بهروز افخمی: پوراحمد غیر از سیاست چیزی نمیفهمد/ با نزدیک شدن انتخابات جریانهای فرهنگی، سیاسی میشود
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، «بهروز افخمی» هرچـنـد وقت یکبار ماجرایی درست میکند تا ببیند فضا به چه شکل است. اینکه فراموش نشود او از کارگردانان سینما است. این نکتهای است که برخی منتقدان درباره او میگویند. اما خود او از پرکاریاش میگوید. اینکه مدام تجربههای جدید دارد. اینکه میتواند نابازیگران را تبدیل به بازیگر کند و هزاران نکتهای که فقط یک موضوع را میشود دربارهاش از او پرسید میزان رانت در سینمای ایران چقدر است و او چقدر از این موضوع برای پیشبرد خودش استفاده کرده است؟ او نماینده مجلس ششم بود و کارگردان فیلم تبلیغاتی یکی از نامزدهای انتخابات 88. اما مدعی است که سیاستمداران از شهرت او استفاده کردهاند. آنچه در ادامه میخوانید گفتوگوی «بهار» با این فعال سینمایی است: در آن شرایط محدود سینمای 25 سال پیش چطور به شما اجازه دادند در فیلم عروس نیکی کریمی را زیبا کنید و نشان دهید؟ این هم از آن افسانههایی است که دور فیلم عروس درست شده. نه من ستارهسازی کردم و دوست داشتم که ستارهسازی بکنم، نه اینکه وضعیت فیلمسازی زمان عروس محدودیتی داشت که حالا در تصور مردم به وجود آمده است. یعنی چون 25 سال حدودا از ماجرا
گذشته، تقریبا هرکسی هرچه به او بگویند باور میکند. یک سال قبل از «عروس» فیلم «هامون» ساخته شده بود که هم زن زیبا داشت، هم آرایش داشت و هم درگیری و تماس زن و مرد در آن اتفاق میافتاد. من اصراری در به وجود آوردن ستاره نداشتم، در واقع فکر میکنم که در شرایط ایدهآل ترجیح میدهم برای هر فیلمی بازیگر هر فیلم را از نابازیگرها تربیت کنم و بازیگر بسازم برای اینکه داستانم باورپذیرتر بشود. اینکه اینها بعدا ستاره میشوند به توانایی آنها بستگی دارد و اینکه چقدر میتوانند حرفهای باشند. اما از لحاظ من ترجیح این است که هر فیلمی بازیگرهای تازهای داشته باشد که خوب بازی کنند. بنابراین من دنبال ستارهسازی نبودم، بلکه در فکر این بودم که قصهام را خوب تعریف کنم. ولی در مورد همین بازیگرسازی که میگویید در فیلمهای بعدی شما اتفاق نمیافتد. چرا. مثلا در مورد خیلی از فیلمهایی که بعدا ساختم هم بازیگرانش یا قبل از آن کم فیلم بازی کرده بودند و بعد از آن ستاره شدند، یا اینکه اصلا فیلم بازی نکرده بودند. مثلا در مورد «شوکران» اینطور نبود؟ دو بازیگر اصلی فیلم قبل از «شوکران» وضعیت بعد از آن را نداشتند. یعنی ستاره نبودند.
