ناگفتههای پیمان معادی پس از یک سال و نیم سکوت: هرچه صبوری به خرج دهید به حساب ضعف تو گذاشته میشود/ فیلم من «توقیف» نبوده است
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، «پیمان معادی» بازیگر، اینک کارگردان هم هست. آنچنان که پیشتر از اینها فیلمنامهنویس هم بوده است. هم او بود که در جستوجوهای جوانی، «آواز قو» را نوشت. سپس «کما»، «شام عروسی»، «عطش» و «کافهستاره»، همه اینها بهانه بودند برای ورود به دنیای حرفهای سینما. او چند فیلم کوتاه تجربی ساخت و در همان روزها بود که با «اصغر فرهادی» آشنا شد و سر از فیلم «درباره الی» درآورد. جرقهای که زود گرفت و زبانه کشید. «نادر» در «جدایی» با او شناخته شد و «جدایی» نخستین اسکار را برای ایران به ارمغان آورد.پیمان «بیقرار» از قرار نایستاد. او که پیش از این دستی در قلم داشت، فیلمنامه خود را جلو دوربین برد و «برف روی کاجها» را ساخت، تجربهای که او را در نخستین گامش پخته نشان داد. تصاویر سیاه و سفید فیلم، فضای سرد زمستان را به جان تماشاگر میریخت. «شرق» گفتوگوی مفصلی با پیمان معادی انجام داده است که در ادامه بخشی از صحبتهای معادی را میخوانید:
- مهمترین دلیلی که نمیخواستم حرف بزنم، از دست ندادن تمرکزم بود. در فاصله مراسم گلدنگلوب و اسکار تا امروز، کارهای بسیاری داشتهام که باید انجام میدادم: بازی در چند پروژه مهم خارجی، رسیدگی به وضع اکران فیلم «برف روی کاجها»و آغاز سلسله گفتوگوهایی برای خارج کردن فیلم از بحران. در تمام طولمدتی که در ایران بودهام سعی کردهام در نهایت صبوری و متانت این امور را پیش ببرم. فیلم «برف روی کاجها»را به دفعات با گروههای مختلف اهل فرهنگ و سیاست، در حوزههای تصمیمگیری و نظارت دیدهام و با آنها به بحث و گفتوگو نشستهام. بیاغراق باید بگویم بدون استثنا در همه موارد توانستهام نظر منفی آنها را پس از مدتی گفتوگو برگردانم. میتوانم از بسیاری افراد نام ببرم که ساعتها وقت گذاشتهاند و فیلم را به اتفاق من تماشا کردهاند و با من وارد بحث و گفتوگو شدهاند. از آن میان تعدادی حرف زدند و تعدادی دیگر شنیدند. آقایان عباس سلیمینمین، امیررضا خادم، رضا پور حسین، احمد میرعلایی و بسیاری دیگر از این دست افرادی بودهاند که با من وارد گفتوگو شدهاند. و این جای تشکر دارد که نگاهشان به سمت حذف فیلم نرفت، بلکه آنها قایل به گفتوگو بودهاند، چون معتقدم کسانی که قایل به گفتوگو هستند میخواهند از مسیر مسالمتآمیز، یک مشکل را حل کنند، هرچند از نگاه من هیچ مشکلی وجود نداشت. اما بالاخره آنها مشکلی در فیلم مشاهده کرده بودند که خواهان اصلاح آن بودند. اغلب آقایانی که به دیدن فیلم مینشستند به اتفاق همسرانشان آمده بودند. حتی گروهی از روحانیان هم بودند. آنها هم نسبت به فیلم واکنش نشان داده بودند. در طول گفتوگوها رفتهرفته مواضع از حالت تند به ملایم و در بسیاری موارد به نرم تغییر میکرد. در بدترین حالت به من گفته میشد که ما متوجه شدهایم که فیلم هیچ مشکلی ندارد اما ممکن است تماشاگر عادی در پارهای موارد دچار سوءتفاهم شود و توصیههایی میکردند تا اصلاحاتی صورت گیرد، من هم میپذیرفتم. صریحا بگویم من برای نجات فیلم تن به سانسور دادم ... با این مشی، امور مرتبط با فیلم «برف روی کاجها» را پیش بردهام. اما گویا در مواردی هرچه صبوری به خرج دهید به حساب ضعف تو گذاشته میشود و این تصور پیش میآید که لابد اشکالی فراتر از اینها وجود دارد که حالا تو به همین مقدار کم سانسور رضایت دادهای، پس باز هم میگردند دنبال سرنخهای دیگر تا در فیلم ایرادهای تازهتری پیدا کنند. اینچنین میشود که کار گره میخورد و مشکل از پس مشکل پیش میآید و این پیچخوردگی باعث میشود که پس از یکسالونیم دوندگی و رایزنی و گفتوگو، فیلم بلاتکلیف بماند. تا همین اواخر که بالاخره سرنوشت به ما روی خوش نشان داد و فیلم از برزخ بلاتکلیفی درآمد و اکران شد.
