تصویر مانی حقیقی از «پذیرایی ساده» بیانگر خشمش به مردم ایران است
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
شهریار زرشناس*: با دیدن فیلم «پذیرایی ساده» به یاد رؤیای سوسیالیستهای تخیلی افتادم، روشنفکران قرن نوزدهم مانند سن سیمون و ... . البته تفاوتهایی میان این سوسیالیزم تخیلی آقای روشنفکر ما؛ مانی حقیقی و سوسیالیزمهای تخیلی وجود دارد. سوسیالیستهای تخیلی حداقل یک خصلت بشردوستانه و محبتآمیزی دارند اما سوسیالیزم تخیلی آقای حقیقی، بسیار خشن است و از مواضع بالا به پایین و به شکل تحقیرآمیز به مردم نگاه کرده است. به نظر بنده فیلمی که مانی حقیقی ساخته است بیشتر بیانگر یک نوع ذهنیت بسیار منفی است که او نسبت به انسانها در این کشور دارد. در هر جامعه سرمایهداری، بالاخره پول نقش اصلی و محوری دارد و اغلب آدمها نیز به دنبال پول میروند اگر این سوسیالیست تخیلی ما، میخواهد این مسئله را تخطئه کند باید میآمد انسانها را مقابل یک نوع اهدای پول به شیوه سوسیالیستهای تخیلی قرار میداد و بعد آنها را شکسته، تمسخر و تحقیر میکرد! کارگردان فیلم « یک پذیرایی ساده» به گونهای در این فیلم وانمود میکند که انگار، افراد حاضر هستند به برادرهایشان و یا دلبستگیهایشان پشت کنند در صورتی که این روش برخورد نیست چرا که اگر خود این
آقای سوسیالیسم از برجهای اشرافیاش خارج شود و در موقعیت یک فرد نیازمند قرار گیرد همین طور رفتار خواهد کرد. در این فیلم نمیتوان انسانها را مطلقا محکوم کرد البته تا حدودی میتوان قضاوت اخلاقی داشت؛ آن فضا، جامعه و نظام سرمایهداری که چنین شرایطی را ایجاد و پول را به مسئله و نیاز اصلی تبدیل کرده، همان محکوم است و این آقای روشنفکر ما باید توجه داشته باشد که خود جریان روشنفکری ایران که ایشان هم به آنها تعلق دارد و هنوز هم به این تعلق خاطر افتخار میکند خود آن جریان از بانیان، عاملان، حامیان و بنیانگذاران این نظام سرمایهداری است. آقای مانی حقیقی به جای اینکه مردم را مسخره و تحقیر کند، باید ماهیت جریان روشنفکری ایران را محکوم کند؛ چون سرمایهداری ایران با مدرنیته پدید آمده که امروز هم سرمایهداری ایران، یک سرمایهداری مدرن است و کلیت روشنفکری ایران، حامی این نظام سرمایهداری است و در جریانهای مختلف از جمله جریان فتنه، مشاهده کردیم که سرمایهداری سکولار، مقابل جریان اسلامی و نظام قرار گرفت. دوستان مانی حقیقی و البته شخص ایشان بر روشنفکری خود تأکید دارند؛ تمامیت جریان روشنفکری ایران در خدمت نظام سرمایهداری
است و این موضوع، حداقل در این 34 سال وجود داشته است. بنابراین از سال 1360 به بعد نمیتوان روشنفکر فعالی را پیدا کرد که در خدمت جریان نئولیبرالیزم و بازسازی سرمایهداری نبوده باشد و ایشان به جای اینکه مردم را مسخره کند باید جریان روشنفکری را تخطئه میکرد. بنده معتقدم کارگردان «پذیرایی ساده» تصویری که ارائه میدهد، تصویر تحریفآمیزی است که بیانگر خشم خاص او نسبت به مردم ایران است. من نمیخواهم بگویم که مردم ما مردمی خوب بوده و به لحاظ اخلاقی بسیار مهذب هستند و هیچ ایرادی ندارند بلکه هر آدم نیازمندی که در آن شرایط قرار گیرد ممکن است بسیاری از رفتارها را از خود نشان دهد اما این آقای کارگردان و روشنفکر سوسیالیست اشرافی ما با این کار، چیزی جز خشم خود را نشان نمیدهد چرا که خودش از عوامل و زمینهسازان وضعیت بدی هست که ما با آن به نام سیطره سرمایهداری و سیطره مدرنیته در جامعهمان با آن روبهرو هستیم که این موضوع، نتیجه برخی از رفتارهایی است که در این فیلم به تصویر کشیده شده است. نکته دیگر «پذیرایی ساده» این است که تنها آدم معنوی فیلم که مقابل این جریان توزیع پول سوسیالیستهای تخیلی آقای روشنفکر اشرافی میایستد،
