«قاعده تصادف» از نگاه بازیگراناش/ اشکان خطیبی: زمانی که پسرها به فکر ریزهکاری نقششان بودند، دخترها خودشان را مقابل دوربین پیدا میکردند
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، «قاعده تصادف» از جمله فیلمهایی است که اکرانش با حواشی بسیاری همراه بود. یک هفته تاخیر در اکران این فیلم، در میزان فروش آن تاثیر گذاشت و فیلم به نسبت فیلمهای اکران نوروز کمتر دیده شد. «بهنام بهزادی» در این فیلم تلاش کرده است تا رابطه نسل امروز را به نمایش بگذارد. بازیگران این فیلم در گفتوگوی مفصلی با «اعتماد» درباره حضورشان در «قاعده تصادف» و نحوه شکلگیری نقششان صحبت کردهاند. آنچه در ادامه میخوانید خلاصهای از صحبتهای آنهاست: محمدرضا غفاری: اصلا نگاه آماتوری در این فیلم وجود نداشت و تکتک اتفاقاتی که در این کار میافتاد براساس تمرینات دو ماههمان و فیلمنامه و دیالوگها بود. به همین دلیل است که فیلم مانند زندگی در آمده است. اگر قرار بود هرکسی در فیلم کار خودش را انجام دهد آن زندگی جاری در فیلم را که امروز قابل مشاهده است، نمیدیدیم.
اشکان خطیبی: یک اثر هنری قائم به ذات خودش است و خود اثر باید حرف بزند. اینکه چیزی به یک اثر سنجاق شود تا برداشت درست و غلط را نشان دهد، کاری اشتباه است. اگر کسی فکر میکند فیلم آماتوری است، شاید نگاهش درست است و شاید هم نه. فضا برای تفسیر از فیلم باز است. از سوی دیگر میتوان چنین هم گفت که شاید کارگردان دوست داشته به این زبان مدرن سینمایی برسد. نخستین بار که فیلم «پسر» را دیدم واکنش من منفی بود، فکر میکردم چرا آدم باید به سینما برود و این فیلم را که میتواند با دوربین هندیکم بسازد، ببیند اما واقعیت این است که دیدیم در مدت کوتاهی آن شکل فیلم ساختن اپیدمی شد و فیلمهای زیادی در آن فضا تولید شدند.
محمدرضا غفاری: اتفاق خوبی که در این کار رخ داد به دو ماه تمرین ما بازمیگشت. آدمهایی در گروه حضور داشتند که کار کرده بودند و گروهی هم نه. در این میان حضور کارگردان به عنوان لیدر خیلی موثر بود. دوران تمرین ما موجب شد فضای خانواده بین ما شکل بگیرد. ما مانند تمرینهای تئاتر کار میکردیم و ابتدا همدیگر را کشف میکردیم بعد در ادامه به زندگی میرسیدیم.
اشکان خطیبی: «قاعده تصادف» اصلا فیلم بازیگر نیست و فیلم اتمسفر است، فیلم داستان هم نیست. فاکتوری که در این فیلمها وجود دارد این است که یک بازیگر به تنهایی بولد نمیشود و برای همین است که همواره از گروه بازیگران یاد میشود. این شخصیتها در اثر ارتباطاتشان با یکدیگر معنی پیدا میکنند و این کار را سخت میکند. تو به عنوان بازیگر علاوه بر آنکه وظیفه مهمی بر دوش داری، نباید فریب این را بخوری که اینجا کار مهمی انجام میدهم، صرفا مهم این است که باشی و به بودنی نیاز است که به نمایش عمومی نرسد. این تا حدودی کار بازیگر را سخت میکند. بازیگر در این کار مانند تکههای لگو است. تکتک آنها برای شما معنایی ندارد و ترکیب آن است که معنایی مییابد؛ هیچ یک از این قطعات لگو نسبت به آن یکی مهمتر نیست. بازیگران در فیلمی همانند «قاعده تصادف» نمیتوانند نسبت به دیگری برتری احساس کنند و طوری بازی کنند که بیشتر به نظر بیاید.
