افشین یداللهی: خشونت در ترانه محصول جامعه است
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
افشین یداللهی، روانپزشک موفقی است که بسیاری از علاقمندان به موسیقی ترانههای عاشقانهاش را دوست دارند. از تیتراژ سریالهایی نظیر «میوه ممنوعه» گرفته تا آلبومهای زیبایی که احسان خواجه امیری و علیرضا قربانی از این شاعر خوش ذوق به اجرا کشیدهاند، همه و همه بیانگر میزان توانایی وی در به تصویر کشیدن دغدغههای جامعه امروز ایران با زبان ترانه است. آنچه میخوانید گفتوگوی خبرنگار نامه است با یداللهی. این گفتوگو به بهانه ترانههای یداللهی و با نگاهی به وضعیت هنر موسیقایی جامعه امروز است.
چرا تمایل به خشونت و افسردگی در ترانههای امروز بیشتر شده است؟
به طور حتم این مسئله زمانی با شدتی بیشتر از امروز در جامعه روبهرو بود به نحوی که ترانه با اهانت و نفرین کردن معشوق نیز همراه شده بود، اما به نظر میرسد در حال حاضر این موج کمتر شده است.
به نظر میرسد مسئله نفرین در شعرها کم شده اما با معضل فحاشی در شعرها روبهرو هستیم، شما دلیل این مسئله را در چه میدانید؟
بله فحاشی امروز در شعر وجود دارد اما روند رشد این مسئله امروز کاهش یافته است. مسئله اینجاست که فضای ترانه نشئت گرفته از جامعه، روابط و روحیات و احوال آدمهاست. در حقیقت از ترانه میتوانیم بفهمیم که حال مردم یک اجتماع چگونه است و نگاهشان به موضوعات روزمره تحت تاثیر چه عواملی قرار دارد. به نوعی ترانه برآیند روحیات مردم است.
این برآیند روحیات در چه قالبهایی بروز و ظهور دارد؟
آنچه که مردم در یک جامعه به دنبال آن هستند یا با آن همزاد پنداری میکنند، قالبهای ظهور مقوله ترانه است به همین خاطر آهنگهایی که موضوع ترانه آنها در چنین قالبهایی است، بیشتر شنیده میشود و مخاطب گستردهتری نیز دارد.
آیا میتوانیم بگوییم رشد خشونت، افسردگی و مسائلی از این دست در موسیقی به خاطر فضای نابه سامان جامعه امروز ایران است؟
فضای جامعه امروز ما از نظر عاطفی چندان به سامان نیست یعنی از بس درباره عشق صحبت نشده و یا در شکلهایی این مقوله سرکوب شده مردم آن را به صورت یک مسئله غیرقابل بیان یا غیرقابل پذیرش دیدهاند به همین خاطر در اغلب موارد مردم در جامعه نمیدانند که چطور یک رابطه عاطفی برقرار کند؟ این مسئله در مرحله حفظ رابطه و پیش بردن آن نیز وجود دارد کما اینکه همین افراد در مرحله بحران نیز توانایی و مهارت مدیریت یک رابطه رو به اتمام را ندارند و این مسئله خود به خود در شکلگیری ابعاد منفی موثر است.
یعنی عدم وجود شناخت عاطفی و توانایی برخورد در این موقعیتها عامل شکلگیری جریان موسیقی اینچنینی میشود؟
روابط در هر جامعه مبناهای انسانی و عادلانهای دارد که امروز در ایران تحتالشعاع بستر پرخاشگرانه قرار گرفته است. در واقع رابطههای عاطفی به نحوی است که مردم احساسات و عواطف خود را نمیشناسند و به سرعت تحت تاثیر عواطف هیجانی قرار میگیرند و بر اساس آن یک رابطه پرهیجان و پرالتهاب را برقرار میکنند. این روابط طول عمر کوتاهی دارد و با همان شدت هیجانی که شروع شده، تمام میشود. معمولا مردم وقتی درگیر وصال هستند، انرژیهایشان را تخلیه میکنند و در آن شرایط فرصت پرداختن به شعر را ندارند. به محض اینکه فراق شکل میگیرد و جدایی اتفاق میافتد هیجانهای پنهان فرد که تجمع پیدا میکند تبدیل به شعر میشود چرا که در چنین شرایطی فرصت بیشتری برای تخلیه این احساسات و شعر گفتن وجود دارد بنابراین اغلب شعرها در دوران جدایی شکل میگیرند و مخاطبانی با آنها همزادپنداری میکنند که به نوعی در حال گذراندن همین دوران هستند.
به نظر شما کدامیک از عناصر شعر و موسیقی میتوانند برای ایجاد یک جریان موثرتر عمل کنند؟
مسئله تاثیر گذاری باید در موقعیت خاصی مشخص شود و باید ببینیم موسیقی مورد بحث برای چه کاری است. گاهی برخی از شعرها و موسیقیها برای تحرک استفاده میشوند و قرار نیست مخاطب خیلی به جزئیات و مفهوم ترانه توجه کند چرا که تنها موسیقی برای ایجاد تحرک و تخلیه انرژی مهم است.
