آندرِی کورکف:
روزی رمانی مینویسم که سیاسی نباشد
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، رمان اندری کورکف به نام «آخرین عشق رییسجمهور» پیرنگ پیچیدهای دارد و شکست زمانی. در آن رییسجمهور اوکراین توسط دست دشمنان سیاسیاش مسموم میشود. در سال 2004، چند سال پس از نگارش این کتاب، نامزد ریاستجمهوری اوکراین، ویکتور یووشنکو، طی یک حادثه عجیب که در پی انقلاب نارنجی این کشور پیش آمد، واقعا مسموم شد. بعد از انقلاب دو ژنرال پلیس مخفی کشور کورکف را به رستورانی در کییف دعوت کردند. «برای من قهوه و کنیاک خریدند و پرسیدند آیا فکر میکنم که سوءقصدکنندگان از کتاب من الهام گرفتهاند. گفتم کسانی که رییسجمهورها را مسموم میکنند، کتابهایی مثل کتاب مرا نمیخوانند اما خیلی چیزها که زمانی دور از ذهن بود، بعدها، اگر نگوییم عادی شد، دستکم خیلی هم غیرعادی نبود. در کتاب من بین روسیه و اوکراین اختلافی بر سر انتقال گاز وجود داشت. دو سال بعد، روسیه لولههای گاز را به روی اوکراین بست.»
کورکف رماننویسی را با روزنامهنگاری و تحلیل درآمیخته و تمام کارش با زندگی در اوکراین بعد از فروپاشی شوروی عجین است. او با انتشار رمان «مرگ و پنگوئن» (در ایران با ترجمه شهریار وقفیپور از طرف نشر روزنه منتشر شد و در سومین دوره جایزه ادبی روزی روزگاری نامزد بهترین اثر خارجی بود) در غرب به شهرت رسید، که در سال 1996 به زبان روسی و در 2001 به زبان انگلیسی چاپ شد. این رمان درباره ویکتور یک نویسنده آگهیهای ترحیم در کییف است که با حیوان خانگیاش، میشا که یک پنگوئن است زندگی میکند. میشا بعد از بستهشدن باغ وحش شهر توسط ویکتور نجات پیدا کرده. دورهگردیهای شوم ویکتور او را در کشوری سرگردان میکند که پوچیهای نظام شوروی جای خود را به جرایم سازمانیافتهای داده است که به همان اندازه پوچ و سیاه است. کورکف شش رمان دیگر بعد از این رمان نوشت که در آنها با مهارت تمام مصائب سیاسی، روانی و احساسی آدمهای مختلف را کاویده است. این مجموعه از کارهای او هم مقبول منتقدان و هم عموم مردم قرار گرفته است. یکی از سرشناسترین تحسینکنندگان او میخاییل پالین است که شیفته «سهولت فریبنده»ای است که کورکف با آن خواننده را «به درون دنیایی متراکم و پیچیده از شخصیتهای خارقالعاده» میکشاند.
رمان تازه کورکف، «شیرفروشِ شب» م.، انتشارات هارویل سِکِر) سال 2011 در انگلستان منتشر شد. رمان با سبک جذاب خاص کورکف آغاز میشود و درباره ایرینا، مادر مجرد یک نوزاد سهماهه است که خارج از شهر کییف زندگی میکند، هر روز صبح با اولین مینیبوس به شهر میآید و در آنجا شیر خود را در یک سالن آرایش خاص میفروشد. رمان تا حدودی جنایی سوررئال و تا حدودی عاشقانه چندشاخه و پر از حوادث و رفتارهای بهظاهر غریب است. اما همانطور که کورکف میگوید، زندگی واقعی در اوکراین از این مولفههای غریب کم ندارد و نحوه انتشار اولین کتاب کورکف نیز گواه همین امر است. بعد از فروپاشی شوروی، بیشتر شرکتهای نشر تعطیل شدند، به همین دلیل، کورکف مجبور شد خودش کتابش را چاپ کند. او آنقدر پول از دوستانش قرض کرد تا شش تُن کاغذ از قزاقستان بخرد. «اما اینها کاغذ کتاب نبودند، کاغذ بستهبندی موادغذایی بودند. بعد، با یک چاپکننده نتهای موسیقی قرار گذاشتم تا آن را چاپ کند اما سفارش رسمی لازم بود. من هم به یک رنگکار مراجعه کردم و او هم یکی از برگههای سفارشش را به من داد و من اسم یک شرکت را از خودم درآوردم.» در نهایت او 25هزار نسخه از یک رمان «نسبتا دشوار» فلسفی به نام «دنیای آقای پیشانیبلند» م. و 50هزار نسخه از یک «کتاب رنگارنگ زیبا برای کودکان» به نام «ماجراهای گوشا، جاروبرقی کوچک» م. را چاپ کرد_ معلوم شد که کاغذ بستهبندی موادغذایی برای چاپ رنگی عالی است. او کتابهایش را عمدتا از طریق دکههای روزنامهفروشی و مراجعه به تکتک آنها فروخت و آنها را در اتوبوسهای کییف تبلیغ میکرد یا پلاکارد به گردنش میآویخت و در بازار کنار فروشندههای عروسکهای روسی مینشست.