میخواهم بگویم ستارهسازی و تاکید یا تشویق سینمایی که مبتنی بر ستارهها باشد هدف من نبوده است، ولی شاید نتایج جنبی این باشد که سعی میکنم کارم را درست انجام بدهم و آن کار چیزی نیست جز قصه گفتن. شما فیلمسازی هستید که وقتی فیلم ساختهاید همه فیلمهایتان را دوست داشتهاند ولی این اتفاق کم میافتد که شما فیلمتان را تمام کنید. حالا شاید این ناشی از تنبلی شما باشد یا خیلی حوصله کار کردن نداشته باشید یا شرایط را برای کار کردن خوب نمیبینید. به ذهنم که رجوع میکنم، میبینم اکثر فیلمهای شما دوستداشتنی بودهاند. چرا این اتفاق فیلم ساختن و تمام کردن آن برای شما کم میافتد؟ شما فیلمهایی را که خوب از کار درآمده میبینید که تازه در میان همانها هم همهشان موفقیت تجاری نداشتهاند که مردم ببینند و فیلم ماندگاری بشود. فکر میکنم در مورد فیلمهایی که من ساختهام تقریبا هر 10 سال این اتفاق افتاده که فیلم طوری بوده که در ذهن مردم باقی مانده و ماندگار شده. یکی «عروس» و دیگری «شوکران» و آخری هم «سن پطرزبورگ» که البته به خاطر اکران نامناسبی که داشت در توزیع خانگی به حق خودش رسید و چندبار تجدید چاپ شد. بقیه فیلمهایی
که من ساختم فیلمهایی نبوده که مردم ببینند. مثلا «گاوخونی» فیلمی نبوده که مردم ببینند. یا «تختی» فیلمی نبود که مردم ببینند. با وجودی که عدهای فکر میکنند فیلمهای خوبی از آب درآمده. منظورم این است که اینطور نیست که من هر وقتی که فیلم ساختم نشان داده باشم که فیلم به یادماندنی میتوانم بسازم. این اتفاق حالا در مورد من اگر دو یا سه بار افتاده که من خودم فکر میکنم آنچه به یادماندنی است فقط «عروس» و «شوکران» است، تازه من شانس آوردهام. کدام فیلمساز دیگری هست که دو فیلمش در زمان ساخت کلا وضعیت سینما را تغییر داده باشد؟ من فکر میکنم غیر از کیمیایی کسی نیست که او هم قبل از انقلاب این کار را کرد. با «قیصر» و چند سال بعد از آن «گوزن ها» توانست فیلمهای به یادماندنی بسازد که در فرهنگ و خاطرات روزگار خودش باقی ماند و روزگار را تغییر داد و گرنه فیلم میشود زیاد ساخت، اما اینکه فیلمها به فیلمهای ماندگار تبدیل شود، خیلی هم دست خود فرد نیست و نمیداند که چطور این اتفاق میافتد اما این را میدانم که قطعا هر ساله این اتفاق نمیافتد. اینطور نیست که مثلا شما فکر کنید که «شوکران» را میشد سال بعد یا دوسال بعد از آن
تکرار کرد. چون «شوکران» در فیلمسازی اجتماعی و ذهنیت مردم نسبت به روابط اجتماعی و سینما تکانی را ایجاد کرد که هضم کردن آن طول میکشید و همینطور روی فیلمسازی بعد از خودش هم تاثیر میگذاشت و این را نمیشود که دوسال بعدش تکرار کرد. من میتوانم هر سال فیلم بسازم. شاید اگر تنبلی را کنار بگذارم، که الان دیگر کنار گذاشتهام، میتوانم هر سال یک فیلم بسازم. یا هر دو سال سریال بسازم. اما اینکه این فیلم یا سریال به یک چیز ماندگار در زمان خودش تبدیل بشود، چیزی نیست که دست فیلمساز باشد. اصلا این تنبلی که به آن اشاره کردید، تحت چه شرایطی سر یک فیلمساز میآید؟ من یک زمانی تنبل بودم و الان دائما کار میکنم. در سال گذشته 9 قسمت از سریال 125 را ساختم و یک فیلم سه بعدی برای موزه دفاع مقدس ساختهام که فکر میکنم برای یک سال کافی باشد و سال قبلش داشتم black noise را تدوین میکردم و سال قبلش همین فیلم را در کانادا ساختم و اصلا ساختن یک فیلم در کشور بیگانه آن هم در شرایطی که هیچ کمکی از آن دولت و اصلا تماسی با آنها نگیری، کار سختی است و زمانبر است. و فکر میکنم این یک طور شیرینکاری بود. من فکر میکنم در پنج، شش سال
