کارگردان یکی از گزینههای اسکار امسال: اگر عشق را ببینی، میتوانی خدا را درک کنی
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، رمان «بینوایان» ویکتور هوگو از آن دسته کتابهایی است که خیلی مورد توجه سینماگران قرار گرفته است. از دوره صامت منبع اقتباس فیلم سازان بوده است. اولین بار سال 1909 یک فیلم صامت از روی آن ساختند. در ایران البته مشهورترین «بینوایان» مینیسریالی است که در آن ژرار دوپاردیو نقش ژان والژان را بازی کرده است. «بینوایان» به دلیل تعدد شخصیتها و داستان جذابی که هم درام است، هم تاریخی و هم در نیمه پایانی رمانتیک قابلیتهای فراوانی برای به تصویر کشیده شدن دارد.
هر فیلم سازی بنا به سلیقه خودش میتواند یکی از این ژانرها را پررنگتر به تصویر بکشد. منبع اصلی آنقدر خوب و بینقص است که تقریبا همه فیلمها و سریالهایی که از روی آن ساخته شده مورد توجه مخاطبان و منتقدان قرار گرفته است. امسال تام هوپر سراغ «بینوایان» رفت اما با دیدی کاملا تازه. در اصل منبع اقتباسی هوپر رمان ویکتور هوگو نبود بلکه نمایش موزیکالی بود که آن نمایش از روی کتاب اقتباس کرده بود. هوپر این نمایش موفق را در برادوی دید و همان زمان تصمیم گرفت که آن را تبدیل به یک اثر سینمایی کند. خود هوپر کارگردان بسیار موفقی است که کارش را با کارگردانی تلویزیون و ساختن سریال شروع کرد. شاید باورنکردنی به نظر برسد که این کارگردان بااستعداد سینما تاکنون فقط سه فیلم بلند ساخته است. اولی «یونایتد نفرینشده» باز هم یک اثر اقتباسی بود از روی کتابی به همین نام نوشته دیوید ییتس درباره تیم فوتبال لیدز یونایتد.
فیلم دومش «سخنرانی پادشاه» جایزه اسکار را برایش به ارمغان آورد و حالا «بینوایان» سومین فیلمش در گمانهزنیها جزو نامزدهای تمام بخشهای اصلی اسکار خواهد بود. بازیگران اصلی فیلم، آن هاتاوی در نقش فانتین، هیو جکمن در نقش ژانوالژان و راسل کرو در نقش بازرس ژاور همگی امید گرفتن اسکار امسال را دارند. جالب است بدانید که «بینوایان» هوپر دیالوگ ندارد و همه فیلم درست مانند تئاتری که از روی آن اقتباس کردهاند از 49 قطعه موسیقی تشکیل شده است. گفتوگو « موویلاین» با تام هوپر کارگردان یکی از پرفروشترین «بینوایان» تاریخ سینما را که «تهران امروز» منتشر کرده را با هم میخوانیم:
فیلم «بینوایان» شما را میشود فیلم کلوزآپ نامید. انگار نمایی کلوزآپ از صورت بازیگران برایتان خیلی مهم بوده است؟
اصلا دلیل اینکه دلم میخواست این نمایش را روی پرده سینما ببرم، بهخاطر این بود که میتوانستم از بازیگران کلوزآپ بگیرم برای اینکه شما میتوانید با مخاطبتان آن احساساتی را که میخواهید، تقسیم کنید. همان احساساتی که بازیگران هم در حین فیلمبرداری تجربهاش کردهاند. اتفاقی که روی صحنه تئاتر قاعدتا نمیتوانست بیفتد.
بازی هیو جکمن در فیلم شاهکار است. بهنظر میرسد بهترین بازی کارنامه هنریاش تا امروز باشد. تقریبا تمام نشانههایی را که کاراکتر ژانوالژان باید با آنها شناخته شود، دارد.
راستش را بخواهید من در ذهنم فهرست کوتاهی از بازیگرانی داشتم که این نقش را میتوانند بازی کنند. چند نفر بیشتر نبودند و یکی از آنها هیو جکمن بود. اصلا اگر هیو(جکمن) در این فیلم حضور نداشت، فکر نکنم که این پروژه اجرایی میشد چون همین حالا هم نمیتوانم این فیلم و این نقش را با کس دیگری به جز هیو جکمن تصور کنم.