وقتی چند تا از دکهها 10هزار نسخه سفارش دادند و پولش را پرداخت نکردند، کورکف فقط چند ساعت زمان داشت تا کتابها را پس بگیرد ولی وسیله نقلیهای نداشت. بالاخره راننده یک اتوبوس مراسم تدفین را راضی کرد که کمکش کند. «به او نگفتم که باید کتابها را تا صبح در اتوبوس نگه دارم. من هم به او چیزی دادم و اجازه داد کنار کتابها در اتوبوس بخوابم. به این ترتیب، من کتابهایم را پس گرفتم، راننده صبح فردا به مراسم تدفینش رسید و خلاصه کار همه راه افتاد. هیچکدام از این کارها آسان نبود اما همانطور که ثابت کردم، غیرممکن هم نبود و تا آخر آن سال 75هزار نسخه فروختم.»یکی از مدیران انتشارات پالیگان در دانشگاه ادینبورگ که قبلا کارهایی از جیمز کِلمن و نویسندگان معتبر دیگری چاپ کرده بود، به این کتاب ابراز علاقه کرد اما پیش از آنکه کتاب توسط انتشارات خریداری شود، فرد دیگری جای او را گرفت و همه پروژههای او را نیز متوقف کرد. کورکف میگوید: «یکی از شخصیتهای رمانم یک خوک کثیف طرفدار شوروی و خیلی وطنپرست بود. پس میبینید با رمانی درباره یک پنگوئن به بریتانیا نیامدم، بلکه حدود 10 سال قبل از آن با رمانی درباره یک خوک آمده بودم. به هر حال حیوانات از اول در کارهای من حضور داشتند. تا آنجا که یادم میآید، اولین چیزی که نوشتم یک شعر درباره یک همستر بود. سه تا همستر داشتم و آنها را در یک ظرف شیشهای نگه میداشتم که با پنبه پر شده بود. بعضی وقتها آنها را بیرون میآوردم و یکی از آنها را پدرم لای در له کرد و کشت و یکی دیگر را یک گربه که از خیابان آورده بودم، خورد. اولین قطعه شعر من درباره تنهایی این همستر آخری بود. که در نهایت از بالکن افتاد پایین. زمانه خطرناکی بود و من هنوز هم نمیدانم که این مورد آخر خودکشی بود، قتل بود یا تصادف».
کورکف در سال 1961 در روستایی نزدیک لنینگراد متولد شد. پدرش یک مربی خلبانی نظامی و مادرش دکتر بود. در سال 1963، خروشچوف 100هزار افسر را به خارج کشور اعزام کرد و در کارخانه هواپیماسازی غیرنظامی آنتونوف در کییف کاری به پدر کورکف دادند و خانواده او به یک آپارتمان دوخوابه درست مقابل فرودگاه نقل مکان کردند، جایی که برادر بزرگتر او هنوز در آن زندگی میکند. «قبل از اینکه آدم بفهمد، خیلی زود به صدای موتور جتها که شبانه آزمایش میشوند، عادت میکند.»