اخیر زیاد کار کردم. هشت قسمت اول سریال 125 را من ساختم،یک فیلم 90 دقیقهای برای تلویزیون ساختم به نام 11 دقیقه و سی ثانیه، بعد سن پطرزبورگ را کارکردم و بعد black noise را. این وسط فیلمبرداری «فرزند صبح» هم تمام شد، منتها دو سال پس از فیلمبرداری فیلم را متوقف نگه داشتند و ما با هزینه خودمان در دفتر من فیلم را با سیف الله داد مونتاژ کردیم. نه او دستمزد گرفت، نه ما هزینههایمان را پسگرفتیم و بعد هم دیدید که چه بلایی سر فیلم آوردند. چرا چند وقت است بیشتر کار تلویزیونی میکنید؟ سمت تلویزیون نیامدم. در واقع کار سینما به فیلمنامه خوب و قصه قوی نیاز دارد که قد پرده باشد. من از کسانی نیستم که هرچه دستشان میآید بسازند و باعث میشوند تماشاگران بیش از پیش، از سینما گریزان شوند. وقتی که فیلم برای پرده میسازم، سعی میکنم که در سینما دیدنی باشد. حتی وقتی «گاوخونی» را میساختم به این فکر میکردم و مطمئن بودم که ممکن است موضوعش تلخ باشد که تماشاچی را ناراحت کند، ولی در مدتی که فیلم را میبیند خسته نمیشود. در شرایط فعلی، میان دعواهای بیسابقه که در سینمای ایران میبینیم، شما فکر میکنید اصلا این همه دعوا سر
چیست؟ من فکر میکنم مشکل این است که هر سه طرف حوزه هنری،وزارت ارشاد و فیلمسازان دارند سورنا را از طرف گشادش میزنند و اصل مطلب را فراموش کردهاند. مجموعا همه سر یک نکته توافق دارند که فیلم ساختن یعنی پیام دادن و شعار دادن و سخنرانی کردن. البته وزارت ارشاد و حوزه مواظب هستند که فیلمسازان در جهتی که آنها نمیخواهند و مناسب نمیدانند پیام و شعار ندهند، بعضی از فیلمسازان میخواهند یواشکی کار خودشان را بکنند و شعار و پیامشان را برسانند. ولی هر سه طایفه دچار سوءتفاهم هستند؛ سینما اصلا جای شعار و پیام دادن نیست. بنابراین این وسط مردم از سینما قهر کردهاند، به خانههایشان رفتهاند و گروهی تماشاچی جدید ظاهر شده که از جنس همین سه طایفه هستند که فکر میکنند سینما رفتن یک جور فعالیت سیاسی است. گروه بزرگی از تماشاچیان دیگر تماشاچی واقعی نیستند و وقت زیادی دارند که تلف کنند و دلشان خوش است که این اتلاف وقت یک جور فعالیت سیاسی محسوب میشود و تعدادشان هم البته کمتر میشود. نه تماشاچی واقعی در سینما باقی مانده و نه فیلم واقعی روی پرده نمایش داده میشود. چرا؟ چون به نظر میرسد بدیهیات را در مورد سینما فراموش
کردهایم یا سعی میکنیم نادیده بگیریم. ناصر تقوایی خیلی خوشخنده است و وقتی این را میگفت خودش خیلی میخندید. میگفت: «من ندیدم هیچ دستگاه و دولت و نظام سختگیری بتواند مردم را به زور توی سالن سینما بنشاند و من نمیدانم چرا سانسورچیها و چه مقابل آنها به این فکر نمیکنند که مردم را نمیشود به زور وادار به فیلم دیدن کرد. حالا این فیلم به فرض از تیغ سانسور رها و به نحوی نمایش داده شد. اصلا برای چه باید دیده شود؟ آدم فکر میکند بعضی از این فیلمها بیخود و بیجهت ساخته شدهاند و بیخود و بیجهت دارند نمایش داده میشوند. به نظرم اگر که در مورد همین فیلم «بی خود و بیجهت» حوزه یک اشتباه کودکانه نکرده و تحریمش نکرده بود، مردم نمیرفتند آن را ببینند با وجود اینکه بازیگران معروفی هم دارد. مشکلی که شما با خانه سینما داشتید چقدر شخصی و چقدر صنفی بود؟ صرفا صنفی بود. من از آنها خواستم که از نمایش نسخه تحریف شده و از شکلافتاده و شرمآوری که از «فرزند صبح» قرار بود به نمایش دربیاید جلوگیری کنند. نه تنها به هیچ کدام از وظایف صنفیشان عمل نکردند، بلکه آقای کیومرث پوراحمد که ظاهرا دبیر جشن خانه سینما هم بود، یک
جور کینهتوزانهای درباره این مصاحبه کرد که من این فیلم را ساختهام و باید مسئولیتش را قبول کنم و از این حرفها. بنابراین به نظرم آمد به او باید گفت اگر فیلم خودت را از بالا و پایین گشاد کرده و 40دقیقهاش را بیمعنا و اضافه مخلوطش کرده و دوبله خندهداری هم کرده بودند و فیلم را از شکل انداخته بودند باز هم میگفتی این فیلم من است و باید مسئولیتش را قبول کنم؟ من فکر میکردم آقای پوراحمد کمی فیلمسازی میفهمد، ولی فهمیدم ایشان غیر از سیاست چیز دیگری نمیفهمد. و برای همین از خانه سینما هیچ وقت دفاع نکردید؟ خانه سینما به وظایف صنفیاش در مورد من عمل نکرد تا من احساس مسئولیت کنم. چرا باید احساس مسئولیت میکردم در مورد سازمانی که کاملا وظایف اصلیاش را فراموش کرده و روی فعالیتهای شبهسیاسیاش متمرکز شده. در سینمای ما که الان در واقع چیزی ندارد، چقدر امکان رانتخواری وجود دارد؟ منظورتان را نمیفهمم. مگر رانتخواری میشود؟ بحث بر این است که گفته میشود کسانی در سینما میتوانند فعالیت کنند که رانت خواری میکنند. حالا یا بودجههای عظیم دولتی در اختیارشان قرار میگیرد یا زد و بندهایی میکنند که
