«پذیرایی ساده» نقد شد
فراستی: در دام مفهوم افتادهای/ حقیقی: فیلم از انسان شاکی است
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، در این نشست «مسعود فراستی» و «مانی حقیقی» بخشهای مختلف فیلم را بررسی کردند. پیش از این فراستی، پذیرایی ساده را فیلمی «غیرمردمی» خوانده بود که همین موضوع موضع او را در قبال فیلم مشخص کرد. حقیقی در این جلسه ضمن پاسخ دادن به سوالات فراستی، انتقاد خود به حوزه هنری را هم مطرح کرد و گفت: دوستان حوزه هنری قابلیت گذار از مرحله اول فیلم را نداشتند. برای گذار از این مرحله باید شعوری داشت که دوستان حوزه هنری از آن بینصیب بودند تماشای این فیلم یه صبوری میخواهد. آنچه در ادامه میآید، بخشهایی از گفتوگوی 45 دقیقهای فراستی و حقیقی در برنامه هفت است:
مسعود فراستی: در این فیلم با یک تیتراژ سرپا طرفیم که قوت فیلم به حساب میآید. تیتراژی که نیمه تارانتینویی است و با بازی هماهنگ زوج پیش میرود. تا فیلم در فضای تقریبا بیهویت آغاز میشود. با آغاز فیلم اگر انگیزه رفتار دو شخصیت اصلی فیلم را فراموش کنیم، با اولین کیسه پولی که داده میشود، انزجار به تدریج ساخته میشود. انزجار از دو آدمی که با توهین و تحقیر پول میدهند. کسانی که انگار نگاهشان به مردم مثل ماشینشان از بالاست به پایین. تا انتها با همین نگاه گام به گام جلو میروی. سوالی که مطرح میشود این است که مدیون سینما چقدر برای گفتن این قصه مهم است در شرایطی که میتوان این کار را در مدیوم تئاتر هم به نمایش گذاشت؟
مانی حقیقی: تفاوت عمده میان این دو مدیوم مونتاژ و قاب است. در سینما میتوانیم به شخصیتها نزدیک شویم و صورتشان را با جزئیات به نمایش درآوریم؛ کاری که در تئاتر امکانپذیر نیست. برای من قاببندی و نحوه کار کردن کلید ماجراست. این قصه احساسی است و از طریق تماشای چشم و عضلات صورت است که این فضای احساسی به ریزترین شکل ممکن ایجاد میشود. نمیگویم ماهیت این قصه لزوما سینمایی است ولی سینمایی کردن این قصه این حسن را داشت که میشد از طریق آن وارد درام چهره شخصیتها شد و من بتوانم «تو شات»هایی که من به آن علاقهمند هستم را نشان دهم.
مسعود فراستی: تکیه به مونتاژ در این فیلم خیلی کم است. مونتاژ در فیلمی چون «هامون» خیلی اثرگذار است. اگر مونتاژ هامون «حسندوست» نبود فیلم هامون سرپا نمیشد. ولی در فیلم تو مونتاژ کمک کننده نیست. «تو شات»های که میگیرید بر 2 آدم رذل و سوژه فیلم استوار است؛ با فوکوسهای تو چشم بزن.
مانی حقیقی: این موضوع بحث سلیقه کار است. از نظر من مونتاژ قطع شدن نماها نیست. چرا که قصه از طریق چیزهای نگفته شده جلو میرود و اهمیت می یابد. اساس کار من در زمینه دکوپاژ و مونتاژ بود. فوکوسها هم براساس همین داستان بود. عمده این موضوع هم بر سکانس ترانه علیدوستی و صابر ابر است که کار را لب مرز قرار میدهد. برای خود من هم این موضوع سوال بود که آیا درست است این سکانس را اینگونه آماده کردن؟ اما راستش را بخواهید اگر باز هم بخواهم سکانس را بگیرم به همین روش پیش میروم. فوکوس، توجه مخاطب را به چیزی جز آنچه میخواهد ببینند جذب میکند و این شیوهای از روایت است.
مسعود فراستی: درباره انزجار فیلم صحبت کنیم. این انزجار چیست؟
مانی حقیقی: شما این فیلم «ضدمردمی» خوانده بودید. فیلم ضدمردمی نیست ولی از انسان شاکی است. خود فیلم یک نگاه شاکی به اتفاقهایی که در فیلم می افتد دارد. از دست آدمها دلخور است و این دلخوری را نشان میدهد. عدهای از منتقدان بحث طبقات اجتماعی را پیش کشیده بودند که این موضوع کاملا نادرست است چرا که دو شخصیت اصلی فیلم بیش از دیگران منزجرکننده هستند. نکته جالب این است که هر کس فیلم را میبیند خودش را مورد حجوم فیلم را میبیند فارغ از اینکه به کدام طبقه اجتماعی تعلق دارد.
