حسن فتحی در فیلمسازی بر نظریه دکتر شریعتی تاکید میکند/ طرح درست یک سوال خودش نیمی از جواب را در خودش دارد
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، «حسن فتحی» کارگردانی است که با کارهایی چون «شب دهم»، «میوه ممنوعه» و «مدار صفر درجه» توانست مخاطبان بسیاری را در مقابل تلویزیون نشاند. فتحی این روزها «زمانه» را از شبکه سه روی آنتن پخش دارد. «شرق» با فتحی درباره نگاه او به فیلمسازی و فیلم زمانه مصاحبه کرده است. آنچه در ادامه میخوانید بخشی از پاسخهای کارگردان «زمانه» است:
-
گاهبهگاهی دیدهام در چند نوشته و مقاله آثار من را اعم از سینمایی و تلویزیونی در چارچوب دو مدل مقایسه، مورد بررسی قرار میدهند؛ اول اینکه آثار سینمایی را با آثار تلویزیونیام مقاسیه میکنند که این مقایسه از جهاتی حکم قیاس معالفارق را دارد، در حالی که سینما و تلویزیون به عنوان دو رسانه متفاوت از قواعد زیباییشناسی و روانشناسی متفاوتی برخوردارند و هر کدام قانونمندیهای ویژه خود را دارند. اگر آثار تلویزیونی من بیشتر از آثار سینمایی من دیده میشود به خاطر این است که مخاطبان تلویزیونگاه ۳۰، ۴۰میلیون نفرند، اما مخاطبان سینما در بهترین وضعیت ۳ یا ۴ میلیون نفر است. بنابراین این مقایسه بین آثار سینمایی و تلویزیونی غلط است. اگر میخواهید آثار سینمایی را مقایسه کنید دو اثر اخیرم: «پستچی سه بار در نمیزند» و «کیفر» را با آثاری که در این سالها ساخته شده مقایسه کنید. اگر این مقایسه با این نیت است که من چیزی یاد بگیرم، من از این مقایسه چیزی یاد نمیگیرم و فقط رنجیده میشوم. دوم اینکه در خود تلویزیون هم ما ژانرهای مختلف روایتی داریم. ژانر تاریخی با ژانر داستانگویی معاصر فرق دارد.
-
مخاطبان من باید توجه داشته باشند چیزی که به شدت از آن بیزار و فراری هستم تکرار است. ما در این جهان مگر چند بار به دنیا میآییم. اگر کسی بخواهد موفقیتهایش را هم تکرار کند باید به شیوه نویی آن را انجام دهد. من وقتی شب دهم را ساختم یک استقبال میلیونی شد و محبوبیت زیادی پیدا کرد. اگر میخواستم دوباره محبوبیت به سبک شب دهم به دست بیاورم مطمئن باشید برای من چاهویلی میشد. فکر میکنمگاه هنرمند از یک سری موفقیتهای خودش عمدا باید فاصله بگیرد. این بلایی که سر خیلی از فیلمسازان آمده که بعضی از آثار موفقشان را 15،10 سال است که تکرار میکنند.
