علی مصفا: من و لیلا، زیادی از خودراضی هستیم و دلمان نمیخواهد زیاد خرج شویم
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، فیلم «پله آخر» این روزها پرفروشترین فیلم سینمای ایران است. این اثر مورد قبول منتقدان ایرانی و خارجی را میتوان به عنوان پیشنهاد تازهای در نظر گرفت که مجموعهای زیبا از تصاویر، لحظههای عاشقانه و شوخطبعیها و حسرتهای گذشته است. دیدن این فیلم میتواند یکی از معدود تجربههای خوب این روزها باشد. فیلمی که به دلیل «بازی بی قرارش با حافظه، با اجرایی قوی و رویکردی نو در سینمای ایران» جایزه فیپرشی را از جشنواره کارلو وی واری دریافت کرد. آنچه در ادامه میخوانید گفتوگو «بهار» با علی مصفا، کارگردان و بازیگر این فیلم است. خلاصهای از صحبتهای را در ادامه بخوانید:
- چون ما زندگی مشترک داریم لزومی ندارد که همه چیز را با هم شریک باشیم. من هم فکر میکنم لیلا حاتمی به قله موفقیت حرفهای خودش رسیده و هرچند درخشش مقتدرانه و بیسابقه فیلم جدایی ابعادی جهانی به این موفقیت افزوده اما رسیدن به این قله به اعتقاد من قبل از فیلم جدایی شکل گرفته بود. در مورد خودم به عنوان کارگردان باید بگویم که واقعا هنوز به جایی نرسیدهام و به عنوان بازیگر هم تا حد زیادی آدم خوششانسی بودهام اما چیزی که در مورد هر دو ما مشترک است و صدق میکند احتیاط در انتخاب نقش است و اینکه هیچ کدام در مورد تواناییهای خودمان توهمی نداریم. شاید ندانیم از عهده چه نقشی خیلی خوب برمیآییم، اما در مورد آنچه از عهدهاش برنمیآییم تردیدی نداریم و باز اینکه هر دو از به چشم آمدن و زیاد دیده شدن پرهیز داریم. در واقع سبک کار و شیوه حضورمان جلوی دوربین اساسا این شکلی است؛ طفره رفتن از مواجهه با دوربین و روی گرداندن از آن تا حد امکان، تمایل به خروج از مرکز کادر و میزانسنی که چیده شده. فکر کنم زیادی از خودراضی هستیم و دلمان نمیخواهد زیاد خرج شویم.
- بیش از هشت سال از اکران و ساخت فیلم قبلیام میگذرد. جدا از تنبلی خودم که از من جدا نمیشود علت اصلی این بود که تهیهکننده پیدا نمیکردم و باورم نمیشد که خودم میتوانم تهیهکننده فیلم باشم. البته در طول این هفت، هشت سال مدت زیادی هم پشت در اتاق مدیران عالی مقام معطل بودم اما خب واقعا بیشتر تنبلی خودم بود. فکر میکنم ایدهآل هر کارگردان این است که فکر کردن به مسائل جذب سرمایه و تولید و تهیه را به دیگری بسپارد و احساس کند که در تمام مراحل پیشتولید و تولید و سرانجام نمایش فیلم یک حامی و پشتیبان قابل اعتماد و دلسوز در کنارش هست. همین حالا هم که وصفش را میکنم حسرت میخورم.
- در «پله آخر» بیشتر از نگرانی برای سرمایه، نگرانیام این بود که درکل فرصت ساخت فیلم را از دست بدهم و واقعا هم همین بود. یعنی شاید اگر یک ماه دیرتر شروع میکردم، همه چیز به هم میریخت بخصوص برای من که همیشه ذاتا منتظر بهانهام تا از خیر همه چیز بگذرم خیلی خطرناک بود.
- حضور ما دو نفر با هم در هر موقعیت و لباس و ژستی چیزی را که ملکه ذهن مخاطب شده برایش تداعی میکند. من هیچ قصد ارجاع به هیچ فیلمی را نداشتم، اما همان موقع میدانستم که چنین شباهتی پیش میآید. اصلا از این شباهت بدم نمیآمد. به نظرم خیلی طبیعی میآمد و پرهیزی از آن نداشتم. خیلی خوب میفهمم که تقلید بلد نیستم، بنابراین واهمهای از شباهت ندارم.
- سختترین صحنهای که مینوشتم و در موردش بسیار تردید داشتم همین خندیدن لیلا بود. قطعا میخواستم این طوری باشد اما از شکل اجرایش میترسیدم و در عین حال مطمئن بودم که لیلا راهش را پیدا میکند. در واقع همه چیز متکی به بازی او است و اگر این خندهها قانعکننده اجرا نمیشد، نمیتوانستیم چنین شخصیتی را بپذیریم و همه داستان زیر سوال میرفت. این جنبهای از بازی است که کمتر به چشم میآید و در عین حال بیشترین اثر را میگذارد. بازی کردن نقش زنی که شرشر اشک میریخت، عضلات صورتش میجهید و مو میکند و مویه میکرد، به مراتب آسانتر میبود. به همین ترتیب ساختن شخصیتهایی که خلاف تصور ما عمل میکنند، برایم جالبتر است، به شرط آنکه به قول شما در فیلم جا بیفتند.