اشکان خطیبی: معمولا در کارهایی از این دست شخصیتهایی که راحتتر رفتار میکنند، بیشتر به چشم میآیند. دلیل اینکه مارتین شمعونپور تا این حد با مخاطب ارتباط برقرار میکند، راحت بودن و نزدیک بودن او به خودش است. مهرداد (صدیقیان) و محمدرضا در فیلم همواره شوخی میکنند. مشخص است که اینها قالب را شکستهاند و جلوی دوربین راحت زندگی میکنند. خانمها در سینما و تلویزیون ما و حتی روی صحنه به دلیل معذوریتهایی که وجود دارد، نمیتوانند آنقدر که آقایان در زمینه ساده بازی کردن موفق هستند، موفق باشند. ما برنامه «شام ایرانی» را کار کردیم و ابتدا بخش آقایان وارد بازار شد، همه پسندیدند و گفتند چقدر خوب است و همه خودتان هستید. وقتی «شام ایرانی» با حضور بانوان به بازار آمد، گفتند چقدر بازیگران مقابل دوربین بازی میکنند. دلیل رسیدن به این نتیجه این نیست که بازیگران زن نمیخواهند مقابل دوربین خودشان باشند بلکه موانع اجازه نمیدهد، آنان به نتیجه برسند. من در لحظات زیادی از فیلم این احساس را کردم و وقتی که فیلم را هم میبینم این حس را دارم که هنوز قالبهای دختران فیلم سفت است، اما اینکه چقدر این تفاوت میان بازیگران پسر و دختر فیلم وجود دارد، نمیتوانم به درستی به آن اشاره کنم. در عین حال معتقدم همه بازیگران دختر هم این وضعیت را ندارند. من با الهه حصاری کار کرده بودم و در «قاعده تصادف» متوجه این نکته بودم که او تلاش میکرد، شبیه کارهای قبلیاش نباشد. واقعا هم بازی او نسبت به دیگر کارهایش متفاوت است، همین طور روشنک گرامی.
اشکان خطیبی: اگر به لحاظ تجربه هم نگاه کنیم، تجربه بازیگران پسر در فیلم بیشتر از بازیگران دختر است. محمدرضا هفت سال است که به طور حرفهیی کار بازیگری سینما انجام میدهد. محمدرضا غفاری فیلمهای خیلی خوبی در کارنامه دارد و بازیگر بسیار خوبی است، مارتین سالهاست تجربه تئاتر دارد. از سوی دیگر بازیگران دختر به دلیل تجربه، کمی عقبتر از پسرها هستند. احتمالا زمانی که پسرها فکر میکردند چه ریزهکاری را وارد بازیشان کنند، بازیگران دختر تلاش میکردند خودشان را مقابل دوربین پیدا کنند.
اشکان خطیبی: «قاعده تصادف» از آن دست فیلمهایی است که تماشاگر میتواند از ظن خودش یار آن شود. تو میتوانی هر بخش از داستان فیلم را برای خود جدیتر ببینی. برخی در جلسه نقد و بررسی فیلم معتقد بودند کار بیانگر سرسختی یک گروه تئاتری است. گروهی هم میگفتند فیلم در جهت تضعیف پایههای خانواده است. اینها برداشتهای شخصی خود ما است. من فیلم را درباره یک پدر و دختر نمیبینم، بلکه من تلاش کارگردان را برای اینکه فیلم فقط درباره یک آدم خاص نباشد احساس میکنم. به همین خاطر است که باید یک گروه بازیگر کنار هم باشند و هیچ کدام بولد نشوند. فیلم نه بیان عصیان نسل جوان است نه نمایشگر رابطه پدر و دختر امروزی... مجموعهیی از اتفاقاتی است که ممکن است برای یک گروه جوان بیفتد.
اشکان خطیبی: این فیلم درباره یک گروه تئاتری نیست، فیلم در اصل وامدار تئاتر است. به خاطر میزانسنها و پلانهای طولانی با تئاتر هم ارتباطی پیدا میکند.
محمدرضا غفاری: اشکان سابقه چند ساله تئاتری دارد، اما برای من سخت بود که در ابتدای کار باید برخی مسائل را کاملا کنار میگذاشتم، مثلا بازی نکردن را یا تئاتر کار کردن را. تئاتر واقعا کار سختی است. درست است که تئاتر فضای آرتیستی به بازیگر میدهد، اما کار کردن در این عرصه با حوزه سینما بسیار متفاوت است و ویژگیهای خاص خود را دارد. بازیگر در سینما بالاخره به هر ترتیبی به حسی که باید میرسد، اما در تئاتر باید آن حس 30 شب در اجرا تکرار شود. این سبک فیلم کار کردن برای من نسبتا همان سختی تئاتر کار کردن را داشت. فضا و شرایط در این فیلم آنقدر برای همه ما مهیا بود که توانستیم به زندگی برسیم و فضای مورد نظر ایجاد شود.
بهاران بنیاحمدی: برای نزدیک شدن به نقش تجربه تئاتری مهم نبود، آموختههایی که درباره بازیگری داشتم به دردم خورد. همچنین دوستانی در هالیوود و سینمای اروپا داشتم و این امکان را داشتم تا از تجربه آنها بیاموزم ولی درخود فیلم که با فرآیند کار یک گروه تئاتری مواجه بودیم و باید فیلم به شکل «long take» فیلمبرداری میشد و تمرینات این شیوه باعث میشد تا دوباره با لذتهای تئاتر همراه باشم.
