سیروس مقدم: به زودی سریالی درباره زندگی صدام میسازم/ فرزند من، منتقد درجه یک من است
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، «سیروس مقدم» چگونه به ایدههایی برای ساخت سریال میرسد؟ در چه سیستم و با چه اشخاصی کار را پیش میبرد؟ مشخصات افرادی که با او کار میکنند چیست و در نهایت چگونه سریالهایش در رقابت با دیگر برنامههای نمایشی به محبوبیتی خاص دست پیدا میکند و موفق به جذب نظر اکثریت مخاطبان میشود؟ کارگردان سریال «پایتخت 2» در آخرین روزهای فروردین ماه و زمانی که اخبار و حواشی مربوط به سریالهای نوروزی به پایان رسیده است، در ساختمانی نسبتا قدیمی که محل گردهمایی تیم کاریاش است، طی مدتزمانی حدودا دوساعته به سوالهای مختلف روزنامه «اعتماد» درباره سریالسازی برای تلویزیون پاسخ داد. سوالهایی که مطالعه آن نشان میدهد این کارگردان تلویزیون با روحیهیی محققانه به رویدادها و موضوعهای پیرامون خود نگاه میکند و با تحلیل دقیق شرایط و اوضاع و حتی ساختههای همکارانش، همواره تلاش میکند تا یک فرآیند «آموزن و خطا» را طی کند و با اضافه کردن به تجربههای پیشین خود، آثاری موفق تولید و عرضه کند. آنچه میخوانید، اهم از صحبتهای سیروس مقدم است:
- فکر میکنم مهمترین ویژگی من این است که بهشدت خودم را تجربهگرا میدانم. تجربه و آزمون و خطا کردن باعث میشود در هر لحظه از زندگی، انگیزه به دست آوردن چیزهای تازهتری را داشته باشم. من ممکن است روزی قصهیی را مناسب فیلمبرداری با «موبایل» بدانم و به سراغ آن بروم. تا زمانی که این تجربهگرایی با هنرمند است، سبکها و دیدگاهها تکامل پیدا میکند و دنیاهای جدیدی پیدا میشود. اگر هنرمند بپذیرد که دنیا در حال تکامل است، قطعا دیگر نمیتواند با جهانبینی و متد 10 سال قبل به مسائل روز بپردازد. در چنین حالتی مخاطب حس میکند که اثر هنرمند پیر، کهنه و دمده است. نکته مهمتر اینکه من اعتقاد دارم «دو فکر» بهتر از یک فکر است و «سه فکر» بهتر از دو فکر است. معتقدم همه آدمها در سطوح مختلف میتوانند با ایدهها و پیشنهادهایشان به من کمک کنند تا اثر بهتری تولید کنم. من هیچگاه ذهن خودم را به روی فکرهای جدید نمیبندم، چون معتقدم آدمهای دیگر از زاویههای تازهیی به موضوعی که من به آن فکر میکنم نگاه میکنند.
- همیشه خودم را با نسل نوجوان و جوان جامعهام تطبیق میدهم و در مواجهه با هر اثر تازهیی از خودم میپرسم آیا این سریال، فرزند 14 ساله من را به وجد میآورد که به تماشای سریال بنشیند یا اینکه با خودش میگوید: «پدرم باز هم دارد حرف تکراری میزند و فکرهای کهنه میکند. پس بهتر است به سراغ ماهواره بروم تا ببینم دنیا چه خبر است». فرزند من، منتقد درجه یک من است.