میتوانند فیلم بسازند... بله. در سینمای ما همیشه یارانه وجود داشته که از نظر من همان رانت است. و همه میگرفتند. عدهای صاف میرفتند سراغ بودجههای دولتی و با آن فیلم میساختند که آن دیگر رانت نیست و یک کار سفارشی متعلق به دولت است. فرزند صبح همینطور بود و بودجه دولتی داشت و موسسه حفظ آثار امام ردیف و بودجه دولتی دارد و یک کار سفارشی بود، یا راه آبی ابریشم یک کار سفارشی است که مورد نظر فارابی بوده و بنیاد فارابی بودجهاش را داده. اما رانت به این معنیکه شما از یک موقعیتی استفاده بکنید که نگاتیو ارزان بگیرید و دوربین ارزان و موقعیتی به شما تحویل داده شود که در بخش خصوصی نمیتوانستید آن را به دست بیاورید، چیزی است که تقریبا همه فیلمسازان در 30 سال بعد از انقلاب از آن استفاده کردهاند و همین هم سینمای ایران را مریض و وابسته نگه داشته. یعنی دولت از یک طرف رانت یا یارانه را پرداخت میکند و از طرفی میگوید من باید فیلمنامهتان را بخوانم و بر تولید نظارت کنم و اینها کارهایی است که حق دولت نیست و دخالت در فعالیت صنعتی بخش خصوصی است. بنابراین رانت در یک شکل عمومی وجود داشته و اتفاقا نتایج مصیبتباری هم داشته.
و بخشی از مسئولیت تعطیلی سینما به عهده کسانی است که رانت و یارانه را حفظ و پرداخت کردهاند. حالا ممکن است برخی بگویند این رانت و یارانه اصلا رانت نیست، این در حالی است که به همه مردم تعلق بگیرد. بعضی از فیلمسازان ما همین که کارت اتحادیه کارگردانان را داشتند فکر کردهاند کوپن دارند تا یک فیلم بسازند و برخی از جوانها برای ساختن بعضی فیلمهایشان دردسر زیادی پیدا میکردند یا اصلا به آنها اجازه داده نمیشد. الان هم همینطور است. این امتیاز و باجی است که به بعضیها داده میشود که یا جنجال میکنند یا از لحاظ سیاسی دولت را تحتفشار میگذارند. در واقع الان با بالا رفتن قیمت ارز به نظر میرسد دولت نه میتواند رانتی پرداخت کند و نه چیزی را ارزانتر عرضه کندو نه میتواند مدعی باشد که فیلمنامهای را بخواند یا در تولید دخالت کند. یعنی امیدوارم به همان دلیل که از آنها برنمیآید رانت پرداخت کنند، ما هم بتوانیم زباندرازی کنیم که شما حق دخالت در جریان تولید را ندارید و فقط میتوانید پروانه نمایش صادر کنید یا حتی در آن مرحله هم بگوییم که ما ترجیح میدهیم با قوهقضاییه روبهرو شویم تا هیات بازبینی، که به سلیقه خودش پیش از
آنکه مردم نظر داده باشند، پیش خودش فیلم را توقیف یا سانسور میکند. خود شما هیچ وقت از رانت سینمایی استفاده کردید؟ من وقتی فیلمی مثل «فرزند صبح» را میسازم، دارم با یک سازمان دولتی کار میکنم. ولی در مورد فیلمهایی که در بخش خصوصی کارکردهام از همان رانتی استفاده کردهام که همه فیلمسازان استفاده کردهاند. یعنی به غیر از آن هیچ چیزی نبوده است؟ درباره فیلم «روز شیطان» 50درصد هزینه پروژه را بنیاد فارابی داد و در مقابلش حق پخش ویدیو و تلویزیون را خریداری کرد و ما خودمان میدانستیم که «روز شیطان» فیلم پرفروشی نخواهد شد و درصدی که خودمان سرمایهگذاری کرده بودیم، میدانستیم سوددهی ندارد. این فیلم را به دلیل علایق شخصیام به سینمای جاسوسی ساختم و همانطور هم که پیشبینی میکردیم ناموفق از آب درآمد. یعنی از لحاظ تجاری موفقیتی نداشت ولی 50درصد هزینه فیلم که هزینه بالایی بود، توسط بنیاد فارابی پرداخت شد. شما چقدر از عنوان اصلاحطلبی در سینما و در هرجای دیگر استفاده کردید؟ اصلا این اتیکت چقدر به دردتان خورد؟ زمانی که من نماینده مجلس شدم، میگفتم خودم را بیشتر محافظهکار میدانم تا اصلاحطلب.
