چرا «پایتخت 2» بهترین سریال است؟/ قصهای مستقل با شخصیتهای باورپذیر
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، نوروز سال 1392 خاطرات فراوانی برای هر ایرانی به جا گذاشته و در کنار نکاتی همچون: «تعطیلات طولانی حدودا 20 روزه»، سریالها و برنامههای نوروزی هم به یکی از خاطرات به یاد ماندنی از چنین ایامی تبدیل شده است. نوروز امسال شبکههای تلویزیونی با تدارکی وسیع وارد عرصه شدند. تنوع فیلمها و سریالهای به نمایش درآمده و نیز تعدد برنامههای نوروزی هر شبکه تقریبا فضایی را فراهم کرد که هر مخاطبی میتوانست با انتخاب یک یا چند اثر نمایشی و ترکیبی، بخشی از این تعطیلات طولانی را به تماشای تلویزیون اختصاص دهد. امسال حتی شبکه چهار سیما هم که به شبکه فرهیختگان معروف است، با پخش سریالهای خارجی تلاش کرد برای مخاطب خود محصولی متفاوت از دیگر شبکهها ارائه کند. اما هر میدان رقابتی معمولا یک برنده نهایی دارد و شواهد نشان میدهد در میان برنامههای نوروزی، سریال «پایتخت» با پیشی گرفتن از دیگر رقبا در جایگاه برتر قرار گرفته است. در روزها و هفتههای آینده احتمالا حجم فراوانی از مطالب رسانهای در تمجید از این موفقیت منتشر میشود. «اعتماد» در این مطلب تلاش کرده تا به نکاتی اشاره کند که علت شکلگیری این موفقیت بوده است. موفقیتی که حاصل آن ارائه الگویی مناسب از یک سریال استاندارد تلویزیونی است و شاید بتوان با یافتن قواعد این موفقیت، آن را به آثار دیگر نیز تعمیم داد. سریالسازی دیگر کار «بزن ـ درویی» نیست برای سالهایی طولانی باور قدیمی دستاندرکاران تلویزیون درباره ساخت برنامه برای این رسانه، تولید به شیوه «بزن ـ درویی» بوده است. سازندگان آثار تلویزیونی معمولا این رسانه را آنقدر جدی نمیگرفتند که بخواهند آثار خوب و با کیفیت تولید کنند و اگر هم زمانی به هر دلیلی اثر در حال ساخت آنها از جهت ساختار و کیفیت در سطح بالایی قرار میگرفت، با افتخار در مصاحبههای خود اعلام میکردند آن سریال یا فیلم تلویزیونی را «به شیوه سینمایی» تولید کردهاند. این گروه از سازندگان با چنین اظهارنظری، منتی بر سر تلویزیون گذاشته و به نوعی اعلام میکردند عرصه تلویزیون مجالی برای کارهای جدی در اختیار سازنده اثر قرار نمیدهد و به جز معدود آثار تاریخی و اصطلاحا فاخر، نمیتوان کاری با کیفیت و جدی در این رسانه انجام داد و به همین دلیل نیازی به صرف «سلیقه و دقت زیاد» نیز برای تولیدات تلویزیونی نیست. توجیه اغلب این افراد نیز این بود که مخاطب تلویزیون هنگام تماشای برنامه، به کارهای مختلفی اعم از: آشپزی، صحبت کردن با تلفن، خوردن غذا و... میپردازد و هر نوع دقت بیش از حد در ساخت برنامه، اصطلاحا «وقت تلف کردن» است و توجه بیش از حد به جزییات از دید چنین مخاطبی پنهان میماند و حتی باعث عدم ارتباط او با اثر میشود! در سالهای اخیر و با افزایش تعداد شبکههای تلویزیونی و لزوم افزایش تولید برنامه، این باور غلط به شکلی جدی نهادینه شد و طرفداران فراوانی هم پیدا کرد که بارها در پشت صحنه تولیدات تلویزیونی یا هنگام بحث و گفتوگو با سازندگان این آثار با آن برخورد کردم اما موفقیت سریال «پایتخت 2» میتواند خط بطلانی بر تمامی این ادعاها و پیشفرضهای اشتباه باشد. دلیل طرح چنین ادعایی نیز این است که ساخته جدید سیروس مقدم دقیقا از همین منظر و به واسطه پرداختن دقیق به جزییات قابل دفاع است و اگر در ایام نوروز که مخاطب انواع و اقسام سرگرمی و درگیری ذهنی را دارد؛ سریالی با این حجم از جزییات میتواند مورد توجه مخاطب واقع شود و با او ارتباط برقرار کند، پس دلیلی وجود ندارد که در ایام عادی سال چنین ارتباطی میان مخاطب و یک اثر جزیینگر شکل نگیرد. قصهای مستقل از قصه قبلی سریال