دلایل تاخیر در چاپ کتابهای دانشگاهی/ چاپخانه قدیمی است و سرعت کار پایین
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از تهران امروز، کتاب درایران شرایط بدی را پشت سر میگذارد شاید گران شدن کاغذ و گرانی کتاب باعث شد مردم کمی بیشتر قدر این کالای فرهنگی را بدانند اما کتابهای درسی و دانشگاهی را باید خواند و در خواندن این کتابها عناصری مثل فرهنگ کتابخوانی، وضعیت مالی و علاقه به مطالعه مطرح نیست. مردم کشور ما اگر نسبت به هرنوع کتابی سهل انگاری کنند درباره کتابهای درسی و دانشگاهی حساس هستند. با توجه به گران شدن دو تا سه برابری کتابها، شائبه حضور نیافتن انتشارات خارجی در نمایشگاه بینالمللی کتاب به خاطر پرداختنشدن بدهیهای سال قبل و همچنین به خاطر کمیاب شدن برخی کتابهای دانشگاهی تلاش کردیم در این گزارش به دو ناشر بزرگ یعنی انتشارات جهاد دانشگاهی و انتشارات دانشگاه تهران به عنوان قدیمیترین انتشارات دانشگاهی کشور توجه کنیم و نظر رئیس این دو انتشارات را درباره وضعیت نشر کتابهای دانشگاهی جویا شویم.در این گزارش با دکتر محمد سلگی رئیس انتشارات جهاد دانشگاهی و دکتر ایرج اللهدادی رئیس انتشارات دانشگاه تهران صحبت کرده ایم.
به گفته دکتر سلگی تاکنون انتشارات جهاد دانشگاهی 5000 عنوان کتاب با موضوع درسی و دانشگاهی منتشر کرده و این انتشارات که از سال 1359 فعالیت خود را شروع کرده در حال حاضر روزی یک عنوان کتاب منتشر میکند. البته برای انتخاب کتابها انتشارات جهاد دانشگاهی بیش از هفتاد پژوهشگاه و همچنین 20 مرکز فعال انتشار کتاب دارد. در کنار این آمار وجود 10 الی 15 مرکز تولید کتاب نیز قابل توجه است. دکتر محمد سلگی با اشاره به اینکه میزان انتشار کتابهای جهاد در حال افزایش بود اما اکنون به خاطر بحران کاغذ سرعت فعالیتها کند شده، گفت: جهاد دانشگاهی در زمینه توزیع و فروش کتابهایی که منتشر میکند نیز فعالیت دارد که این موضوع تا حد زیادی باعث کاهش هزینهها شده چون کتابهای تولیدی را به راحتی میتواند در فروشگاههای کتابی که در دانشگاهها وجود دارد در معرض دید قرار داده و به فروش برساند. در این فروشگاهها علاوه بر کتابهای این انتشارات کتابهای نشرهای دیگر نیز به فروش میرسد. اقدام دیگری که این انتشارات انجام میدهد فعالیت جهت ترویج کتاب است. دکتر سلگی درباره روش انجام این کار میگوید: برای ترویج کتاب و کتاب خوانی ما برنامههایی مثل برگزاری کتاب سال و پایان نامه دانشجویی داریم.ضمن اینکه در هفته کتاب و نمایشگاه کتاب برنامه داریم و کارهایی چون نقد ورونمایی کتاب انجام میدهیم.
کتابها چگونه انتخاب میشوند؟
کتابهای دانشگاهی از حساسیت خاص خود برخوردار هستند و هر کتابی را نمیشود در این زمینه روانه بازار کتاب کرد.دکتر محمد سلگی به دو شیوه انتخاب کتاب اشاره میکند: یکی اینکه انتشارات به سمت مولفان میرود و درباره موضوعات مورد نظر سفارش کتاب میدهد. این مورد بیشتر درباره موضوعاتی است که درباره آنها به اندازه کافی کتاب وجود ندارد.در روش دوم مولفان برای چاپ کتابشان به انتشارات تقاضا میدهند، که در صورت پذیرفته شدن موضوع از طرف شورای علمیکتاب بررسی میشود، بعد درباره کتاب بازار فروش را بررسی میکنیم چون ممکن است بعضی از موضوعات ارزنده باشند اما امکان فروش نداشته باشند.
رقبای انتشارات جهاد دانشگاهی
به خاطر گسترده بودن موضوعاتی که جهاد دانشگاهی درباره آن کتاب چاپ میکند دکتر سلگی معتقد است که در این زمینه رقیبی ندارند.وی با اشاره به چاپ کتاب در زمینههای مختلف فنی،پزشکی و علوم انسانی میگوید برخی از انتشارات ما مثل دانشگاه صنعتی اصفهان و صنعتی امیرکبیر صرفا در زمینه فنی مهندسی کتاب چاپ میکنند.درباره رقبا دکتر سلگی از انتشارات سمت در حوزه علوم انسانی،نشر دانشگاهی در زمینه علوم پایه و انجمن ناشران کتابهای دانشگاهی یاد میکند که این آخری 120 عضو دارد که کتابهای دانشگاهی را در بخش خصوصی تولید میکنند.
