فعالان حوزه فرهنگ از کاهش کمبود اعتبارات این بخش نگرانند/ کاهش پلکانی بودجه فرهنگی کشور
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، همچنان که به ماههای پایانی امسال و نهایی شدن بودجه سال آینده نزدیک میشویم، بحث بر سر کاستیهای بودجه سال 1391 نیز شدت میگیرد. پیشبینی میشود بودجه امسال، با کسری 54 هزار میلیاردی مواجه شود. این در حالی است که در برخی بخشها، رقم بودجه تعیینشده بهطور کامل تخصیص نیافته است. به تازگی بحثهایی در مورد وضعیت بودجه فرهنگی سال 91 مطرح میشود که از یکسو حکایت از کاهش چشمگیر منابع اختصاصیافته به امور فرهنگی در ایران دارد و از سوی دیگر، بیانگر صرف بودجه فرهنگی در بخشهای نامرتبط است. به گفته برخی فعالان، امسال تنها یکسوم از بودجه فرهنگی تخصیص یافت و هنوز معلوم نیست مابقی این مبلغ در چه زمینههایی هزینه شده است.
حجتالاسلام رجایی، نماینده مردم گناباد و بجستان نیز، به تازگی در این مورد گفته است: متاسفانه بخش عمدهای از بودجه فرهنگی به بخشهایی تخصیص مییابد که اصالتا ربطی به امور فرهنگی ندارد. رجایی از عدم اختصاص بودجه فرهنگی در سال 91 انتقاد کرد و افزود: سال گذشته 30درصد بودجه فرهنگی اختصاص یافت که سال 91 نیز همان حذف شد و امیدواریم در بودجه سال92 بخش فرهنگ فعالتر شود.
ویژگیهای لایحه بودجه سال 1391 در بخش فرهنگ
در سال 1390 بودجه فرهنگ، حدود 81 میلیون ریال بود که در سال 91، این رقم به 74 میلیون ریال، یعنی هشت درصد کاهش یافت. اما در جهتگیریهای دولت در رابطه با بخش فرهنگ، در لایحه بودجه 1391، تغییرات متعددی در مقایسه با سنوات قبل رخ داده است .
با نگاهی به لایحه بودجه 1391 و مقایسه آن با قانون بودجه 1389 و 1390، یکی از مهمترین تغییرات صورتگرفته در بخش فرهنگ را میتوان حذف اعتبار «ارتقای شاخصهای فرهنگی» دانست. این اعتبار در قانون بودجه سالهای 1389 و 1390 به منظور حمایت مالی از تعمیق ارزشهای اسلامی اختصاص داده میشد.
مجلس شورای اسلامی، در سال 1389 این اعتبار را نشانهای از توجه ویژه دولت به حوزه فرهنگ قلمداد کرد و به آن رای مثبت داد، اما در نتیجه بحثهای صورتگرفته درباره نحوه هزینهکرد این اعتبار و حتی مطرح شدن آن بهعنوان یکی از محورهای سوال از رئیسجمهور، در قانون بودجه سال 1390، مجلس شورای اسلامی تلاش کرد با مشخص کردن نحوه و دستگاههای هزینهکننده این اعتبار، هزینهکرد آن را تحت نظارت درآورد.
نکته حائز اهمیت درباره این اعتبار این است که در طول 2 سال گذشته، مجموعه وسیعی از برنامهریزیها و اقدامات در حوزه تشکلهای مردمی بر مبنای تحقق این هدف ساماندهی شده که حذف ناگهانی این اعتبار در لایحه بودجه سال 1391، میتواند آسیب جدی را بر این برنامهریزیها وارد سازد.
اگرچه اختصاص یک اعتبار در لایحه بودجه به معنای یکساله بودن آن است و از این حیث نمیتوان به حذف این اعتبار ایرادی وارد دانست، اما نکته بسیار مهم این است که بسیاری از فعالیتهای فرهنگی به دلیل ضعف اقتصاد فرهنگ بدون حمایتهای مالی بلندمدت امکان تداوم ندارند. در هر حال از آنجایی که ایدهای خوب، به روش بد، اجرا شده است، پیامدهای احتمالی این امر را باید مدنظر قرار داد.
هرچند دولت مدعی است این اعتبار به سایر بخشهای حوزه فرهنگ تزریق شده، اما کاهش 8 درصدی اعتبار بخش فرهنگ در لایحه، در مقایسه با قانون بودجه سال 1390، نشاندهنده عدم اختصاص کامل این اعتبار به سایر حوزههای فرهنگی در لایحه است.