- من شخصا موبایل ندارم. علتش هم این است که فکر میکنم بشر هر چیزی را برای ایجاد آرامش و بهبود زندگیاش خلق کرده اما در جامعه ما موبایل به وسیلهیی برای «سلب آسایش» تبدیل شده است. ممکن است اگر روزی برای زندگی به کشوری دیگر بروم، نخستین کاری که میکنم خرید یک موبایل باشد زیرا میدانم تا ضرورتی نباشد، کسی با من تماس نمیگیرد اما الان این کار را نمیکنم. البته همیشه تلاش میکنم خودم را بهشدت «به روز» نگه دارم. بخشی از این مساله شنیداری است. من خیلی کم رانندگی میکنم، چون موقع رانندگی باید حواسم به اطرافم باشد و به همین دلیل همیشه وقتی آژانس سوار میشوم سعی میکنم با راننده صحبت کنم یا کتاب و روزنامهام را در فاصله طی مسیر بخوانم. من از هفت سالگی عادت کردهام که شبی 10 صفحه کتاب بخوانم و سپس بخوابم. این عادت را پدرم در من ایجاد کرد و به واسطه مطالعه کتاب، با دنیاهای جدیدی آشنا شدم و به تجربههای جدیدی دست پیدا کردم که فردی در آن سوی دنیا تجربه کرده بود.
- این تعبیر که من نورچشمی تلویزیون هستم درست است اما این شرایط یکشبه به وجود نیامده است. تلویزیون در مسیر همکاری با من، واقعا متضرر نشده است. من و الهام غفوری از معدود کارگردانها و تهیهکنندگانی هستیم که در تمامی این سالها بدون دردسر سریال هایمان را ساختهایم، کار را به موقع تحویل دادهایم، در گروهمان دعوایی رخ نداده، چک برگشتی و شاکی نداشتهایم و مدیر شبکه نیز، سریالش را با آرامش در زمان مشخص گرفته است. سریالهای ما در ژانرهای مختلف نیز با اقبال مواجه شدهاند. از جهت زمانبندی هم سریالهای ما به گونهیی بوده که اگر متعهد شدهایم سریالی را برای نوروز تحویل دهیم، در موعد مقرر تحویل دادهایم و اینطور نبوده که وسط کار به شبکه اعلام کنیم: «سریال برای نوروز نمیرسد و خودتان یک فکری برای نوروز شبکه بکنید!» از طرف دیگر با وجود محدودیت زمانی، بودجهیی و... همواره کیفیت سریالهای ما قابل دفاع بوده و با وجود سرعت، کار شکل «بزن- در رویی» پیدا نکرده است. به همین دلیل است که مدیران با کاهش ریسکپذیری، اعتمادی به ما پیدا کردهاند و اگر هم گروهی احساس میکنند شرایط خاصی برای ما فراهم میشود، واقعیت این است که خود ما چنین شرایطی را فراهم میکنیم و با پیشنهاد سوژههای جسورانه به تلویزیون و ایجاد اطمینان خاطر در آنها، شرایطی را ایجاد میکنیم که خیال آنها بابت پرداختن به سوژههای حساسی مانند آنچه در سریال «چک برگشتی» دیدید راحت باشد. در تلویزیون تصمیمگیری با یک نفر نیست و کارگردان با سلایق و شوراهای مختلفی مواجه است و خیلی سخت است که یک سوژه حساس به سریال تبدیل شود.
- به جز یک مورد، هیچگاه پیش نیامده که تلویزیون به ما سفارش کار بدهد. فقط سال گذشته و هنگام ساخت سریال «دیوار»، به ما پیشنهاد شد سریالی درباره پلیس بسازیم و ما هم به شرطی قبول کردیم که با ایدههای خودمان این سریال را بسازیم، نه اینکه سریالی سفارشی بسازیم. انصافا در تمام مراحل نیز دست ما را باز گذاشتند و در این سریال توانستیم آزادانه به طایفه فیوج بپردازیم.