منابع مالی انتشارات جهاد دانشگاهی
انتشارات جهاد دانشگاهی از دولت پولی دریافت نمیکند. به اعتقاد سلگی چون انتشار کتاب اقدامی فرهنگی است در صورت وابستگی مالی به دولت موفق نخواهد بود.او میگوید گرانی کاغذ برای همه ناشران اتفاق افتاده و برهمه تاثیر گذاشته.ما هم سرعت انتشار کتابهایمان را کم کردیم تا بازار ثبات پیدا کند. سلگی بیان کرد بخشی از هزینهها به کاغذ مربوط میشود اما هزینههای دیگر هم افزایش پیدا کرده.با این حال چون کتابهای ما دانشگاهی هستند به نسبت بالا رفتن هزینهها،قیمت کتاب را بالا نبردیم.
وضعیت فروش کتابهای دانشگاهی
طبیعی است وقتی کتاب گران میشود مثل قبل فروش نرود و برخی از دانشجویان ترجیح بدهند کتابهای دوستان خود را استفاده کنند.رئیس انتشارات جهاد دانشگاهی میگوید گرانی باعث شد در زمینه فروش دچار افت شویم اما این افت خیلی محسوس نبوده.
تدبیری برای دانشجویان
برپایی نمایشگاههای استانی و دادن تخفیف ویژه یکی از اقدامات انتشارات جهاد دانشگاهی برای دانشجویان است.این کار راپیش از این انجمن ناشران دانشگاهی در سالهای قبل انجام داده و کتاب را با 50 درصد تخفیف عرضه کرده که از این مقدار 25 درصد را ناشر تخفیف داده و 25 درصد را وزارت ارشاد.جهاد دانشگاهی نیز تصمیم گرفته نمایشگاههایی را در شهرستانها برگزار کند و از طرفی با کمک وزارتخانه های ذیربط به کتابخانهها نیز کمک کند.
دکتر غلامحسین مراقبی که پیش از این در انتشارات دانشگاه تهران فعالیت داشته درباره بهای هر صفحه کتاب به تهران امروز میگوید قبلا هر صفحه کتاب برای ناشر هزینه کمی داشت اما اکنون این هزینه افزایش چشمگیری داشته و البته برخی به نادرستی قیمت را قبل از این بحران بالا بردند. به همین خاطر اکنون کتابهایی مثل لغتنامه دهخدا که با 70 هزار تومان خریده میشد به قیمتی حدود 350 هزار تومان رسیده است.
اما دکتر ایرج الله دادی رئیس انتشارات دانشگاه تهران درباره انتشارات دانشگاه تهران میگوید: اکنون موجه ترین انتشارات دانشگاهی به لحاظ کیفی، این انتشارات است گرچه از لحاظ کمیرتبه اول را ندارد. الله دادی درباره فرآیند انتشار کتاب اینگونه توضیح میدهد:قبل از چاپ یک کتاب ما آن را در کمیسیونهای تخصصی که در گروههای مختلف فنی، هنر و معماری،علوم اجتماعی و رفتاری،کشاورزی و محیط زیست هستند بررسی میکنیم.هر دانشکده در این کمیسیونها یک عضو دارد که اعضای آن معمولا استاد تمام هستند. بعد از بررسی کمیسیون مشخص میشود کتاب برای چه داوری برود.داورها نیز همگی از استادان اهل قلم هستند.بعد ازاین مرحله نویسنده باید نظر داوران را در کتاب خود اعمال کند و پس از این مرحله کتاب آماده چاپ میشود. این مراحل باعث میشود کتاب با کیفیت نسبی خوبی چاپ شود.دکتر الله دادی درباره آمار چاپ کتاب در انتشارات دانشگاه تهران میگوید: این انتشارات با 66 سال سابقه تاکنون 3500 عنوان کتاب منتشر کرده و اکنون در سال حدود 450 عنوان کتاب چاپ اول و تجدید چاپ داریم.انتشارات دانشگاه تهران نیز سیستم توزیع مخصوص به خود را دارد و در این زمینه 120 پخش کننده کتاب دارد.