کاهش بودجه بخش فرهنگ
کاهش 8 درصدی مجموع اعتبارات بخش فرهنگ نسبت به قانون بودجه 1390، یکی دیگر از مهمترین تغییرات صورت گرفته در حوزه اعتبارات بخش فرهنگ است.
مهمترین علت این کاهش، حذف اعتبار «ارتقای شاخصهای فرهنگی» و کاهش اعتبار «ردیفهای متفرقه فرهنگی» است. هرچند کاهش اعتبار ردیفهای متفرقه را به علت عدم امکان نظارت بر آن، میتوان نکته مثبتی در لایحه قلمداد کرد، اما انتظار میرفت مجموع اعتبارات حذفشده، به اعتبار اختصاصیافته برای فصل فرهنگ اضافه گردد، که این امر تحقق نیافته.
به این ترتیب مجموع اعتبارات بخش فرهنگ، از 81.507.145 میلیون ریال در قانون بودجه سال 1390 به 74.992.742 میلیون ریال در لایحه 1391 کاهش پیدا کرده است.
با این حال، این رقم مجموع کل اعتبارات بخش فرهنگ نیست، زیرا وجود بندهای متفاوتی در ماده واحده، مانند در نظر گرفتن اعتبارات خاص برای حوزههای مختلف فرهنگی، از جمله تربیتبدنی، حجاب و عفاف و ترویج فرهنگ قرآنی، از سقف بودجه مصوب هریک از دستگاههای ملی و استانی، به استثنای فصول 1 و 6 و بودجه هزینهای و هزینههای مستقیم تولید شرکتهای دولتی، باعث افزایش میزان اعتبارات بخش فرهنگ خواهد شد.
از آنجایی که میزان دقیق این اعتبارات مشخص نیست و با توجه به اینکه این احکام در قانون بودجه سال 1390 نیز در مواد (120) و (115) ذکر شده بوده، مجموع اعتبارات فوق، بدون لحاظ کردن این موارد در قانون و لایحه محاسبه شده است و بدین ترتیب مجموع اعتبارات بخش فرهنگ در لایحه بودجه 1391، 8 درصد کاهش یافته است.
همچنین در قانون بودجه سال 1390، سهم بخش فرهنگ از مصارف عمومی دولت یعنی از 1.545.870.091 میلیون ریال، 2/5 درصد بودجه است؛ در لایحه 1391 مصارف عمومی دولت 1.441.057.872 میلیون ریال برآورد شده و با توجه به اختصاص 74.992.742 میلیون ریال به بخش فرهنگ، این بخش در لایحه 1391 نیز تنها 2/5 درصد منابع عمومی دولت را تشکیل میدهد و بدین ترتیب بودجه بخش فرهنگ، در قیاس با مصارف عمومی دولت، رشدی نداشته است.
بهرغم کاهش 8 درصدی بودجه بخش فرهنگ، در لایحه بودجه 1391، فصل فرهنگ با افزایش 43/39 درصدی اعتبار خود روبهرو شده است. این اعتبار که در قانون بودجه 1390، 33.932.797 میلیون ریال بوده، در لایحه 1391 به 47.312.252 میلیون ریال افزایش یافته است؛ هرچند نگاهی به جداول کلان و اعتبارات در نظر گرفته شده برای دستگاههای فرهنگی- دینی، نشان از رشد نامتوازن این اعتبار دارد. افزایش اعتبار قابل توجه برخی از دستگاهها، چون دانشگاه علوم و معارف اسلامی و شورایعالی انقلاب فرهنگی، در مقابل کاهش اعتبار برخی از دستگاهها، گویای این مسئله است.
افزایش اشخاص کمکبگیر حقیقی و حقوقی
تعداد اشخاص حقیقی و حقوقی کمکبگیر فرهنگی- دینی طی چند سال اخیر روندی افزایشی را در بودجه کشور طی کرده است. این دستگاهها در قانون بودجه سال 1389، 75 مورد بوده و در قانون بودجه سال 1390 به 102 مورد رسیده است. این تعداد در لایحه بودجه سال 1391 با رشد 29/35 درصدی به 138 مورد افزایش یافت.
با توجه به نبود امکان نظارت بر هزینهکرد اعتبار اشخاص کمکبگیر حقیقی و حقوقی، افزایش اعتبار این بخش قابل تامل است، به ویژه که برخی از این موسسات، هر ساله این اعتبارات را دریافت میکنند.