- ایده یابی هیچ فرمولی ندارد. گاهی ما در دفتر روزنامهها را ورق میزنیم و از یک خبر به یک سوژه میرسیم. ایده چک برگشتی، پایتخت 1 و دیوار از روزنامهها پیدا شد. زمانی که قصد ساخت سریال دیوار را داشتیم و با همکاران ناجی هنر مذاکره میکردیم، در روزنامهها اخبار مختلفی از دستگیری کیف قاپها و مامورنماهایی منتشر میشد که همگی وابسته به طایفه فیوج بودند. در آن مقطع با همکاری نیروی انتظامی به بازداشتگاهها رفتیم، با دستگیرشدگان و مسوولان بازجویی گفتوگو کردیم و در نهایت به فیلمنامه دیوار رسیدیم. در مواردی هم ایده ساخت یک اثر به ما پیشنهاد شده است. مثلا قصه «تا ثریا» از سوی سعید فرهادی، فیلمنامهنویس اثر به ما پیشنهاد شد و ما آن را ساختیم. الان هم طرح و ایدهیی داریم با نام «قسامه» که فیلمنامهیی جذاب و زیباست اما هربار که برای ساخت آن دورخیز میکنیم، شرایطش فراهم نیست. این فیلمنامه به بحث قتل و قسم خوردن میپردازد و کمی تلخ است. در مقطعی بحث «تلخ بودن سریالها» مطرح شد و این فیلمنامه کنار گذاشته شد. در مقطعی نیز اساسا بحث «قسامه» با تردید مواجه شد اما فیلمنامه کار را خیلی دوست دارم.
- کارگردانی مانند «ناصر تقوایی» این ویژگی را دارد که در سالهای 1343- 1342 در یک اثر نیروی فنی کارگردانی مانند «ابراهیم گلستان» است و بعد خودش تبدیل به کارگردانی مستقل میشود. ممکن است فردی هم از مطالعه در دانشگاه و پیگیری این کار به شکل کلاسیک به جایگاه کارگردانی برسد. برخی افراد هم مانند من در بخشهای مختلف فعالیت کردهایم و در ادامه سوار بر عرصه کارگردانی شدهایم. ممکن است فردی هم یک بار سر صحنه فیلمی نیامده باشد اما ناگهان کارگردان یک اثر شود. البته در میزان موفقیت و شکست هر یک از این شیوهها مباحث مختلفی وجود دارد اما کارگردان شدن شکلهای گوناگونی دارد. البته من معتقدم یک دستیار و برنامهریز خوب بهتر از کارگردان متوسط و رو به ورشکستگی است. قانونی برای اینکه حتما یک دستیار کارگردان وارد عرصه کارگردانی شود وجود ندارد. برخی دستیار کارگردانها، تاثیر و کارکردشان در یک پروژه به مراتب از مدصیر تولید و کارگردان بیشتر است. مثل «برزو نیک نژاد». چنین افرادی این شناخت را دارند که بهتر است دستیار کارگردان و برنامهریز موفقی باشند تا کارگردانی ناموفق!
- تلخی و شیرینی اجزای مکملی درون هر انسان هستند. من هم از این مساله مستثنی نیستم. گاهی در چهلم فوت عزیزی شرکت کرده و دیدهام در همان مراسم، دو نفر در گوش هم پچپچ میکنند و آخرین جوکهایی را که شنیدهاند رد و بدل میکنند. این روحیات نیز در من وجود دارد و مجموعهیی از این روحیات در شخصیت من است که به واسطه داشتن پایگاه اجتماعی، به هم متصل میشوند. من اگر سریالی پلیسی میسازم، رگههای اجتماعی در آن وجود دارد. اگر سریالی ماورایی مثل اغماء هم میسازم در آن رگههای اجتماعی وجود دارد و این مساله وجه تشابه تمام این آثار است.
- من آدمی «خود خور» هستم و از نظر دوستانم در مقابل ناملایمات بسیار صبور هستم و مثل خانواده نقی سعی میکنم بحرانها را با لبخند رفع کنم. در امور زندگیام بهشدت خوش قول، جدی و متعهد هستم و اگر قراری با کسی دارم، زودتر میروم تا تاخیری نداشته باشم. آدم شنگولی هم هستم و کوچکترین موضوع شادی بخشی میتواند مرا به هیجان بیاورد.