او میگوید در نظام آموزشی شوروی هم نوشتههای ایدئولوژیک و هم خلاق بسیار زیادی وجود داشت. او میگوید شعرهایی درباره «عمو لنین» در کودکستان مینوشت و بعدها شعرهای بلندی درباره اردوهای پیشاهنگی. او هنوز هم فکر میکند که بچهها در دوران شوروی کودکی خوبی داشتند. «بچهها الان این اردوهای تجاری را دارند اما در اینها به اندازه آن اردوهای پیشاهنگی زمان ما، فعالیتهای گروهی انجام نمیدهند و خوش نمیگذرانند. دکان باز کردهاند. زمانی که من جوان بودم، هر بچه دو، سه تا سرگرمی داشت. جمع کردن تمبر، درست کردن مدلهای هواپیما، از این چیزها. الان بچهها فقط به تلفن همراه فکر میکنند و اینکه هر روز گوشیهای بهتری بخرند.»سرگرمی کورکف جمعکردن کاکتوس بود_ «در زمان اوجش، 1500 تا کاکتوس داشتم»_ که باعث شد کورکف به زبانها علاقهمند شود و اول از همه نیز به اصطلاحات گیاهشناسی لاتین. «بعد از آن لهستانی یاد گرفتم که تا حدودی به اوکراینی نزدیک بود و بعد یکی به من گفت که ژاپنی سختترین زبان دنیا است، برای همین تصمیم گرفتم آن را یاد بگیرم.» او در یک دوره آموزش مترجمی_ «الان کمی یادم رفته اما هنوز میتوانم اگر نه درباره فلسفه، درباره غذاها به ژاپنی صحبت کنم»_ و بعد در یک دوره آموزش شنود در کا گ ب پذیرفته شد. «نمیخواستم خدمت وظیفهام را در این واحد شنود بگذرانم چون اگر در کا گ ب میبودید، به علت دسترسیای که به اسرار داشتید، نمیتوانستید تا 25 سال خاک شوروی را ترک کنید. برای همین مادرم با یکی از بیمارانش که یک فرمانده پلیس بود، صحبت کرد. او هم رفت و کد من را در مدارکم عوض کرد و من به عنوان نگهبان زندان، به دژبانی فرستاده شدم.» کورکف در آدسا خدمت کرد و این تجربه را خیلی دوست دارد: «تقریبا تمام داستانهای کودکیام را زمانی که آنجا بودم، نوشتم.» کورکف میگوید «در زمان برژنف زیاد مخالف رژیم نبوده اما همه چیز آن برایش خندهدار بوده است. برادرم یک مخالف واقعی بود که اتهام ساختگیاش دزدی از یک دکه بستنیفروشی بود، آخر آن زمان متهمکردن افراد به ضدیت با شوروی برای مقامات جلوه خوبی نداشت. قاضی به برادرم گفت که از مدالهای قدیمی خوشش میآید، برادر من هم مجموعه مدالهای عهد تزار متعلق به پدربزرگم را به او رشوه داد. برای برادرم یک حکم تعلیقی دوساله صادر شد و دو هفته بعد، مدالها را در ویترین یک مغازه عتیقهفروشی دیدم.»
از اوایل دهه 1980، کورکف «دستنوشتههای رمانهای پوچگرایانهاش» را به ناشران شوروی میفرستاد و همیشه هم ناموفق بود. «ناشران زیادی در کییف بودند و من با روسای همهشان دیدار داشتم. آنها همه خیلی دوستانه برخورد میکردند و بعضیهایشان به صراحت میگفتند که از کتاب خوششان آمده اما به دلیل وجود سانسور نمیتوانند آن را منتشر کنند. به من توصیه میکردند یک چیز «مناسب» بنویسم، که منظورشان یک رمان رئالیستی بود با شخصیتهای مثبت و داستان خوب که کمونیستی باشد اما نه خیلی.»