به صورت یک فرد نیمه احمق و یا متعصب نشان داده میشود. آن پیرمردی که مقابل این پولدهی ایستادگی میکند فردی جلوه داده میشود که فوری دروغ این آقای روشنفکر را -که در این فیلم نیز ایفای نقش کرده- باور میکند و نسبت به آن خانم بازیگر و هنرپیشه زن، رفتارهای پرخاشگرانه و خشن بروز میدهد و در واقع از تنها آدم معنوی داستان، چهرهای متعصب و حتی ساده لوح، نشان میدهد. به نظر بنده، خشم و نفرت آقای روشنفکر اشرافزاده نسبت به جامعه ایران و انسانهای معنوی در این فیلم موج میزند و بیانگر آن سیاهاندیشی وحشتناکی است که در ذهنیت ایشان وجود دارد و بعضا هم در رفتار خود با آن خانم، این خشم و سیاهاندیشی را نشان میدهد. شخصیت مرد قهرمان داستان، انسان سردرگم، نامتعادل و گمگشته است و فارغ از اینکه در این فیلم، مشخص نیست که این خانم و آقا چه نسبتی با هم دارند، کجا هستند و چه کار میکنند، یک روش جاهلانه و دیوانهواری را برای توزیع پولها انتخاب میکند. اگر عمه آن آقا سرمایهای داشت میتوانست به شیوه عاقلانهتری آن را توزیع کند حتی اگر مقصودش توهین داشت، میشد دامنه گستردهتری را تحت پوشش قرار دهد نه این شیوه آنارشیستی و دقیقا
مانند سوسیالیستهای تخیلی! اگر قصد قهرمان داستان (مانی حقیقی) واقعا کمک کردن بود شیوههای عاقلانه بسیاری وجود داشت اما اساس داستان، دارای ابهام بوده و این فیلم حکایت از دغدغه ذهنی کارگردان دارد که مجموعهای از توهینها و تخطئه است. درست است که بسیاری اوقات مردم مقابل پول اهدایی چنین واکنشی را نشان دهند اما اینکه ما بیاییم این مسئله را برجسته کنیم و علتها را نادیده بگیریم این تحریف واقعیت و ظلم به انسانهاست! چرا که ممکن است انسانهای نیازمند چنین موضعی را نشان دهند اما علت چیست؟ علت آن نظام سرمایهداری است که روشنفکری سکولار را ایجاد کرده و از آن دفاع میکند. وقتی ما ماجرا را از وسط نشان دهیم در واقع آن را تحریف کرده و یا حتی میخواهیم مخاطب خود را گول بزنیم. داستان فیلم «پذیرایی ساده» داستانی است با پوزیشن روشنفکری که به نظر بنده مبهم و بی سر و ته است اما چون جدید بوده و موضوع متفاوتی دارد ممکن است جذاب باشد و چون انسانها را در برابر یک موقعیت خطیری قرار میدهد که تا کنون در هیچ یک از فیلمها نشان داده نشده میتواند از این نظر جالب جلوه کند که البته همین طور هم هست. اگر قرار باشد ما انسانها را در این
موقعیت قرار دهیم اما درباره موقعیتهای فاسدی که موجب میشود رفتارهای بد از انسانها سر بزند، حرفی نزنیم، بیش از آنکه مخاطب را آگاه کنیم وی را گمراه کردهایم و فقط یک حس بدبینی را نسبت به دیگران، به مخاطب تزریق میکنیم و این کاری است که کارگردان آن را انجام داده است چرا که ذهن او نیز لبریز از این بدبینیهاست.
* منتقد سینما و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
دیدگاه تان را بنویسید