- آنچه به سوژه و ایده بازمیگردد، تقریبا با تیمی که سلیقه و دیدگاه یکدیگر را نسبت به جامعه و دنیای اطراف میشناسم هماهنگ است. در زمینه ایدهپردازی در بخش کمدی «محسن طنابنده» است و در دورهیی کوتاه «سروش صحت» هم بود. زمانی «خشایار الوند» هم به ما اضافه شد اما چون دیدگاهش با ما فرق داشت، جدا شد و در حد چند قسمت سریال پایتخت 1 حضور داشت. در زمینه ایدههای اجتماعی «سعید نعمتالله» خیلی خوب میتواند برای من فیلمنامه بنویسد. در زمینه ایدههای خاصتر به سراغ «علیرضا نادری» میروم که این روزها فیلمنامه «صدام» را برای من مینویسد. این قصه در 30 قسمت نوشته شده و فیلمنامهاش آماده است. هیچ کس هم بهتر از علیرضا نادری نمیتوانست فیلمنامه این قصه را بنویسد. صدام تراژدی آدمهایی است که فساد سرتاپای وجودشان را میگیرد و این فساد به مرور باعث نابودی خودشان و در ادامه سرزمینشان میشود. اینها حرفهای بزرگی است که در سالهای اخیر در لیبی، یمن، مصر و... اتفاق افتاده است. قصه صدام صرفا محدود به عراق نیست و سلیقه نادری هم معمولا به گونهیی است که سعی میکند حرفهای جهانشمولتری بزند.
- یک فیلمبردار از صفر درصد تا 100 درصد حق دخالت در کار من را دارد! در میان گروهی که با هم کار میکنیم اگر احساس کنم فردی در میان آنهاست که فقط و فقط خودش را صرفا یک ابزار میبیند و این گونه به خودش بیاحترامی میکند قطعا دیگر در تیم من جایی ندارند چون معتقدم فقط آدمهای زنده و پویا باید با من کار کنند. افراد مختلف هم دقیقا به همین دلیل با علاقه وارد پروژههای من میشوند چون میدانند هر پیشنهاد خوبی از سوی آنها پذیرفته میشود. چه این پیشنهاد از طرف یک بازیگر ارائه شود و چه فردی مثل دستیار لباس. فیلمبردار در تیم من اهمیت بسیار زیادی دارد و فیلمبردارهایی که با آنها کار کردهام همیشه پر از ایده، پیشنهاد و انگیزه هستند و همیشه هنگام ساخت یک سریال بارها به من گفتهاند: این زاویه را ببین، این نورپردازی را تماشا کن، این پسزمینه تصویر را نگاه کن و... وقتی یک فیلمبردار چنین باشد، حد دخالت او در کار 100 درصد میشود اما اگر به جز این باشد، میشود همان صفر درصد. برایم خیلی سخت است که فیلمبرداری کنارم باشد که صرفا به عنوان یک تکنسین در کار حضور دارد و منتظر است تا من بگویم چه نمایی را از کدام زاویه باید بگیریم تا او هم دوربین را روی سهپایه قرار دهد.
- فرمول میزان دخالت سازنده موسیقی متن همان صفر تا صد است. شاید باور نکنید اما در هنگام ساخت سریال پایتخت 2، دو ماه پیش از آنکه بازیگران قرارداد ببندند، من به همراه «آریا عظیمی نژاد» سازنده موسیقی متن این سریال رفتهایم و خطه شمال را به دنبال یافتن نواهای محلی گشتهایم. پس از آن هم به مناطقی همچون: قشم، بندرعباس و میناب رفتهایم تا تمهای مورد نظرمان را پیدا کنیم. اما آنچه به تخصص او بازمیگردد با دخالت صفر درصدی من مواجه میشود و من صرفا پیشنهاددهندهام. مثلا ملودی داشتیم که با سه تار خوب میشد آن را نواخت اما به نظر آریا عظیمینژاد آمده که با کمانچه خوب از آب در میآید. این حیطه تخصصی اوست اما اینکه موسیقی سریال از موسیقی شمال کشور به موسیقی جنوب کشور سوق پیدا میکند، خواسته من به عنوان کارگردان بوده است.
دیدگاه تان را بنویسید