مناظره‌های تلویزیونی و چگونگی کیفیت بخشی به آنها
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) : 
اسماعیل قدیمی: مناظره یعنی داد و ستد نظر و عقیده و گزاره‌های تخصصی و انجام گفت‌وگو بر وجه استدلالی و اقناعی و نشان دادن درستی موضع یک جناح سیاسی نسبت به مواضع دیگران که ترجیحا در رسانه‌های همگانی صورت می‌گیرد. مناظره تلویزیونی جنبه‌ای مدرن از دیدارپذیری سیاسی- اجتماعی از طریق رسانه‌های همگانی است که در آن امور عمومی مورد بحث قرار می‌گیرند تا دیدگاه‌های جناح‌های سیاسی برای به دست گرفتن مدیریت سیاسی و تدوین سیاست‌های عمومی آشکار شود و این امر نیازمند مدیریت اطلاعاتی و توانایی‌های اقناعی است که مهارت مدرن سیاسی به شمار می‌آید. به قول جان تامپسون گفتمان سیاسی مردم‌سالاری ایجاب می‌کند که سیاستمداران در راستای دیدارپذیری نسبت به افکارعمومی و انجام وظیفه پاسخگویی به انواع مهارت از جمله مدیریت مناظره تلویزیونی یا رسانه‌ای، دست یابند. مناظره مدیریت نمادین برای نشان دادن اقتدار سیاسی و توانایی کنترل اجتماعی (در مقابل اقتدار قهری، سیاسی و اقتصادی) است. طرف‌های مناظره باید اهل فن، مطلع، دارای مهارت ارتباطی بالا، قادر به مدیریت عواطف، روانشناس، جامعه‌شناس، مسلط به شیوه‌های تبلیغی و آگاه به ساختار افکار عمومی جامعه باشند. هر مناظره‌کننده‌ای نیازمند گروه‌های خبره تخصصی و اطلاعات و معلومات دقیق محققانه است تا در گیرودار مبادله اطلاعات و در فرصتی مناسب آن را هم برای اقناع مخاطبان و هم خنثی‌کردن اقتدار اطلاعاتی طرف مقابل رو کند. مناظره‌های تلویزیونی اقدامی فردی و گروهی به شمار نمی‌آیند. فلسفه وجودی آنها آشکارسازی‌های اجتماعی و سیاسی است و مناظره‌هایی راستین به شمار می‌آیند که از تقسیمات قدرت در جامعه‌ای مدنی ناشی شده باشند. مطلوب‌ترین مناظره‌ها آن‌هایی هستند که در ساختار سیاسی مردم‌سالار نمایندگان احزاب را به حوزه عمومی معرفی کرده و هر مناظره صحنه‌ای از رقابت سیاسی به شمار آید که در آن توانمندی‌های سیاسی در هدایت افکار عمومی و شکل دادن به سیاست‌های عمومی مشخص و آشکار شوند. خطیرترین الزام برای مناظره وجود زیرساخت‌های پژوهشی و اطلاعاتی است که در فرآیندی دقیق از سوی احزاب رقیب، مخاطبان را به تصمیمی درست، عقلانی و سودمند برای منافع عمومی برساند. بدون مناظره‌های تلویزیونی که وجهی مهم از اطلاع‌رسانی در رقابت‌های سیاسی جهان معاصر است، افکارعمومی با مواضع راستین گروه‌ها و احزاب سیاسی داخل کشور بیگانه می‌شود و خلأ اطلاعاتی آنها را رسانه‌های برون‌مرزی پر می‌کنند. زمینه برای شایعه فراهم می‌شود و غبارهای اطلاعاتی بدون منبع مشخص فضای عمومی را آلوده می‌کند و هیچ کس دیگر قادر نخواهد بود به تصمیم درستی برسد. شایعه در فقدان اطلاعات شفاف و با منبع مشخص در خصوص امور حایز اهمیت رواج می‌یابد و جامعه دچار انواع آسیب‌های اجتماعی و شخصیتی می‌شود و رسانه‌های همگانی نیز به ناکارآمدی دچار می‌شوند. بدون شفاف‌سازی اطلاعاتی و جلب اعتماد عمومی، جنگ نرم یا نبرد اطلاعاتی دشمنان با احتمال بسیار بیشتری به نتیجه خواهد رسید. اخلاق رسانه‌ای و رعایت عرف‌های اخلاقی نیاز بدیهی مناظرات تلویزیونی هستند؛ احترام متقابل، راست‌گویی، سخن محققانه، آمار و ارقام دقیق، حفظ حریم‌های خصوصی، تلاش برای اثبات حقانیت خود و نه تخریب شخصیتی طرف مقابل، پرهیز از مبهم‌گویی، تشریح مواضع خودی و نقد مواضع دیگری و نه جنبه‌های غیرمرتبط با موضوع، ایجاد جاذبه رسانه‌ای برای خود و تولید دافعه برای مواضع رقیب با رعایت اخلاق، پرهیز از تخریب شخصیت‌های غایبی که قادر به دفاع منصفانه نیستند، عدم سوءاستفاده از قدرت و از همه مهم‌تر پرهیز از تکرار تجربه ناخوشایند گذشته در کشور که مخاطرات بسیاری به همراه داشت. رسانه‌های همگانی برگزارکننده مناظره نیز وظایفی دارند؛ از جمله فراهم کردن تمهیداتی برای اختصاص دادن زمان مناسب به پخش مناظره‌ها، رعایت عدالت و انصاف در مدت زمان مناظره، پرهیز از دادن فرصت‌های غیرقانونی به یکی از رقبا، جلوگیری از رانت‌های سیاسی در مدیریت مناظره، مدیریت منصفانه، عدم پشتیبانی از یک طرف، ایجاد فرصت کافی برای مناظره‌ها و پرهیز از محدودیت برای مناظره به بهانه فقدان فرصت، تداوم مناظرات و فرهنگ‌سازی برای آنها، برگزاری مستمر و منظم مناظرات، دادن فرصت دفاع به غایبانی که مورد اتهام قرار گرفته‌اند، قائل شدن شروطی برای ارتقای کیفی مناظرات، کمک به اقلیت‌ها و گروه‌های سیاسی محروم از داشتن صدا، تشویق و ترغیب همگانی به برخورداری از تسامح و تساهل در تحمل افکار و دیدگاه‌های رقیب، سیاست‌گذاری در راستای حفظ حقوق عموم مردم و افکارعمومی و دفاع به موقع از آنان در برابر هر نوع سوءاستفاده احتمالی از مناظره‌ها و سرانجام توسعه شیوه‌ها، سبک‌ها و رویه‌های دیگر شفاف‌سازی فضای سیاسی برای پشتیبانی از مناظرات به عنوان ابزاری برای رشد و تنویر افکار عمومی مورد تاکید در قانون اساسی.
استاد دانشگاه
دیدگاه تان را بنویسید