در مراحلی، کورکف به چاپکردن کارهایش «دیگر اهمیتی نمیداد». دوستانش که به دستگاههای فتوکپی دسترسی داشتند، به دور از چشم قانون دستنوشتههای او را تکثیر میکردند و در سراسر شوروی پخش میشد. «این کار یک جورهایی خیلی رمانتیک بود و میدانستم دارم کاری میکنم که نه فقط به نفع خودم، که به نفع دیگران هم هست. به مسکو و لنینگراد دعوت شدم تا رمانم را مخفیانه در کلوپهای جاز و باشگاههای علمی و آپارتمانهای خصوصی بخوانم. سال 1988، کل رمانم را جلوی 200 نفر خواندم، که چهار ساعت و نیم طول کشید. آخر کار صدایم دیگر درنمیآمد، اما نسبت به کاری که میکردم، خیلی خوشبین بودم.» طولی نکشید که اتحاد جماهیر شوروی از هم پاشید و کورکف دو کتاب اولش را خودش منتشر کرد که 700 دلار سود برایش ماند و با آن اولین کامپیوترش را خرید.
با شدت و ضعف گرفتن جریانهای ملیگرایانه در اوکراین، این موضوع که کورکف به زبان روسی مینویسد، هرازگاهی منشاء اعتراضاتی بوده است. او میگوید حکومت همچنان در تلاش برای ایجاد تعادل بین روسی و اوکراینی است اما در حال حاضر، باید نگران مسائل مهمتری باشد. او هنوز در کییف و همراه همسر انگلیسیاش، الیزابت و سه فرزندشان زندگی میکند: «من تنها شهروند اوکراینی در خانوادهام هستم.» از او به عنوان یک روزنامهنگار، مرتب برای تحلیل مسائل سیاسی اوکراین دعوت میشود. در آن روزهای پرشور انقلاب نارنجی، او در یک کتابفروشی درست در مقابل میدان اصلی شهر، اتراق کرد و در آنجا بحثهایی ترتیب میداد و از معترضان در سرما با چای و کنیاک پذیرایی میکرد. «دوره خیلی خوبی بود. جو آرامی بود و نمادهای نارنجی که همه جا به فروش میرسید، خیلی زود انقلاب را تجاری کردند.» او میگوید مردم به سرعت متوجه شدند که نمیتوان مناسبات قدیم را چنانچه انتظار داشتند، کاملا از صحنه پاک کرد. «اما مسئله اصلی این بود که مردم ترسشان را از دستگاه اطلاعات و پلیس و اداره مالیات از دست داده بودند. فهمیده بودند که میتوانند از حقوقشان دفاع کنند.»
او درباره وضع کنونی کشورش میگوید زمانی که نخستوزیر نارنجی سابق، یولیا تیموشنکو، محاکمه میشد، همه طوری اخبار را نگاه میکردند «که انگار سریال بود. اخیرا انتخاباتی داشتیم که به قول یک نفر، انتخاب بین یک ماشین اسپورت بدون ترمز یا یک ترمز بدون ماشین بود. و چون اوکراینیها هیچ وقت عجله نداریم، ما ترمز بدون ماشین را انتخاب کردیم. اما زندگی فرهنگی مثل همیشه در حال رشد است، هرچند دولتی ضد فرهنگ و رییسجمهوری تحصیلنکرده داریم، اما اینها خیلی اختلال ایجاد نمیکنند.» کورکف از نویسندگان اوکراینی در خارج از کشور حمایت میکند و اکنون در تدارک برگزاری یک جشنواره برای آنها در فرانسه است. «کتاب شیرفروش شب» تلاش من برای نوشتن رمان بدون سیاست بود، که موفقیتآمیز نبود. در داستانهای جنایی و عاشقانه من، یک فرد پرجذبه هست که در رویای تصویب خصوصیسازی رستورانها در مجلس به سر میبرد. هیچ وقت قصدم این نبوده که داستانهایی بنویسم که پیامهای رمزدار درباره سیاست اوکراین مخابره کنند، میخواستم داستانهایی بنویسم که خوانندهها در همه جا از آن لذت ببرند. اما فکر میکنم کتاب بعدیام که قبلا به زبان روسی منتشر شده است، از سیاست خالی باشد. این داستان درباره مردی است که به گذشته (سال 1957) در اچاکیف، شهر کوچکی در دریای سیاه، منتقل میشود. این ماجرا زمانی اتفاق میافتد که او یک یونیفرم پلیس میپوشد و تصاویری زیبا از زندگی در عهد شوروی به دست میدهد. کجای این میتواند سیاسی باشد؟
منبع: بهار
دیدگاه تان را بنویسید