به این معنا که در واقع خیلی از موضعگیریهای پاورچین و عاقلانه را میپسندیدم، فکر میکردم که باید سینمای ایران به موضع پذیرش بدیهیات برگردد. من فکر نمیکردم که مثلا باید انقلابی در سینمای ایران رخ بدهد و به نظرم باید همان ابتداییات سینما پذیرفته شود و فیلمها به شکلی که قابل نمایش باشد و ارزش پرده را داشته باشد ساخته شود. دولت باید سرجای خودش باشد، فیلمسازان کار خودشان را انجام دهند و این چیز عجیب و غریبی نیست و نمیشود اسمش را اصلاحطلبی گذاشت. یعنی شما هیچ وقت از این اسم استفادهای در سینما نکردید؟ نه. من فکر میکنم این جریان اصلاحطلبی بود که از اسم من استفاده کرد. چه استفادهای کرد؟ در انتخابات مجلس لیستشان یک جوری تکمیل شد و از شهرت من هم استفاده کردند و من هم این را دوست داشتم که اگر بتوانم کمکی هم بکنم. پس از اسم شما استفاده کردند... بله؛ و این را هم خودشان میدانستند و هم من. برای هر دو طرف هم فایدهمند بود؟ برای من فایده نداشت. من در واقع خیلی پیشتر به شهرت رسیده بودم. اگر فرض کنیم که دوست داشتم به شهرت و موقعیت برسم، بعد از« عروس» این اتفاق برایم افتاده بود و دیگر
به اوج شهرتی که میشد در سینمای ایران رسید، رسیده بودم. شما فکر نمیکنید ساختن فیلم تبلیغاتی یکی از کاندیداهای ریاستجمهوری و ساختن فیلم «فرزند صبح» با آن همه حواشی که بر سر انتخاب بازیگرانش پیش آمد و بالاخره رفتوآمدی که شما با سیاسیون داشتید نتیجه همین استفاده از اتیکت اصلاحطلبی باشد؟ اینها نبود که شما توانستید از رانتهایی که صحبتش را کردیم استفاده کنید؟ بالاخره شما حتی تا تاسیس تلویزیون خصوصی هم پیش رفتید... اینها همهاش به خاطر این است که مردم حافظه تاریخی خوبی ندارند و هرکس هر چیزی به آنها بگوید باور میکنند. اولا ساختن «فرزند صبح» از سال 75 شروع شد یعنی الان 17 سال از سفارش این داستان به من میگذرد. زمانی که فیلمنامه قرار شد نوشته شود، هنوز حتی آقای خاتمی رییسجمهور نشده بودند. بنابراین خیلی بیربط است فکر کردن به اینکه «فرزند صبح» امتیازی است که به من داده شده. برعکس اگر من به جای «فرزند صبح» فیلمهای دیگری میساختم درآمد بیشتری پیدا میکردم و دستمزد بیشتری هم میگرفتم. ما در آن فیلم برای اینکه داشتیم برای امام کار میکردیم از نصف دستمزد معمولمان کمتر گرفتیم و میشود گفت در این مورد
فقط فراموشکاری باعث میشود این حرفها پیش بیاید. دیگر اینکه ساختن فیلم برای آقای کروبی نخستین کاری نبود که من برای رییسجمهورها کرده باشم. در دو دوره قبل هم فیلمهای تبلیغاتی آقای خاتمی را من ساخته بودم و بنابراین ماجرا از سال 75 شروع میشود. آن موقع هم باز این یک ریسک سیاسی بود که ما میکردیم... من میگویم ریسک نبوده و شمه سیاسی قوی داشتید... اصلا. ما فکر میکردیم آقای خاتمی رای میآورد در حدی که یک اپوزیسیون یا یک قوای اصلاحطلب را بعد از انتخابات سال 76 نمایندگی کند. اما اگر به فرض هم اینطور باشد، من آنقدر مشهور بودم که با انجام دادن این کار برای آقای خاتمی هیچ امتیازی نصیب من نمیشد. چه دلیل زرنگی سیاسی باعث میشود که من این کار را بکنم که اصلا به کجا برسم؟ که بعدش نماینده مجلس بشوید؟ که چه بشود. اصلا برای چه نماینده مجلس شدم؟ اصلا چه امتیازی به من رسید؟ حداقل امتیاز برای شما نمایندگی مجلس و استفاده از موقعیت یک نماینده مجلس است... . من در مدتی که نماینده مجلس بودم هی بدهکارتر شدم... چرا؟ برای اینکه حقوق مجلس برای زندگیام کفایت نمیکرد. جدا؟ عجب زندگی عجیبی