آیا در چنین حالتی تاثیرات موسیقی وارد ناخودآگاه مخاطب میشود و احتمال آسیب وجود دارد؟
بله چنین حالتی نیز در ناخودآگاه مخاطب تاثیر میگذارد اما بحث اصلی فضای خودآگاه است. برخی از آثار هستند که قصد ایجاد تحرک و حرکات موزون را دارند و نوع خاصی از سبک را دنبال میکنند. در این نوع کارها مخاطب خیلی به دنبال تمرکز روی شعر نیست و موسیقی و ضرباهنگ آن مهم است کما اینکه در بسیاری از موارد موسیقیهای شاد، ترانه مناسبی با رقص و پایکوبی ندارند و یک شعر غمگین به صورت ریتمیک اجرا میشود. بالعکس در زمانهایی که کار آرام و رمانتیک اجرا میشود موسیقی روند آهستهتری پیدا میکند و مجال بیشتری به تمرکز مخاطب روی شعر میدهد در این مواقع ترانه بیشتر مورد توجه قرار میگیرد لذا در این نوع موسیقی دقت بیشتری به عنصر ترانه میشود.
آیا میتوانیم شکلگیری چنین روندی در موسیقی را به خاطر کمبود ترانهسرای حرفهای در کشور بدانیم؟
ما به هیچ عنوان با کمبود ترانهسرا روبهرو نیستیم و هنرمندانی که بتوانند در موضوعات گسترده ترانه بگویند، کم نیستند اما مسئله اینجاست که ترانههایی که مجوز میگیرند، کم هستند. به تعبیر دیگر شاعران از اینکه تنها درباره عشق سخن بگویند خسته شدهاند این در حالی است که گاهی در بخش عشق نیز نمیتوان مضامین زیبایی را به کار برد و محدودیت وجود دارد. در حقیقت با تمام این مشکلات آثار خوبی در عرصه موسیقی داریم اما مضمونها محدود است و هنرمند باید تنها در شاخههای معنوی، مذهبی و یا عاشقانه فعالیت کند و بخشهای منتقدانه و اجتماعی عملا بسته و محدود است. شاید همین مسئله هم باعث میشود که ترانهسراها نسبت به عشق ابراز خشم کنند و از تکرار گلایه کنند.
با توجه به مسائل مطرح شده، از نگاه شما جامعه امروز ما، شاد است یا نه؟
اگر بخواهیم جامعه را به یک فرد تشبیه کنیم باید بگویم که این آدم دچار سردرگمیها، تعارضات و بلاتکلیفیهای زیادی است و عمیقا ممکن است غمگین باشد چرا که برخی از نیازهای ضروریش برآورده نمیشود و شادیهایش نیز گذرا و سطحی است. البته هر کسی به شادی نیاز دارد اما در صورتی میتوانیم شادی عمیقی داشته باشیم که طبقات پایینتر هرم نیازهای جامعه برآورده شود تا یک شادی همراه با امنیت و تداوم داشته باشیم اما از آنجایی که مردم باید شادی کنند تا انرژی داشته باشند، ناچارا به مسائل سطحی بسنده میکنند. البته این بدان معنا نیست که شادیهای سطحی مفید نیستند اما قطعا این مسائل جای شادی عمیق را نمیگیرند. شادی عمیق زمانی شروع میشود که انسان هدف مشخصی در زندگی داشته باشد و نیازهای اساسیش برآورده شود. در واقع وقتی تکلیف انسان با زندگی مشخص است، میتواند در سختیها نیز شاد باشد چرا که احساس رشد میکند اما وقتی اغلب نیازهای افراد در جامعه بیپاسخ مانده و مردم دچار بلاتکلیفیهای مختلف هستند نمیتوان انتظار شادی را داشت.
با توجه به شرایط حاضر چقدر هنر و موسیقی میتواند الگوی مناسبی برای شادی و رفع مشکلات روحی جامعه باشد؟
میان موسیقی، شعر و به طور کلی هنر با جامعه تعامل وجود دارد اما لزوما هنر به تنهایی وظیفه ندارد الگوی جامعه شود یا آن را متحول کند و به سمت مثبت ببرد. هنر بر بستر تعاملات دیگر میتواند این اثر را تشدید و عمیقتر کند و یک بعد عاطفی و هیجانی ایجاد کند اما به تنهایی نمیتواند از عهده اصلاح تمام جنبههای جامعه برآید. در واقع وقتی از نظر اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، سلامت و بهداشت جامعه مشکل دارد، هنر نمیتواند درمان یا حتی مسکن جامعه باشد چرا که نمیتواند سایر جنبهها را حل کند. در حقیقت برای رسیدن به شادی درونی علاوه بر حل مشکلات اقتصادی، فرهنگی و ... جامعه نیاز دارد که معلومات و سطح آگاهی خود را افزایش دهد تا بتواند لایههای مختلف هنر را درک کند. لذا برداشت سطحی باعث دست یافتن به عمق هنر نمیشود اما هنر میتواند در صورت فراهم بودن این فاکتورها به جامعه کمک کند و بر روند رشد آن تاثیرگذار باشد و در مواقعی انگیزه مضاعف شود.
دیدگاه تان را بنویسید