از سوی دیگر برخی از این اشخاص حقیقی و حقوقی، در قالب موضوعات متفاوت، در بخشهای مختلف لایحه، اعتباراتی را دریافت کردهاند. به عنوان مثال، آستان احمدبنموسی(ع) علاوه بر اینکه در جدول کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی کمکگیرنده قرار دارد، در بخش ردیفهای متفرقه نیز زیر نظر وزارت راه و شهرسازی اعتبار دریافت میکند. این مسئله، سبب ابهام در میزان اعتبار اختصاصیافته به آنها شده است.
مهمترین علت این کاهش، حذف اعتبار «ارتقای شاخصهای فرهنگی» و کاهش اعتبار ردیفهای متفرقه فرهنگی است. هرچند کاهش اعتبار ردیفهای متفرقه را به علت عدم امکان نظارت بر آن، میتوان نکته مثبتی در لایحه قلمداد کرد، اما انتظار میرفت مجموع اعتبارات حذفشده به اعتبار اختصاصیافته برای فصل فرهنگ اضافه گردد که این امر تحقق نیافته. به این ترتیب مجموع اعتبارات بخش فرهنگ، از 81.507.145 میلیون ریال در قانون بودجه سال 1390 به 74.992.742 میلیون ریال در لایحه 1391 کاهش پیدا کرده است.
اعتبار بخش فرهنگ در قانون بودجه 1389، معادل 58.806.647 میلیون ریال بوده است که در قانون بودجه 1390، این رقم به 81.507.145 میلیون ریال افزایش و در لایحه 1391 به 74.992.742 میلیون ریال کاهش یافته است. بدین ترتیب اعتبار بخش فرهنگ در لایحه بودجه 1391، در مقایسه با قانون بودجه 1390، هشت درصد کاهش و در مقایسه با قانون بودجه 1389، 27 درصد افزایش داشته است.
در قانون بودجه سال 1390، سهم بخش فرهنگ (81.507.145 میلیون ریال) از مصارف عمومی دولت، یعنی از 1.441.057.872 میلیون ریال برآورد شده و با توجه به اختصاص 74.992.742 میلیون ریال به بخش فرهنگ، این بخش در لایحه بودجه سال 1391 نیز تنها 2/5 درصد منابع عمومی دولت را تشکیل میدهد. بدین ترتیب سهم بخش فرهنگ از مصارف عمومی دولت در لایحه بودجه سال 1391 ثابت مانده است.
|
مقایسه سهم اعتبار حوزه فرهنگ از بودجه کل کشور |
||
|
عنوان |
قانون بودجه سال 1390 |
قانون بودجه سال 1391 |
|
سهم اعتبار بخش فرهنگ از مصارف عمومی دولت |
5/2 درصد |
5/2 درصد |
|
سهم اعتبار فصل فرهنگ از مصارف عمومی دولت |
2/1 درصد |
3/2 درصد |
|
سهل فصل فرهنگ و تربیت بدنی از بخش امور فرهنگی و اجتماعی |
7/8 درصد |
8 درصد |
در قانون بودجه سال 1390، مجموع اعتبار فصل تربیت بدنی و فرهنگی 157/018/42 میلیون ریال بوده و در مجموع، به امور اجتماعی و فرهنگی 764/741/568 میلیون ریال اختصاص داده شده است.
همانطور که ملاحظه میشود، در لایحه بودجه سال 1391، سهم اعتبار بخش فرهنگ از مصارف عمومی دولت بسیار ناچیز است و تنها 2/5 درصد مصارف را تشکیل میدهد؛ از سوی دیگر، این رقم در مقایسه با قانون بودجه 1390 رشد نداشته و ثابت مانده است.
سهم اعتبار فصل فرهنگ از مصارف عمومی دولت در لایحه بودجه 1391 نیز بسیار ناچیز است و تنها 2/3 این اعتبار را تشکیل میدهد. از سوی دیگر، اعتبار فصل تربیتبدنی و فرهنگ تنها هشتدرصد اعتبار امور فرهنگی و اجتماعی را تشکیل میدهد که نشان از توجه کمتر دولت به مسائل فرهنگی دارد. به عبارت دیگر، 92 درصد بودجه به امور اجتماعی و فرهنگی و فصول آموزش، بهداشت و سلامت و رفاه و تامین اجتماعی اختصاص دارد و سهم فصل فرهنگ و تربیتبدنی روی هم تنها هشت درصد این بودجه است.