- من با شعارهایی که پس از اکران نگرفتن فیلمها در سالن آزادی پای پوستر فیلمها باب شد، مخالفم. اینکه مینویسند «فیلمی که توسط حوزه هنری تحریم شد»، این را نوعی دهنکجی میدانم. همانطور که دوستان مسوول در حوزه هم نباید به خود این حق را بدهند که به جای گفتوگو و مفاهمه از سر لجاج با فیلمسازان وارد شوند. اگر دغدغهای باعث اکران نشدن این فیلمها شده است باید منطقی در گفتوگویی صمیمی مطرح شود، نه با متلکانداختن و طعنه زدن و خبرسازی مطبوعاتی از طرف ما فیلمسازان که قطعا کاری ازپیش نخواهد رفت.
- مشکل فیلم از زمانی آغاز شد که تهیهکننده یکی از فیلمها همان دوره از جشنواره در ویژه برنامه تلویزیونی «هفت» که به بررسی فیلمهای جشنواره اختصاص داشت، با حرفهایی برای فیلم مسالهسازی کرد و ماجرا از همینجا شروع شد. فیلمی که قرار بود در نوروز همان سال (نوروز 91) اکران شود، اکرانش به تعویق افتاد. از فروردین به اردیبهشت از اردیبهشت به خرداد و همینطور ماهها است دستبهدست شد و فیلم اکران نشد. ما هم مانده بودیم حیران که موضوع از چه قرار است؟ پیشتر گفتم تا زمانی که فیلم در دست تولید است، با یک نهاد سروکار داری اما وقتی فیلم را آماده اکران میکنی با نهادهای موازی سروکار پیدا میکنی که باید به همه آنها هم پاسخگو باشی؛ کاری که من در این یک سال و چند ماه انجام دادهام. آن تهیهکننده محترم با جوسازی درباره فیلم «برف روی کاجها» عملا رقیب فیلم خودش را از سر راه برداشت و شرایط را برای اکران آن مهیا کرد، اما آیا آن فیلم فروخت؟ ایشان چندی پیش مصاحبهای کردند و گفتند منظورشان را به اشتباه برداشت کردهاند. اما اینکه چرا حالا پس از یک سال و چند ماه تازه یادشان افتاد که درباره سوءبرداشت از حرفهایشان توضیح دهند، خودش محل پرسش است؛ بالاخره هر چه باشد ایشان موجی علیه فیلم راه انداختند که تا به امروز دامن آن را گرفته است. هر چند که اکران هم شده است اما آن موج هنوز فروکش نکرده و من هنوز بیمناکم.
- اوایل آن آقایان به من میگفتند اگر خیلی صریح و واضح گفته شود «طلاق»، مشکل حل میشود. من در آن ماههای نخست خیلی رغبت نشان نمیدادم و استدلالم هم این بود که در فیلم کاملا واضح این موضوع طلاق مطرح شده است و نیازی به تاکید دوباره آن نمیدیدم. اما بعدها دیدم که گنجاندن یکی، دو بار کلمه طلاق در یکی، دو جای فیلم، به آن لطمه نمیزند. پذیرفتم و این کار را کردم. حالا که فیلم را میبینم از آن بیشتر راضیام. به فیلم هیچ لطمهای نخورده است. حتی به گمانم محکمتر هم شده است.
- شاید حرف تندی است که میخواهم بزنم و آن اینکه هستند مردهایی که فیلم را آینهای در برابر زندگی واقعی خودشان میدیدند و این واقعنمایی فیلم را نمیتوانستند تحمل کنند. این از تحملشان بیرون بود وقتی چهره خود را در سیمای پرسوناژ مرد فیلم میدیدند باعث خشمشان میشد. مهرداد، باور نمیکنی که بگویم تعدادی از خانمهای محجبهای که با همسرانشان برای بازبینی و قضاوت درباره فیلم، به نشستهای نمایش فیلم آمده بودند بعد از تماشای فیلم نزد من میآمدند و از من بهدلیل ساخت آن تشکر میکردند. این رفتار از سوی آن بانوان محترم یک نوع ارزشگذاری روی فیلم بود. آنها با این حرکت به من این اطمینان را میدادند که فیلم توانسته است حرف خود را بهدرستی به مخاطب منتقل کند. حال اینکه چرا برخی از آن دوستان این حرف فیلم را برنمیتابیدند باید در آن درنگ کرد.