دارید... الان شاید حقوق نمایندهها بیشتر شده باشد اما زندگی ما زندگی بالاتر از متوسط است و این پولها کفافش را نمیدهد. ما مخارجی داشتیم که باعث میشد حقوق مجلس را همراه با قرض و قوله خرج کنیم. مجلس هیچ امتیازی برای من نداشت. پس فقط ماجراجویی کردید... بله. من فکر کنم در تمام 35 سال بعد از انقلاب تنها چیزی که انگیزه اصلی من در رفتارهایم بوده ماجراجویی من بوده. من علاقهمند بودم که جهان را کشف کنم و واقعیتهای جدید را پیدا کنم و همین برای دیگران احتمالا باعث حسادت میشود. چون خودشان جرات ندارند این نوع زندگی را تجربه کنند حرف درست میکنند. مثلا میگویند طرف رفته کانادا مگر ممکن است اقامت نگرفته باشد. من نه تنها اقامت نگرفتم بلکه درخواست اقامت هم نکردم و هیچ وقت به اینکه در کشوری، به غیراز ایران زندگی کنم فکر نکردم و علاقه هم ندارم ، بهخصوص در مورد کانادا و کشورهای تحت پرچم انگلیس. برای اینکه وقتی تقاضای اقامت میکنید و پاسپورت کانادایی داشته باشید باید به سر ملکه قسم بخورید. یعنی آنها هم ولایت مطلق دارند و شما باید قسم بخورید به ملکه وفادار هستید و فکر میکنم آدم نمیتواند به دو حکومت وفادار
باشد. بعضیها که حتی حاضر نیستند به یک حکومت هم وفادار باشند... یعنی شما الان وفادارید؟ قطعا. وقتی یک نفر در یک نظام قانونی زندگی میکند التزام را باید داشته باشد. در غیراینصورت نمیفهمد که حکومت بهتر از بیحکومتی است یعنی درباره بدیهیات فکر نکرده. مثل فیلمسازی که به بدیهیات فیلمسازی فکر نمیکند و در یک دنیای دیگری است. به قول هایدگر تفکربرانگیزترین نکته در دوران بسیار تفکربرانگیز ما این است که ما فکر نمیکنیم. شما ممکن است یک روز فیلمساز دولتی هم بشوید؟ من که اصلا کارمند تلویزیون بودم، مدیر گروه فیلم و سریال بودم. سریال کوچک جنگلی را بعد از دوران مدیریتم ساختم. فیلم «فرزندصبح» را برای موسسه حفظ آثار امام ساختم که ردیف بودجه دولتی دارد. یعنی اگر به شما بگویند فیلمساز دولتی، اشتباه نکردهاند؟ من خودم به این نتیجه رسیدهام که این کار اشتباهی است که آدم برای تهیهکننده دولتی کار بکند. برای اینکه همان اتفاق «فرزند صبح» میافتد. آدمی که هیچ چیزی درباره سینما نمیداند و هرکس هرچه میگوید باور میکند او را بر فیلمتان مسلط میکنید. البته اینکه میگویم درباره تلویزیون صحیح نیست. چراکه
مدیران تلویزیون حرفهای هستند و با افکار عمومی در تماس هستند و عملا حرفهای میشوند و با وجودی که من اعتقاد دارم تلویزیونهای خصوصی باید در ایران تاسیس بشود تا امکان رقابت ایجاد شود و تا وقتی که تلویزیون خصوصی ایجاد نشود تلویزیون ما اشکالات بنیادین خواهد داشت اما در تلویزیون ماجرا فرق میکند. فکر میکنم از این به بعد مراقب خواهم بود با کسانی که مدیران دولتی هستند و ورودی در سینما ندارند کار نکنم. اما این مسئله متفاوتی با آنچه شما میگویید است. من از هیچ برچسبی نمیترسم و برایم اهمیت ندارد کسانی که حسادت میکنند و عصبانی هستند چه دروغهایی میگویند و چه شایعاتی درست میکنند. به نظرم این مسئله در همه جای دنیا برای کسانی که موفق هستند وجود دارد. در مورد شما چندسالی است که اتفاقات مشخصی میافتد. یا گفته میشود که قرار است چنین بکنید و چنان بکنید و پروپاگاندای عظیم و خبری در مورد شما میشود ولی هیچ اتفاقی هم نمیافتد. یک وقتهایی هم هست که شما یک کاری انجام میدهید که کلی حواشی برایش پیش میآید. سر «سن پطرزبورگ» به یک شکل و سر «فرزند صبح» هم به یک شیوه دیگر. من به تولیدات خارج از کشور شما کاری ندارم و بحثم