-
بخشی استقبال مردم شاید به خاطر این است که هنوز ادبیات و فرهنگ مکتوب در زیباییشناسی مردم ما جایگاه بالایی دارد. اما این ربطی به سینما ندارد. سینما در عین اینکه میتواند ادبیات را با خودش داشته باشد، در عین حال ادبیات نیست. در «زمانه» سعی کردم تا حدودی از ادبیات شاعرانه حاکم بر آثار قبلی خودم فاصله بگیرم و به گفتوگوهای سادهتر و واقعگرایانهتر نزدیک شوم. با اینکه این تجربه با دلهره و اضطراب همراه بود، اما نتایج خشنود کنندهای برایم داشت و ما در شرایطی صحبت میکنیم که سریال در حال پخش است و طبق اطلاعاتی که از نظر سنجیها داشتم خوشبختانه تماشاگران زیادی در تهران و شهرستانها پای دیدن سریال نشستند. من سعی کردم سریال زمانه آینهای باشد که مخاطبان این روزگار جنبهها و جلوههای مختلف شخصیت خود را در این آینه ببینند. شاید تصویری که در این آینه منعکس شده اندکی مخاطبان را به فکر فرو ببرد تا به این سوال پاسخ دهند: «آیا توسل خواسته و ناخواسته به دروغ و پنهانکاری و گاه بدتر، متوسل شدن به انتفام و خشونت ما را به آرامش میرساند؟»
-
برای هنرمند بهترین پناهگاه هنر است. هنر یک فرآورده بشری نامتناهی و لایزال است؛ جایگاه ایدهها و فکرهای بیشمار و تنوع و تکثر است؛ اگر ما از هنر درک عمیقی داشته باشیم، قادر میشویم نگرش مستبدانه نسبت به اطرافیان را کنار بگذاریم. چون ذات هنر انعطاف و تنوع و تکثر است. در هنر ما هیچ جزمیتی نداریم. هیچ باید و نبایدی نداریم. شاید فضای هنر یکی از دموکراتیکترین و آزادترین ساحتهای تنفس انسان است. گاه کسانی وارد هنر میشوند که دنبال مقاصد سیاسی، مادی یا کسب شهرت و محبوبیت هستند تا از طریق آن کمپلکسهای روحی و روانیشان ارضا شوند. اما گروهی هم هستند که هنر برایشان نوعی نفسکشیدن است.
-
همواره بین موقعیت اخلاقی جامعه، با موقعیت فرهنگی اجتماعی اقتصادی جامعه یک نسبت دیالکتیک بسیار قدرتمند وجود دارد. نمیشود شما سرشت اخلاقی جامعه را بیاعتنا به موقعیت اجتماعی فرهنگی جامعه تحلیل کنید. رویکرد من هم در سریال «زمانه» همین است. من در «زمانه» به گروه و دسته خاصی انتقاد ندارم. یک سوال دارم که به پاسخش تکتک شهروندان جامعه باید فکر کنند. ما داریم به کجا میرویم؟ این سراشیب انحطاط اخلاقی که بسیاری از ما خواسته و ناخواسته دچارش شدیم ما را به کجا خواهد برد؟ فاجعه اینجاست که شما نمیتوانید بگویید این دروغ و پنهانکاری و چندچهرگی متعلق به یک گروه و طبقه خاص است.
-
ما به عنوان جامعهای با تاریخی قدرتمند، امروز شاهد قرائتهای متفاوتی از دین و فرهنگ و سیاست و دموکراسی در کشور هستیم و هیچ اشکالی هم ندارد، اما به شرطی که صاحبان این قرائتهای متفاوت در هر موقعیت و مقام یاد بگیرند باهم همزیستی مسالمتآمیز داشته باشند و به جای شیوه قهر و خشونت شیوهای را بهکار گیرند که حضرت حافظ ۷۰۰سال پیش توصیه میکند: «وفا کنیم و ملامت کشیم و خوش باشیم که در طریقت ما کافریست رنجیدن».
-
ما در دورهای هنرمندانی را سراغ داریم که فکر میکردند طبیب جامعه هستند، هم باید دردها را مطرح کنند و هم راهحل آنها را به شکل نسخهپیچ شده ارایه دهند. در یک دوره واکنشی مخالف این رویه شکل گرفت، تحتعنوان «هنر برای هنر» که در آن وضعیت هنرمند فقط باید احساس خودش را نسبت به یک وضعیت بیان کند. به نظر میرسد اگر تعبیر دکتر شریعتی را بپذیریم که «طرح درست یک سوال خودش نیمی از جواب را در خودش دارد» واگر هنرمند پرسش را درست مطرح کند، مسلما این امکان فراهم میشود که مخاطب به پاسخهای درستی فکر کند.
دیدگاه تان را بنویسید