برمبنای آنچه از جدول فوق برمیآید، میزان اعتبار در نظر گرفته شده از سوی دولت برای حوزه فرهنگ، در مقایسه با سایر حوزهها در لایحه 1391، بسیار ناچیز است و نشان از اختصاص بودجه کمتر از حوزه فرهنگ دارد.
اعتبارات حوزه رسانهای
در لایحه بودجه 1391، دستگاههای مرتبط با حوزه رسانههای جمعی، تغییر چشمگیری نداشته و تنها اجرای ابلاغیه 20 مرداد 1389 مقام معظم رهبری به زیرمجموعه سازمان صداوسیما اضافه شده است. از مهمترین این دستگاهها، میتوان به سازمان صداوسیمای جمهوری اسلام ایران، سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی، کمک به خبرگزاری دانشجویان ایران اشاره کرد.
علاوه بر موارد یادشده، هر ساله در قالب اشخاص کمکبگیر حقیقی و حقوقی، اعتباراتی برای سازمانها و موسسههای فرهنگی در نظر گرفته میشود. این دستگاهها در اساسنامه خود به عنوان نهادهایی مستقل و غیردولتی، در حوزه فرهنگ معرفی شدهاند، اما هر ساله در قانون بودجه کشور، اعتباراتی برای آنها اختصاص داده میشود. با افزایش بودجه دستگاههای فرهنگی، هر ساله شاهد افزایش تعداد و میزان اعتبارات این دستگاهها هستیم. در لایحه بودجه 1391، جداولی که دربرگیرنده اشخاص کمکبگیر حقیقی و حقوقی بودهاند، در یکدیگر ادغام شده و برای این موضوع، اعتباراتی برآورد شده است. این اعتبارات در اختیار معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهور است و بنا بر صلاحدید این سازمان قابل هزینهکرد میباشد.
|
مجموعه اعتبارات کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی |
||||
|
کد دستگاه |
عنوان |
قانون بودجه 1390 |
لایحه بودجه 1391 |
درصد رشد |
|
102500 |
معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور |
5/946/500 میلیون ریال |
6/987/500 میلیون ریال |
17/51 |
|
1 |
معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهور - کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی |
290/000 میلیون ریال |
304/500 میلیون ریال |
5/00 |
|
2 |
معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهور - کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی جدول 12 |
5/656/500 میلیون ریال |
6/683/000 میلیون ریال |
18/15 |
یک مشکل قدیمی
البته مشکل هزینهکرد بودجه فرهنگی در امور غیرمرتبط، تنها به سال 1391 بازنمیگردد، بلکه در سالهای گذشته نیز این وضعیت سابقه داشته است. سال گذشته، حجتالاسلام جعفر شجونی، عضو شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز تهران، با طرح این پرسش که بودجه فرهنگی ریاستجمهوری را چه کسانی و در کجا خرج مصارف بیخود میکنند، از سرگردانی بودجه فرهنگی کشور انتقاد کرده بود.
بودجه فرهنگی سال 13۹۰ نسبت به سنوات گذشته، تغییرات قابل توجه و منحصر به فردی داشت و در عین حال که اختیار دولت در هزینهکرد این بودجه از سال گذشته افزایش معناداری داشت، اعتبارات فصل فرهنگ و هنر در بودجه سال 13۹۰ کمترین رشد را داشت. در حالی که کل بودجه بیش از ۳۹ درصد رشد داشته است، میزان رشد اعتبارات این فصل منفی هشتدرصد رشد داشته است و رشد اعتبارات هزینهای به منفی ۱۷ درصد رسید. از سویی، بخش کمک به افراد حقیقی و حقوقی بیشترین رشد را در فصل فرهنگ داشت. با اینکه بودجه فصل فرهنگ در سال 1390 کاهش داشته است، اما بودجه بخش فرهنگ رشد ۱۷ درصدی داشته است، علت افزایش این بودجه، بهرغم کاهش بودجه فصل فرهنگ، مربوط به افزایش بودجه کمک به افراد حقیقی و حقوقی و رشد ۱۰۶درصدی ردیفهای متفرقه فرهنگی بود. رشد قابل توجه حمایت از شخصیتهای حقیقی و حقوقی. موضوعی بود که سال 1389 نیز با سروصداهای سیاسی و رسانهای قابل توجهی روبهرو شد.
منبع: هفتهنامه متن
دیدگاه تان را بنویسید