روی تولیدات داخلی است. چرا تولیدات شما یک روند عادی و نرمال را طی نمیکند؟ فکر میکنم همه فیلمسازان دیگر هم این وضعیتها را دارند. مثلا خواستهاند فیلمی بسازند و نشده. یا به موضوعی علاقهمند شدهاند و بعد سلب علاقه کردهاند. تفاوت من ظاهرا این است که خیلیها کنجکاوی و علاقهمندی دارند که باز یکی دیگر از آن فیلمهای به یادماندنی را از من ببینند و برای همین حواسشان به کارهای من هست و این تقصیر من نیست. من هم مثل هر فیلمساز دیگری خیلی از موضوعات را میخواهم بسازم که نمیشود و بعضی از موضوعات را وسطش رها میکنم. بعضی وقتها فیلم مورد نظرم ساخته نمیشود و تهیهکننده آن را خراب میکند. آخر شما فیلمساز پرکاری نیستید و سالی یک فیلم هم نمیسازید که ما بگوییم از هشت فیلم 10 سال گذشته شما فقط سه تای آن اینطور شد... شما در پنج سال دو تا فیلم میسازید و هر دو تایش هم اینطور میشود. نه واقعا اینطور هم نیست. من از حدود 10 فیلمی که ساختهام سه تایش اینطور شد. اما پشت سر هم بود دیگر... فرزند صبح و سن پطرز بورگ که بالاخره نمایش داده شد. اینکه نیمه دومش خیلی بد تدوین شده و در واقع به نظر میرسد که
تدوینگر چیزی از روند طبیعی فیلم کمدی که هر قدر جلوتر میرود باید تندتر باشد نمیداند... ولی بالاخره نمایش داده شد. جالب اینجاست که با همه اتفاقاتی که برای فیلم افتاد و آن همه دعوایی که کردید باز هم در خبرها میآید که میخواهیدقسمت دوم «سن پطرزبورگ» را با همان تهیهکننده بسازید... یعنی از خجالت هم آنقدر راحت درمیآیید و بعد هم انگار نه انگار... آقای اعتباریان تقصیر زیادی روی اتفاقاتی که برای «فرزندصبح» افتاد، ندارد. من فکر میکنم کسانی که او را تحتتاثیر قرار داده بودند باعث شدند هم فیلم در جریان و مراحل پس از تولید خیلی صدمه بخورد و هم در جریان نمایشش بد نمایش داده شود و بد هم پخش شود. این تقصیر خود آقای اعتباریان نیست و خودش هم به این نتیجه رسیده که میخواهد برای کارگردانی بخش دوم هم با من کار کند. حتما شما هم به این نتیجه رسیدهاید دیگر... من از آقای اعتباریان ناراحت نیستم و بالاخره این اتفاقهایی که برای «فرزند صبح» افتاد برای او هم درسی بود. او علاقهمند است که فیلم خوبی بسازد. شما همیشه این قدر خونسردید؟ بله. همیشه خونسردم. پس در کار فیلمسازیتان هم شاید همین خونسردیتان
باعث عصبانیت دیگران میشود؟ شاید. کسانی که با من سرکار هستند خیلی از این خونسردی خوششان میآید ولی آنهایی که از دور به ماجرا نگاه میکنند و شاید اصلا حسودی هم میکنند عصبانی میشوند. اینکه میگویید دیگر نمیشود چندبار اتفاقاتی مثل عروس و شوکران را تکرار کرد، به کارگردان بستگی دارد یا به شرایط سینما باز میگردد؟ اصلا فیلمهای دورانساز هر ساله نمیتوانند ساخته شوند. حتی در سینمای آمریکا هم این اتفاق نمیتواند بیفتد. با وجودی که هر ساله فیلمهای خوب ساخته میشود. اما فیلمهای دورانساز چیز دیگری است و خیلی دست فیلمساز نیست. یک اتفاق اجتماعی است که میافتد. یعنی کار درست را در زمان درست و جای درست انجام دادید. اینکه کار را در زمان درست و در جای درست انجام دادید خیلی دست شما نیست. اینکه کارتان را درست انجام بدهید بعضی وقتها دست شما است. یعنی فیلمساز فیلمش را خوب هم بسازد اگر در زمان درست عرضه نشود، خوب کار نمیگیرد و آن تاثیری را که باید نمیگذارد. مثلا اگر شوکران پنج سال بعد نمایش داده میشد، قطعا آن تاثیر را نمیگذاشت. با اینکه همچنان فیلم خوبی بود و اگر مثلا به جای ایران همین موضوع را در
