماها نیست. ما نیازمند سینمایی مختص کودکانیم. دقیقا مثل این است که بگوییم اول مرغ وجود داشت یا تخممرغ؟ ما انیمیشن نداریم چون سینما نداریم و وقتی سینما نداریم، انگیزهای برای تولید انیمیشن ایجاد نمیشود.
دیدگاه تان را بنویسید