در هالیوود معمولا رسم است که بعد از یک موفقیت خیلی راحتتر میتوانید کار بعدیتان را جلوی دوربین ببرید. بعد از جایزه اسکاری که برای فیلم «سخنرانی پادشاه» گرفتید حتما تهیهکنندگان زیادی با شما جلسه گذاشتند و در مورد پروژههای مختلف حرف زدند. این دوران را چطور گذراندید؟ آیا رسیدن به «بینوایان» با توجه به موفقیت فیلم قبلی کار آسانی بود؟
واقعیت این است که بعد از «سخنرانی پادشاه» خیلی زود سراغ این پروژه جدید آمدم. فکر کنم اواخر ماه می همان سال که «سخنرانی پادشاه» را ساختم با هیو جکمن برای اولینبار ملاقات کردم. راستش پروژههای زیادی نبود که توجه مرا به خودشان جلب کنند و این جلب توجه که میگویم اولین و کلیدیترین نکته برای شروع هر کاری است. اگر سوژهای توانست توجه شما را به خودش جلب کند، آن وقت میتوانید خلاقیت هم داشته باشید. به عنوان یک کارگردان شما باید اول عاشق سوژه و داستان فیلمتان و مصالحی که در اختیارتان قرار میدهد، بشوید. این نکته باید قبل از همه ملاحظات مثلا مالی یا موفقیت تجاری و غیره لحاظ شود. ما استودیوی بزرگ یونیورسال را داشتیم که حمایتمان میکرد. درنتیجه همه چیز به سرعت جلو رفت. در حقیقت کار خیلی سریعتر از کلید زدن یک فیلم مستقل آغاز شد چون وقتی شما یک فیلم خصوصی مستقل میسازید باید ذرهذره از افراد مختلف پول جمع کنید تا بتوانید پیشتولید کار را شروع کنید.
«سخنرانی پادشاه» هم از نظر مالی و هم از نظر منتقدان یک موفقیت بزرگ محسوب میشود. آیا فکر میکردید با ساختن «بینوایان» میتوانید همه آن موفقیت را تکرار کنید؟اگر مثلا به شما پیشنهاد میشد فیلم «دنیای آب» را بازسازی کنید فکر میکنید باز هم مردم جدیتان میگرفتند؟
فکر میکنم مردم به من گوش میدادند اما گمان نکنم موفقیت یک فیلم در این موضوع نهفته باشد که شما بنشینید و فقط فیلم نامه خودتان را بنویسید تا بعد بخواهید یک فیلم غیرتجاری دیوانهوار بسازید. شما باید همیشه تعادل را بین هنر و بازار تجاری رعایت کنید. به هرحال در نهایت شما دارید پول یک نفر دیگر(تهیهکننده) را خرج میکنید. در نتیجه مجبورید کاری انجام دهید که حداقل پول آن شخص را به او برگرداند. فکر میکنم مسئولیت مالی کارگردان در قبال فیلم خیلی مهم است.
حالا که درباره مسئولیت حرف زدید دوست دارم این سوال را هم بپرسم که شما برای ساختن «بینوایان» اجبار خلاقانهای برای تغییر یا حذف برخی چیزها داشتید. فکر نمیکنید که مردم ممکن است از حذف کاراکتر یا بخشی از قصه موردعلاقهشان ناراحت شوند؟
حق با شماست. به نکته خوبی اشاره کردید. من هیچوقت فیلمی را کارگردانی نکرده بودم که به اندازه این یکی صحنههای ضروری غیرقابل حذف داشته باشد. هیچ راهی نیست که بخواهید «بینوایان» را بسازید بدون اینکه رویای دیدن صحنههای رویایی آن را داشته باشید. درنتیجه ضروری است که شما از جهتی به فیلم نزدیک شوید که بدانید چه چیزهایی واقعا در ساختار فیلم و روند داستانیاش ضروری است تا مخاطب حس نکند که شما صحنههایی را غیرمنطقی حذف کردهاید. البته بخش زیادی از این ماجرا بر دوش بازیگران است.
آیا این اجبار برای یکدست کردن ریتم صحنهها برایتان بار سنگینی بود؟ چون فیلم هم خیلی طولانی است.
به نظرم خودم که آنقدرها هم طولانی نیست. فیلم زیر دو ساعت و نیم است. یعنی حتی از این فیلم اخیر «بتمن» هم کوتاه تر است. من به طرز باورنکردنی سخت تلاش کردم که زمان فیلم را کوتاه کنم برای اینکه خودم هم علاقهای به ساختن فیلمهای خیلی طولانی ندارم که تماشاگر را خسته میکند. این فیلم 5 یا 10 دقیقه از نمایش اصلی آن که اجرا شده، کوتاه تر است اما موارد و نکتههای بیشتری در آن به کار رفته است.
راستش یکی از موضوعاتی که باید دوباره به آن برگردم چون برایم غیرمعمول بود استفاده بیش از حد شما از کلوزآپ در فیلم بود.
من خیلی کلوزآپ دوست دارم. چرا به نظرتان غیرعادی آمد؟کلوزآپ هیچ فرقی با یک فیلم معمولی و عادی ندارد. احتمالا شما عادت نداشتید که هیچوقت کلوزآپ بازیگران را بخصوص وقتی آواز میخوانند، ببینید.
بیشتر به خاطر حس لوکیشن است چون ما لوکیشنها را درست نمیبینیم و فقط بازیگران در مرکز توجه هستند در حالی که در «بینوایان» ویکتور هوگو، فضاها هم اهمیت زیادی دارند. انگار شما به بازیگران حتی بیشتر از آوازهایی که در حقیقت نقش دیالوگ را در فیلمتان دارند، بها دادهاید.