ندا جبرییلی: به نظرم اگر تفاوتی در اجرای این نقشها که اجراکنندگان یک تئاتر هستند مشهود باشد، میتوان گفت که آن تجربه تئاتری به کار آمده که این زاویه دید بیشتر مربوط به تماشاگران است. اما اگر از زاویه دید بازیگر فیلم به این سوال پاسخ دهم باید بگویم بله من بازیگر تئاتر هستم و با چنین محیطهایی آشنا هستم برای تکتک آدمها نمونه بیرونی سراغ دارم مثل آدمهایی که در این فیلم حضور دارند.
روشنک گرامی: تجربه تئاتری بازیگران میتوانست خیلی موثر و کارآمد باشد اما در نسبت با کارگردان فیلم که سابقه سینمایی دارند و تجربه مستقیمی در عرصه تئاتر نداشته، پیشنهادهایی که میدادم مورد استقبال قرار نمیگرفت و با کسی که بیشتر تعامل داشتند اشکان خطیبی بود که تا حدی پیشنهادهایش بیشتر پذیرفته میشد و از تجربه او در تئاتر بیشتر کمک گرفته میشد و مقبول میافتاد که البته طبیعی است چرا که در هر فیلم و تئاتری باید خواستههای کارگردان اعمال شود. ولی اینکه تحصیلات و تجربه تئاتری دارم مطمئنا در حرفهام به کار میآید و به نظرم شیوهیی مثل بداههپردازی میتواند در سینما هم موثر باشد و به درد بخورد اما اینکه در مورد خاصی مثل فیلم «قاعده تصادف» تجربه تئاتری و تئاتر به کار بیاید نه چنین نبود.
بهاران بنیاحمدی: بهنام بهزادی خیلی بر کارش مسلط است اما هیچ وقت صریح و مستقیم نمیگوید که چه چیزی از بازیگرش میخواهد و غیرمستقیم بازیگر را به سوی آنچه میخواهد هدایت میکند، در نتیجه من هم نمیتوانم صریح بگویم که ایشان چه چیزی را در نظر داشتند، آنچه مهم است نتیجه کار است که موفق هم بوده، در مورد بازیگران که اکثریت تجربه کار در تئاتر داشتند و به خصوص حضور اشکان خطیبی که تجربه بیشتری در تئاتر دارد ضمن اینکه جزو بازیگران باسواد تئاتر کشور ما است، باعث میشد که در طول تمرینات در مسیر خلاق و موثری حرکت کنیم. اشکان خطیبی هم در جلوی دوربین و هم پشت دوربین رهبری گروه بازیگران را بر عهده داشت. همچنین فکر میکنم در ذهن بهنام بهزادی روندی مشخص برای هدایت بازیگران و به نتیجه رسیدن کار وجود داشت.
ندا جبرییلی: فیلمنامه بر اساس آنچه در ذهن کارگردان از داستان و شخصیتهایش بود نوشته شده و بر اساس همان فیلمنامه فیلم اجرا و تولید شده و به نظرم به جز چند تغییر جزیی همه چیز بر اساس فیلمنامه پیش میرفت، تغییراتی هم بود مثلا چند دیالوگ تغییر کرد و از معدود صحنههایی که در تمرینها شکل نهایی یافت همان صحنه ناهار بود که طی تمرین توانستیم به آن برسیم و در بداهه شکل گرفت و بهنام بهزادی راضی بود و به فیلم اضافه شد.
بهاران بنیاحمدی: به عنوان بازیگر این فیلم از حضور در این کار لذت بردم چون حضورمان به نوعی شبیه حضور بر صحنه تئاتر بود که بیشتر به واسطه همین شیوه «long take» ایجاد می شد و همین تجربه لذتبخش بود. وقتی فیلم را میبینیم از اینکه هیچ دروغی در بازیام نیست لذت میبرم چون آنچه میبینم همانی است که هنگام فیلمبرداری اتفاق افتاد و در مرحله تدوین در آن دخل و تصرفی نشده است. همه چیز همانی است که اتفاق افتاد، فرآیند تمرین هم تجربه خیلی خوبی بود.
ندا جبرییلی: برای من long take هم سخت و هم جذاب بود. جذابیتش به این دلیل بود که چالش بزرگی داشتم که در اولین حضور سینمایی فرصت خیلی محدودی برای اشتباه کردن داشتم، چون در یک پلان 15 دقیقهیی شما نمیتوانید در دقیقه سیزدهم اشتباه کنید تا همه گروه مجبور شوند آن پلان را به خاطر اشتباه تو تکرار کنند. اما سختی کار هم در این بود که وقتی فیلم را میبینیم میگوییم ای کاش در این لحظه بهتر بودم اما به دلیل ضرورت کار و گروه امکان تصحیح را نداشتیم و باید در خدمت گروه میبودیم. به جای اینکه کیفیت کارمان را بهتر کنیم و همین میتواند در کیفیت نهایی کار تاثیر داشته باشد، البته در مورد بازی خودم صحبت میکنم، اما در عین حال این سختی کار را جذابتر میکرد و نوعی اعتمادبهنفس به ما میداد، چون در دل میگفتم «چه خوب که تونستیم 15 دقیقه را در سه برداشت و در یک روز بگیریم.»