مسعود فراستی: موضع فیلم دلخوری از مردم نیست. فیلمساز جدا از 2 شخصیت خود میایستد و حدی همذاتپنداری ما را برمیانگیزد و پس از کارهایی که میکنند میخواهد همذات پنداری را رها کرده و به این فاصله نگاه کنیم. این اتفاق نمیافتد.
مانی حقیقی: تفاوت سوژه و ابژه پیچده است. تحقیر یک کنش پیچیده است چرا که وقتی کسی را تحقیر میکنی خودت در ابتدا تحقیر میشوی. این نکته کلیدی است. این فیلم قطعا به مسئله تحقیر میپردازد اما اینکه چه کسی تحقیر میشود بیشتر به دیدگاه مخاطب بستگی دارد. در همه فیلمهای من بخصوص «کنعان» و «پذیرایی ساده» تکنیک این بوده که تماشاگر وقتی صحنهها را میبیند از خودش بپرسد اگر من جای این آدم بودم چه کار میکردم. این برای من مهم است و فکر میکنم اگر فیلم این را داشته باشد ارتباط پایه را برقرار کرده است و همذاتپنداری شکل میگیرد.
مسعود فراستی: تغییر همذاتپنداری در این فیلم از شخصیت به شخصیت دیگر بسیار سخت است. نکته آن است که اصلا فیلمت همذاتپنداری دارد یا خیر. اینکه کارکتر متضاد بسازی که همذاتپنداری طیفهای نزدیک را برانگیزد درست نیست.
مانی حقیقی: بحث لزوما همذاتپنداری صرف نیست. بحث قرار گرفتن در موقعیت است. واکنش من چیست. این وضع اگر قرار باشد رخ دهد یک وجهی از همذات پنداری است.
مسعود فراستی: در اینجا بسیار زیاد دچار مفهوم میشوی. مفهومی مدنظرت هست، تحقیری انجام میشود که کاملا آگاهانه شکل میگیرد، نه حسی. در این فیلم به جای شخصیتپردازی، موضوعپردازی میشود.
مانی حقیقی: مفهوم و حس برای من دوگانه نیست. اما در واکنشهایی که از فیلم هست، التهاب و عصبانیت تماشاگر و در نهایت دلسوزی کلیدیترین واژههایی است که میشنوم. اگر این احساس از دل یک مفهوم بیرون آید، چه بهتر. فیلم من راجع به پول نیست. پول بهانهای است برای باز شدن فضایی که آدمها به 2 دسته تقسیم میشوند؛ کسانی که در یک فضایی قرار میگیرند که نسبت به آن منفعلند و کسانی که فرمان زندگی را در دست میگیرند و فعال هستند. تفاوت بین این 2 تیپ واکنش است. پول صرفا این فضا را باز میکند. در این فیلم شاکی بودن از بشریت مطرح میشود.
مسعود فراستی: در این فیلم آدم عام میسازی نه آدم خاص. من آدم عام در سینما نمیفهمم. ما چیزی از این آدم بودن آنها نمیدانیم. با این کنش آدم عام دیده میشود
مانی حقیقی: اقتضای ژانر ساختن آدم عام است. فیلم ایستگاهی است. دو آدم را طراحی میکنی که به خاطر ویژگیهایشان جذاب هستند. با آدمهایی برخورد میکنند که هر کدام یک اندازه زمان دارند تا خودشان را معرفی کنند. بحث این است که دو شخصیت اصلی چقدر شناخته شدند. این کار هم برای ما بخشی از داستان را از ابتدا نشان نمیدهیم، بسیار سخت است.
مسعود فراستی: کمی در دام مفهوم میافتی. با اینکه به درستی اعتقاد داری که احساس و درگیری عاطفی را میخواهی نشان دهی اما مفهومزدگی به حدی است که این احساس نشان داده نمیشود. فیلمی است که مخاطب و انسان را تحقیر میکند. چرا سراغ 2 شخصیت اصلی نمیرویم که پول با آنها چه کرده است؟
مانی حقیقی: یک سوم آخر فیلم پاسخ به این سوال است که چه بر سر خودشان میآید. در دو سوم فیلم شکنجهگرها مردم را شکنجه میدهند. بعد داستان برمیگردد و عواقب شکنجهگر بودن بررسی میشود. اگر این روایت مفهومزده است من حرفی ندارم.
مسعود فراستی: اگر موفق میشدی این موضوع را نشان دهی خوب بود. این را من در 2 شخصیت اصلی نمیبینم.
مانی حقیقی: برای دیدن نیاز به خوشبینانه نگاه کردن از سوی منتقد دارد. وقتی بخواهی ضعف فیلم را ببینی میتوانی آن را تشخصی دهی. نکته میل درونی به لذت بردن است که باید در خودت پرورش دهی و آنگونه میتوانی لذت بیشتری از کل زندگی ببری.
مسعود فراستی: لذت بردن یعنی اینکه فیلم اجازه دهد که لذت من شکوفا شود. فیلم تو این لذت را شکوفا نمیکند. علامت سوالی را در مغز من میگذارد. اما لذت را به من نمیدهد.
دیدگاه تان را بنویسید