- قبول دارم که اگر با گذشت زمان زیادی از شروع فیلم تصوری شکل بگیرد و جا بیفتد و بعد تصحیح شود تا تعلیق ایجاد کند به نوعی مخاطب را گول زدهایم، اما فکر میکنم در مورد «پله آخر» خیلی زود این نکته را درمییابیم که قرار نیست پیشبینیهایمان درست از آب دربیاید. بنابراین میپذیریم که اتفاق بعدی چیزی خلاف پیشبینی ما است، بنابراین قصد گول زدن مخاطب منتفی است. اضافه بر این کارکرد اصلی این ماجرا ایجاد تعلیق نیست هرچند ممکن است تعلیق هم به همراه داشته باشد.
- حزن، حسرت و مرگ موضوعاتی بوده که برایم جذاب است و فکرم را به خود مشغول میکند. شاید تناسبی با حال و روزمان هم داشته باشد. اما همیشه همهچیز برایم این قدر سهمگین و تلخ نیست کاشکی فرصتی پیش بیاید که به مضامینی غیراز این هم بپردازم. دوست ندارم چنین تصویری از خودم جا بیفتد.
- راستش من اصلا قرار بود فیلم طنزی هم بسازم اما هیچکس باور نمیکند که از عهدهاش بربیایم همه میگویند آخرتو که خیلی تلخ و عنقی چطوری میخوای این کار رو بکنی. یادم هست یکبار به یکی از ستارگان کارهای طنز گفتم میخوام یک کمدی بسازم قاه قاه زد زیرخنده.
- وقتی فیلمنامه «پله آخر» تمام شد دیگر نگرانیای نداشتم، چون خوانندهها خیلی خوب دنبالش میکردند. بعد از اولین نسخه تدوین مردد شدیم. بیشتر خودم البته. همین نگرانی که میگویید را داشتم و دلم میخواست شکلهای دیگر را هم آزمایش کنم. این بود که «فردین صاحبالزمانی» چند نسخه دیگر هم تدوین کرد. هرچند خودش معتقد بود، درستترین شکل همان شکل فیلمنامه است و البته درست میگفت. تقریبا به همان شکل فیلمنامه برگشتیم منتها با درصدی تغییرات که در طول چند بار تدوین شکل گرفته بود.
- اسم «خسرو» را به دلیل « خسرو شکیبایی» انتخاب کردم چون تصورم جوانیهای شکیبایی بود و حتی فکر میکردم چقدر خوب میشد اگر میتوانست نقش را خودش بازی کند. در مورد عیسی هم توی دهی کسی را به این اسم میشناختم. به نظرم اسم خیلی جذابی بود، برای پسرجوانی که در ده از عشق لیلا زیرباران مرده باشد. بعد دیدم چند معنی هم به صورت اتفاقی با خودش آورده و خوشحال شدم. اما کمی که جلوتر رفتیم دیدم خیلی با معنی شده و میخواستم عوضش کنم. چرا که دوست ندارم هرچیزی معنای واضح و مستقیمی داشته باشد، اما بعد باز منصرف شدم، چون دیدم من به عمد این کار را نکردهام و این اتفاقی بوده که به شکل طبیعی افتاده و باید ازش استقبال کرد. هرچند کسی باور نکند... مهم نیست.
- موقع فیلم بازی کردن هم همیشه سعی میکنم معادل هر وضع و حالی که نقش دارد را در زندگی خودم جستوجو کنم، یا به یاد آورم یا به تناسبی تصور کنم. موقع فیلمنامه نوشتن و کارگردانی هم چیزی غیراز این نیست و همهچیز را در درجه اول در محیط زندگی خودم تصور میکنم و شخصیتهای دوروبرم و بعد اگر مجبور باشم حلقههای بعدی و دورتر از خودم.
- علت اصلی مشکل اکران «پله آخر» این است که فیلم مستقل است و این مستقل بودن بدون آنکه بخواهد یک پز معترضانه باشد، فیلم را آسیبپذیر میکند. وقتی اربابان سینما با هم مشکلی پیدا میکنند و میخواهند حال هم را بگیرند از چنین فیلمهایی به عنوان ابزار استفاده میکنند همان موقع نامهای هم برایشان نوشتم و گفتم که این فیلم تاب آن را ندارد که چون میخی بر سنگی کوبیده شود که هیچ میخی در آن فرو نخواهد رفت. جوابی ندادند و بهترین فرصت اکران را از فیلم دریغ کردند البته خب درکشان میکنم... اعتقادی به این فیلم ندارند و میگویند همین هم از سرش زیاد است.
دیدگاه تان را بنویسید