ندا جبرییلی: به نظرم «شهرزاد» «قاعده تصادف» گذشته شخصیت «تنها دوبار زندگی میکنیم» است . شهرزاد «قاعده تصادف» دختری است که در رشتهیی غیر از تئاتر تحصیل میکند اما به تئاتر علاقمند است و تئاتر بازی میکند، شخصیت شهرزاد در تئاتری که بازی میکند خیلی شبیه شهرزاد فیلم «تنها دوبار زندگی» میکنیم است. شخصیتی که قصه میگوید و از جزیرهاش میگوید که خیلی شبیه دیالوگهای نمایش «قاعده تصادف»است. برداشت من این بود که شاید شهرزاد «قاعده تصادف» تصمیم میگیرد چند سال دیگر نقشی که در نمایش دارد را تحقق ببخشد و بشود همان شهرزادی که در «تنها دوبار....» میبینیم.
روشنک گرامی: به نظرم اگر هدایت و استراتژی کارگردان نبود نتیجه به طور کامل متفاوت میشد و بازیگران میتوانستند به طور خودجوش به روایت و فیلم دیگری برسند، چون اتمسفر حاضر بین بچهها صمیمی و مساعد بود، همچنین به دلیل برخورداری از تجربه تئاتر قدرت بداههپردازی گروه بازیگران بهگونهیی بود که میتوانست فیلم را به مسیر دیگری ببرد. به همین دلیل کارگردان خیلی مراقب بود و جلوی ما را میگرفت که این اتفاق نیفتد. به طور مشخص خیلی از شوخیهایی که بین بچههای گروه در گرفته در فیلم مشخص است که در فیلمنامه نبود و خود بچهها این لحظهها را ساختهاند.
روشنک گرامی: چون هر بازیگری شخصیتش همانگونه که مد نظر کارگردان بود تعریف شده بود و باید روندی از پیش تعیین شده را طی میکرد، چالش یا اتفاق خاصی شکل نمیگرفت. هر کدام از ما یک پیش داستان و شناسنامه برای نقشهایمان در نظر داشتیم و براساس همان پیش داستان و آنچه کارگردان میخواست پیش میرفتیم یعنی شخصیتها برای خودمان شناخته شده و موجه بودند اما تنها بخشهایی از آن شخصیتها را میدیدیم.
روشنک گرامی: سعی کردم تا جایی که کارگردان اجازه میداد مریم را به مریمی که امروز در جامعهمان وجود دارد نزدیک کنم، دختر متولد دهه هفتاد که میخواهد حتما برود. اما در اکثر مواقع با کارگردان توافق نداشتیم و آنچه از مریم میبینیم به دلیل سرسختی خودم نسبت به آن چیزی است که در مورد مریم تحلیل کرده بودم و به آن رسیده بودم.
ندا جبرییلی: در طول فیلم مادری نمیبینیم، به همین دلیل فکر میکنم فیلم بیشتر بر نسبت پدر و فرزند متمرکز است تا نسبت والدین و فرزندی، تنها مادری که از حضور او صحبت میشود مادر بردیا است که لباس اعضای گروه را دوخته است، پس عملا نسبت پدر و فرزند را میبینیم. در مورد شهرزاد هم میدانیم که مادرش فوت کرده است. شاید دلیل اینکه کارگردان در عمل به نسبت پدر و فرزند پرداخته این است که شناخت بهتر و بیشتری از این نسبت دارد.
ندا جبرییلی: از روز اولی که به دفتر بهنام بهزادی رفتم، ایشان میگفتند که شخصیت شهرزاد شکننده نیست و تغییر ایجاد میکند و برای من هم آنچه اهمیت داشت این بود که شهرزاد میتواند تغییر ایجاد کند. به نظرم در صحنهیی که شهرزاد با پدرش صحبت میکند ما به شهرزاد نزدیک میشویم. اما آنچه برایم در شهرزاد جذاب بود تنهاییاش بود و این بخش از شخصیت شهرزاد با خودم منطبق بود. شهرزاد دست و پا میزند که نوع دیگر زندگی کند و نمیخواهد در شرایط قبلیاش فرو برود همان شرایطی که منجر به خودکشیاش شد و نمیخواهد این تلاشاش خیلی هم پر سر و صدا باشد و مدعی این نیست که قرار است آدم متفاوتی باشد.
دیدگاه تان را بنویسید