پایتخت 2 به نوعی ادامه قسمت قبلی این سریال است که در نوروز سال 1390 از شبکه یک سیما پخش شد. سنت دنبالهسازی در تولیدات سینمایی و تلویزیونی جهان قدمتی طولانی دارد اما در ایران سازندگان آثار دنبالهدار منهای چند نمونه مشخص مانند «اخراجی ها» تجربه چندان دلچسبی از این شیوه سریالسازی ندارند و همواره سریال «زیر آسمان شهر» به عنوان نمونهیی مثال زدنی از آثار ناموفق اینچنینی، مورد توجه قرار میگیرد. سریال «خوش غیرت» هم که در ادامه سریال «خوش رکاب» پخش شد، هیچ گاه نتوانست موفقیت سری اول آن را تکرار کند اما سریال پایتخت با انتخاب شیوهیی درست، به جای روایت داستان خود در ادامه داستان قبلی، قصهیی کاملا مستقل را برای مخاطب روایت میکند. مخاطبی که سری اول این سریال را ندیده هم با پایتخت 2 ارتباط برقرار میکند و مخاطبی هم که سری اول را دنبال کرده، با دریافت کدهایی که او را به سری اول ارتباط میدهد، از کشف ارتباط میان قسمت پیشین و سری جدید احساس لذت میکند. شخصیتهایی که مخاطب را به باور میرساند اغلب مخاطبان این سریال پیش از آغاز پخش آن، کمابیش خلاصه داستان سری جدید را میدانستند. در این سریال قرار بود گنبد و گلدستهیی از علی آباد توسط کامیون ارسطو به جزیره قشم برده شود و در این مسیر، خانواده نقی هم این کامیون را همراهی میکردند اما این اتفاق نه در قسمت اول و دوم سریال بلکه در قسمتی رخ میدهد که روز پنجم نوروز نمایش داده شد. به عبارتی دیگر و همان طور که در بخش قبلی این مطلب توضیح داده شد، سازندگان این سریال به جای روایت قصهیی در ادامه سری قبلی، پایتخت 2 را اثری مستقل در نظر گرفتهاند و به همین دلیل به جای آنکه عجلهیی برای راه انداختن کامیون در جاده و طرح رویدادها و اتفاقهای مختلف داشته باشند، یک سوم آغازین سریال را با دقت و حوصله فراوان، صرف پرداختن به جزییات و شخصیتپردازی کردهاند. این شخصیتها قرار است در طول مسیر با رویدادهای گوناگونی مواجه شوند. قرار است در جایی از سریال با اعضای شورای شهر مواجه شوند. در جایی دیگر ارسطو عاشق شده و کلیه خود را به برادر زن احتمالیاش اهدا کند، در جایی دیگر توسط پلیس?راه متوقف شوند و در ادامه به شکل کاملا اتفاقی با یک شکارچی آهو در ته چاهی در بیابان برخورد کنند. حجم این اتفاقها و رویدادها در سریال بسیار زیاد است و اگر قرار باشد هر یک از آنها در قالب قصهیی مستقل تعریف شود، به احتمال بسیار زیاد راوی با مشکل «عدم ارتباط با مخاطب» مواجه میشود اما سازندگان اثر با پرداخت دقیق شخصیتها در یک سوم اولیه سریال و طرح چند ماجرا، این شخصیتها را برای مخاطب قابل باور میکنند و حالا در چنین چارچوبی است که میتوانند در ادامه داستان، هر رویدادی را پیش پای شخصیتها قرار دهند و بدون ترس از عدم باورپذیری داستان، قصه خود را روایت کنند. توجه به مرحله «تحقیق و پژوهش» سازندگان فیلمها و سریالهای تلویزیونی اغلب از کمبود سوژه، دایره بسته و محدود موضوعها، ممیزیهای فراوان و... گلایه میکنند و این محدودیتها را عامل اصلی ساخت آثار کمکیفیت تلویزیونی میدانند اما در اغلب موارد یک تحقیق ساده و عادی میتواند نویسندگان فیلمنامه را با حجم وسیعی از رویدادها و اتفاقهای مختلف مواجه کند که پرداختن به هر یک از آنها در مسیر فیلمنامه میتواند به جذابیت اثر منجر شود. تماشای سریال پایتخت نشان میدهد سازندگان این اثر با تحقیق و پژوهشی جدی، بر نکات مختلفی پیرامون اثر مسلط شده و بر همین مبنا مسیر حرکت خود را طراحی کردهاند. ماجرای گیر افتادن نقی، ارسطو و بابا پنجعلی در رستوران بین راهی یکی از این موارد است که با نمایش دقیق مسیر قانونی پلمب یک رستوران، از حبس چند ساعته این سه شخصیت در رستورانی بین راهی قصهیی جذاب و پرتعلیق