مدیریت بحران میکنیم
با توجه به اینکه مخاطب کتابهای دانشگاهی اساتید و دانشجویان هستند به اعتقاد دکتر الله دادی این کتابها نسبت به محتوایی که دارند ارزان هستند.او در ادامه میگوید: حدود 1.5سال پیش ما هر بند کاغذ را 25-30هزار تومان میخریدیم اما از حدود 3ماه پیش این قیمت به بندی 90 هزار تومان رسید که با کاهش نسبی اکنون 75 هزار تومان است. مسئله گرانی کاغذ در کنار هزینه فیلم و زینک و کارکنان باعث شده قیمتها بالا برود.این مسائل باعث شده از نظر اقتصادی مشکل داشته باشیم چون برای چاپ کتابهای دانشگاهی سهمیه خاصی در نظر گرفته نشده.دکترایرج الله دادی درباره منابع مالی دانشگاه تهران میگوید: ما هزینههایمان را از راه فروش کتاب تامین میکنیم و با توجه به گرانی ایجاد شده وبا توجه به اینکه ما در هر کتاب حدود 20 تا 30 درصد تخفیف پشت جلد به خریدار میدهیم و از طرفی 20 تا 25 درصد به شرکت پخش کننده تخفیف میدهیم که در کل برای هرکتاب حدود 40 درصد میشود، در این شرایط تنها خودمان را سرپا نگه داشتهایم و با مدیریت بحران به پیش میرویم. اما قبلا هرسال بردرآمدهای ما اضافه میشد.مدیرکل خدمات پژوهشی و انتشارات دانشگاه تهران درباره تاثیر این شرایط بر انتشار کتاب گفت:ما به روند کارمان ادامه میدهیم اما چون حجم کتابهای آماده چاپ افزایش پیدا کرده و چاپخانه قدیمی است و سرعت کار پایین، به همین خاطر بخشی از کار را به بخش خصوصی واگذار کردهایم که این خود باعث گرانتر شدن کتاب میشود.این مسائل باعث شده فرآیند چاپ کتاب دچار تاخیر شود و یک کتاب تا چهار ماه در نوبت بماند که این تاخیر هم به ضرر ماست چون در صورتی که بتوانیم کتابهای بیشتری چاپ کنیم فروشمان بیشتر میشود.
تدابیر جدید، کتابهای جدید
دکتر اللهدادی در پاسخ به اینکه آیا برنامه ای برای در اولویت قرار دادن چاپ کتابهای ضروری دارند یا نه؟ گفت: ما کتابهایی که مخاطب بیشتری دارد را زودتر چاپ میکنیم اما کتابهای چاپ اول که درباره بازار آن اطلاعی نداریم را به تاخیر میاندازیم یا با تیراژپایینتر به صورت دیجیتال چاپ میکنیم. چون چاپ دیجیتال برای تیراژ کمتر از پانصد تا جواب میدهد و برای بیشتر از آن به صرفه نیست.رئیس انتشارات دانشگاه تهران درباره کمک به تجهیز کتابخانهها افزود: در حال حاضر بنیه چنین کاری را نداریم اما هر کتابی چاپ میکنیم 20-30 جلد از آن را برای تبلیغات به شکل مجانی به کتابخانه دانشکدهها می فرستیم.اما برنامههایی برای تولید ای بوک و دسترسی آزاد به کتابها از طریق اینترنت داریم. در این حالت برای کسانیکه مایل هستند نسخه کاغذی کتاب را داشته باشند سفارش قبول میکنیم هرچند یک نسخه باشد.دکتر اللهدادی درباره تبادل کتاب با خارج گفت: رئیس دانشگاه قول دادهاند اگر استادی کتابی بخصوص درحوزه علوم انسانی را بخواهد به زبان انگلیسی ترجمه کند مورد حمایت قرار میگیرد تا از این طریق فرهنگ بومیکشورمان به کشورهای دیگر شناسانده شود. در این زمینه برای بستن قرارداد با ناشران بینالمللی برنامه داریم. ضمن اینکه با یکی از ناشران معروف جهانی در حال امضای تفاهمنامه ای هستیم به این صورت که این انتشارات کتابهای معتبر دانشگاهی خود را با طی مراحل حقوقی به صورت مجانی در اختیار ما قرار دهد تا آن را به فارسی ترجمه کنیم. در این زمینه انتشارات دانشگاه تهران اینکه چه کتابی باشد و چه کسی آن را ترجمه کند را مشخص میکند.
دکتر اللهدادی درباره فرآیند کنونی کتابهای ترجمه گفت: کتابی که قرار است ترجمه شود نباید بیش از چهار سال از چاپ آن گذشته باشد.وقتی کتاب مشخص شد به همه اطلاع رسانی میکنیم تا دوباره کاری نشود.گاهی اوقات هم به استادان سفارش میدهیم کتابی را برای ترجمه انتخاب کنند این درحالی است که در آن زمینه کتاب به میزان کافی نداشته باشیم.دکتر اللهدادی درباره نحوه دسترسی به کتابهای خارجی گفت: این کار از دو راه نمایشگاه بینالمللی و نمایشگاههایی که به صورت مقطعی برگزار میکنیم صورت میگیردکه سهمیه ارزی در این زمینه مهم است.
دیدگاه تان را بنویسید