میفهمم چه میگویید. شاید به این دلیل بوده که بیشتر مواقع کلام درباره لوکیشنی که فرد در آن قرار داشته نبوده بلکه درباره خودش کاراکتر بوده است. مثلا کاراکتر فانتین را در نظر بگیرید. درباره خیانتی که به او شده، حرف میزند. درباره شکستن قلبش میگوید. درباره به پایان رسیدن آرزوهایش صحبت میکند. خب هیچکدام از اینها به لوکیشن ارتباطی ندارند. کاملا احساسات انسانی و شخصی است که در صورت بازیگر تبلور پیدا میکند. یا به طرزی مشابه ژانوالژان از رابطهاش با خدا حرف میزند. درباره کاری که آن اسقف مهربان در حقش انجام داده، صحبت میکند. حرفهایش کاملا شخصی درباره ارتباطش با تقدیر و اخلاقیات و گذشتهاش و اتهامهایی که به زدهاند، هست. باز در این مورد هم اصلا فرقی نمیکند که کجا این اتفاقات افتاده باشد. درنتیجه من احساس کردم بهترین راه برای ورود به جهان این آدمها نشان دادن احساسات روی صورت بازیگران است.
شنیدهایم که آن هاتاوی برای بازی در نقش فانتین رنج زیادی کشیده است. در طول روز فقط دو تکه نان میخورده تا صورتش کاملا تکیده به نظر برسد. فکر میکنید او دوباره بتواند به شرایط عادیاش برگردد؟
بله، راستش من هم فکر میکنم که هاتاوی کمی زیادهروی کرد. من همیشه تلاش میکردم تا او را به شرایط نرمال برگردانم.
وقتی «بینوایان» را در نیویورک دیدم، عکسالعمل مردم شگفتزدهام کرد. آنها فریاد میکشیدند و تشویق میکردند. انگار شاهد یک نمایش زنده هستند.
واقعا برای خود من هم خارقالعاده بود. هیچوقت تا آن روز نشده بود که در سینما یا حتی افتتاحیه فیلمهایم کنار مردم بنشینم و چنین عکسالعملی را ازآنها ببینم. انگار داشتند چیزی بیشتر از دیدن فیلم را تجربه میکردند. بخصوص این ماجرا در مورد فیلمی مثل «بینوایان» که بارها هم دیده شده و داستانش را تقریبا همه از حفظند، عجیبتر هم میشود. حتی یادم است که در یک مراسم کاملا رسمی در ژاپن مخاطبان آنقدر دیوانهوار هیجانزده شده بودند که نمیتوانستند خودشان را کنترل کنند.
به نظرتان فیلم چه چیزی در خودش دارد که باعث میشود مخاطبش چنین واکنشی نشان بدهد؟
درواقع من میخواستم این سوال را از شما بپرسم. شما در فیلم من با چه چیزی ارتباط برقرار کردید؟ واقعا برای خودم هم جالب است.
راستش من خودم از طرفداران فیلمهای موزیکال نیستم ولی «بینوایان» روح و گرما به شخصیتهایش بخشیده بود بخصوص در سالی که ما فیلمهایی مانند «لینکلن» و «سی دقیقه نیمهشب» را هم داشتیم که هردویشان فیلمهای تحسینبرانگیزی هستند، اما به شیوهای سرد و خشک داستانشان را روایت میکنند.در ضمن فکر میکنم اینکه شما به بازیگران اجازه دادید تا خودشان قطعات موسیقی فیلم را اجرا کنند تاثیر مهمی میگذارد. نتیجهاش این شده که دیدن فیلم «بینوایان» یکجور حس رها شدن به مخاطب میدهد. برگردیم به داستان فیلم. به نظر میرسد که ژانوالژان با پدری کردن در حق کوزت به رستگاری میرسد.
بله، راستش او دخترخواندهاش را خیلی دوست دارد. آنقدر که حتی به خاطر او جانش را هم به خطر میاندازد تا مردی را که دخترش دوست دارد نجات بدهد چون میخواهد مسئولیت محافظت از دخترش را به کس دیگری بسپارد تا با خیال راحت با این دنیا وداع کند و درست وقتی مرگش فرا میرسد داستان واقعی زندگیاش را تعریف میکند. او میتواند بگوید که از طریق تجربه محبت پدری، نفرتش از آدمها تبدیل به عشق شده است. در حقیقت یادآور آن جمله معروف است که «اگر عشق را ببینی، میتوانی خدا را درک کنی.» این به غریزه و ماهیت و اخلاقیات ما برمیگردد. من فکر میکنم این پیام به طرز باورنکردنی درست است. حقیقت بزرگی پشت آن نهفته است. اما من فکر میکنم چیزی که باعث میشود «بینوایان» برای مردم آنقدر مهم و عزیز شود، احساسات شخصی است. انگار آینهای جلوی مخاطب گذاشته میشود و او بخشی از احساسات خودش را در آن میبیند. درنتیجه وقتی فیلم تمام میشود، به عنوان تماشاگر حس خوبی دارید.
دیدگاه تان را بنویسید