فرانسه ساخته بودند باز هم این تاثیر را نمیگذاشت با اینکه ممکن بود فیلم خوبی باشد. ساختن فیلم دورانساز از اختیارات خود فیلمساز خارج است. بعضیها این شانس را دارند که در جهت تکان دادن دوران خودشان قرار میگیرند و باز اگر این شانس را داشته باشند که من فکر میکنم این شانس را دارم و غیراز من در نسل پیش از من فقط کیمیایی این شانس را داشته، اول باید خودمان را گم نکنیم و فکر کنیم این اتفاق از خودمان بوده. این اتفاق تا حدود زیادی بستگی به اتفاق دارد. اتفاق یعنی متفق شدن بعضی مسائل و خصوصیات زمانه و شاید یک عامل تقدیری. بعد هم باید بدانیم که زودتر از هفت هشت سال نمیتواند بیفتد. تازه ممکن است فیلم سوم در سرنوشت من نباشد که بسازم. این اتفاق اگر بعد از انقلاب دو بار افتاده، سومی آن معلوم نیست که کار چه کسی باشد. یعنی شما تنها کارگردانی هستید که بعد از انقلاب دو فیلم جریانساز و مهم ساخته؟ بله. فیلمهای خوب زیاد ساخته شده اما فیلم جریانساز ساخته نشده. خوب بودن الزاما به معنای جریانساز بودن نیست. فیلم جریانساز یعنی فیلمی که تمام سینمای بعد از خودش را تحتتاثیر قرار میدهد و انتظار مردم را از سینما تغییر
میدهد و شاید اصلا جزیی از فرهنگ زمانه خودش بشود. فیلمهایی که بهتر از «شوکران» و «عروس» باشند ساخته شده اما جریانساز نبوده است. مدتی بود که خبری از انصارحزبالله در سینما نبود و ما از عید داریم حضور آنها را احساس میکنیم، شما فکر میکنید دلیل دوباره پیدا شدن آنها چیست؟ هروقت انتخابات ریاستجمهوری نزدیک میشود، جریانات فرهنگی خیلی سیاسی میشود و زیاد چیز مهمی نیست و مسئله گذرا است. مشکل اصلی ما این است که به نظر میرسد تعداد زیادی از فیلمسازان فیلمسازی یادشان رفته. یعنی فیلمی نمیسازند که مردم بخواهند ببینند و مردم هم دیگر سینما نمیروند. فیلمهایی که قابلیت پرده را ندارند و به زور و با جوسازی تعدادی تماشاچی را به سینما میکشند و آن تعداد تماشاچی هم بیشتر ریزش میکنند و این موضوع یک یادداشت است که من بعدا مینویسم... فکر میکنید این دعواهای سینمایی آخرش به کجا میرسد؟ همانطور که قبلا هم گفتم زیرساخت صنعتی سینما نسبت به 15 سال پیش خیلی بهتر شده. یعنی اینکه ما سالنهایی داریم که در آنها میشود فیلمی نمایش داد که صدا و تصویر درست داشته باشد و امکانات تولید فیلم هم با تحول دیجیتال پیشرفت
کرده. یک بخش هم به دلیل وسایل و امکانات دیجیتال است که وارد ایران شده. بنابراین استفاده نکردن از این موقعیت و رها کردن این سالنها تا حدودی اشتباه فیلمسازان حرفهای خواهد بود. حداقلش این است که ما برای بچههای خودمان که میتوانیم فیلم بسازیم. یعنی در زمینه سینمای کودک که از سانسور بیشتر در امان است فیلم بسازیم که بچه شاد شود. الان اینطور است که همه سورنا را از سر گشاد میزنند و در دعوایی افتادهاند که سینما در آن گم شده است. حال سینما چطور است؟ خیلی بد است و در معرض ویرانی است. سینما الان یکبار دیگر مثل قبل از انقلاب مرده و این خطر هست که سالنها تغییر کاربری کنند و موضوع فراموش شود و به این راحتی قابل جبران نباشد...
دیدگاه تان را بنویسید