خلق میشود. در نگاهی کلیتر به نظر میرسد سازندگان اثر کاملا بر جزییات و نحوه کار کامیون نیز مسلط شدهاند و به همین دلیل داستانهایی کاملا مرتبط با این وسیله را طراحی و اجرا میکنند که نمونه مشخص آن، قسمتی است که کلاه نقی داخل موتور جا میماند و منجر به رویدادهای بعدی میشود. درباره جزیرهیی مانند قشم نیز به نظر میرسد تحقیقات گروه آنقدر کامل بوده که با شناسایی و اطلاع دقیق از پدیده جزایر ناز- که طی آن جزر و مد جزیره راه ارتباطی میان ساحل و جزایر را باز و بسته میکند ـ برای آن داستانی خلق کنند تا مانند دیگر آثار مشابه، حضور چنین شخصیتهایی در یک جزیره صرفا به پرسه زدن در بازارها و نمایش چند باره آثار تاریخی و باستانی شهر نشود و مخاطب با جنبهیی تازه و نادیده از این اقلیم جغرافیایی مواجه شود. نکته قابل تامل دیگر در سریال استفاده از یک آواز محلی است که در بخشهای مختلف سریال همراه با نمایش گنبد و گلدسته به گوش میرسد. این آواز محلی که بخشی از آن چنین است: «از جانب گلستان بوی محمد (ص) آمد»؛ حس و حالی زیبا و تاثیرگذار به سریال میدهد و مهمترین کارکرد آن، در قسمتهای پایانی سریال و همزمان با حضور گلدسته در جزیره قشم به کار میآید. جزیرهیی که بخش عمدهیی از ساکنان آن هموطنان سنی مذهب هستند و شاید هیچ چیزی به اندازه نوای محلی این ترانه روی گنبد و گلدسته نمیتواند تداعیکننده حس وحدت میان شیعه و سنی باشد. ریزهکاریهای فیلمنامه بخش زیادی از موفقیتهای سریال «پایتخت» مرهون فیلمنامه دقیق و سنجیده آن است که به شکلی درست اجرایی شده است. خط اصلی داستان پیرامون حرکت کامیونی از شمال تا جنوب ایران شکل میگیرد و در این مسیر با قرار گرفتن شخصیتها در موقعیتهای مختلف نکات مختلفی به مخاطب آموزش داده میشود. این ساختار یادآور داستان «خانواه آقای هاشمی» در کتاب تعلیمات اجتماعی سوم دبستان است که در آن خانوادهیی از کازرون به سمت نیشابور به راه میافتند. حالا در سریال پایتخت مسیری مشابه طی میشود و در این مسیر ضمن روایت داستان، نکات آموزشی خوبی نیز مطرح میشود. مثلا در قسمت مواجهه شخصیتها با شکارچی آهو، این نکته به مخاطب آموزش داده میشود که در چنین مواقعی، به جای رفتارهای هیجانی بهتر است روشی معقول در پیش بگیریم تا کمک به یک مصدوم که ممکن است دچار آسیبدیدگی نخاع شده باشد، به مرگ وی منجر نشود! سریال با مجموعهیی از داستانهای فرعی جذاب، فضایی غیرتکراری را در مقابل مخاطب خود قرار میدهد. فضای کار سرشار از آموزهها و پندهای اخلاقی و نکوهش اخلاق مذمومی همچون: طمع، دروغگویی، ریاکاری و... است. مثلا به آن قسمت از سریال توجه کنید که اعضای خانواده از نوشتن نامه برای رییسجمهور دچار طمع میشوند و برای اینکه حرکت اتومبیل اعضای شورای شهر را با تاخیر مواجه کنند تا نامهشان نوشته شود، اتومبیل آنها را دستکاری میکنند و خیلی زود با تنها ماندن بابا پنجعلی داخل اتومبیل و احتمال سقوط او به دره عقوبت عمل نادرست آنها را نشان میدهد. در این سریال آدمهایی کاملا عادی و ساده به قهرمانهای یک اثر تبدیل میشوند و داستان با روایت زرنگیها، دستپاچگیها و... آنها اثری زنده، جذاب و مفرح را پیش روی مخاطب قرار میدهد. پایتخت 2 برخلاف برخی ساختههای قبلی مقدم همچون: زیر هشت و تا ثریا، یکی از مفرحترین و امیدبخشترین آثار این کارگردان است که پیامهای اخلاقی و دینی خود را نه از منظر بالا و نه با زبانی پیچیده بلکه از نگاه شخصیتها و آدمهایی بیان و به مخاطب منتقل میکند که در سطح اکثریت آدمهای عادی این جامعه هستند. اینچنین است که مخاطب تلویزیون به دنبال کردن قصه زندگی این شخصیتها علاقهمند میشود، آنها را از خود میداند و پیامهای اخلاقی سریال را درک میکند.
دیدگاه تان را بنویسید