- در تمام طول فیلم حتی یک صحنه زودگذر از خیانت نمیبینیم. بسیار حسابشده این نکات در فیلم رعایت شده است. نه نگاه شهوتآلودی و نه حرف بیربط و زنندهای، هیچ تصویری که بتوان آن را نشانهای از ضعف فیلم قلمداد کرد وجود ندارد. فیلم بسیار شریف، موضوع به این مهمی را با نهایت متانت برای مخاطب بازگو میکند با همه این احوال حتی به من -از جانب برخی آقایان- پیشنهاد دادند که زن اگر بیاید توبه کند درست میشود. توبه یعنی قبول گناه. پرسوناژ زن فیلم که اصلا گناهی مرتکب نشده که توبه کند. اساس فیلم بر این محور استوار است که پرسوناژ زن فیلم «رویا» خیلی معصومانه به دنیای اطراف نگاه میکند. هیچ رفتاری که شایبه انحراف داشته باشد از او سر نمیزند. اصلا افکار او دور و بر چنین چیزهایی نمیگردد. اگر او گناه کند که فیلم از اساس ویران میشود.
- نمیخواهم از فضایی که برای فیلم ایجاد شده سوءاستفاده کنم. اینکه میگفتند: «توقیف» شده است را میگویم. همین عنوان توقیف شاید برای برخی از فیلمها که شانس فروش نداشتند یک تبلیغ به حساب بیاید و باعث فروششان شود. اما برای فیلم «برف روی کاجها» ترجیح میدهم این اتفاق رخ ندهد و مردم بهدلیل شایستگیهای خود فیلم به آن اقبال نشان دهند. نه فضایی که پیرامون آن ساخته شده. صریحا میگویم فیلم من «توقیف» نبوده است. دچار مشکل بوده است. آن هم مشکلی که قریب به یکسالونیم اکران آن را به تعویق انداخت. با همه این احوال ترجیح میدهم از این واژه یعنی توقیف برای فیلم استفاده نکنم. اما این را هم میگویم که من دردسرهای زیادی را تحمل کردهام و از دشواریهایی هم با سربلندی عبور کردهام. شاید عدهای علاقه داشته باشند که فیلمشان توقیف شود تا از آن برای فروشاش بهره ببرند. این اتفاق برای چند فیلم هم افتاد. این کارها یک نوع فریب است. واقعا وضع رقتباری است که مدام از «توقیف» استقبال کنیم. اینطوری میخواهیم ادای قهرمانها را درآوریم؟
- من مدتها بود که قید اکران فیلم را زده بودم دیگر برایم اهمیتی نداشت اکران شود - البته اگر میشد خوشحال میشدم اما اکران نشدنش برایم مساله نبود- مساله من، سوءتفاهمی بود که در ذهن آقایان پدید آمده بود. باید آن را برطرف میکردم. در واقع یک نوع سوءتعبیر بود که بالاخره به هر زحمتی برطرف شد. اما حالا که فیلم اکران شده چندان شاد نیستم. این را با همه وجودم میگویم. نمیتوانم شاد باشم چون محرومم. محروم از دیدن فیلم همکارانم. از فیلم کیانوش عیاری. از فیلم رخشان بنیاعتماد. محرومم از دیدن آثاری که میتوانست ما را همچون سالهای دهه 60 در یک سالن گردهم جمع کند و دلگرممان کند. نسل ما به آثار این فیلمسازان نیاز دارد. به ناصر تقوایی، به کیانوش عیاری، به بهمن فرمانآرا، به بهرام بیضایی، به امیر نادری، به رخشان بنیاعتماد، به عباس کیارستمی. چرا شرایط را فراهم نمیکنند تا این بزرگان بتوانند با آرامش فیلمهایشان را بسازند؟ .... این بزرگان از سینمای ایران قهر کردهاند. چون نگذاشتهاند کار کنند. باید پرسید که «قهر بزرگان سینما را چه کسی پاسخگوست؟» من بهعنوان فیلمسازی که در آغاز راه هستم، به آثار این اسطورهها نیاز دارم. من همواره از این بزرگان آموختهام. حتی آرزو دارم در آثارشان بازی کنم. خیلی دلم میخواهد روزی در فیلم کیانوش عیاری یا ناصر تقوایی و یا بهرام بیضایی بازی کنم. من امیدوارم حرفهایم از طرف مسوولان شنیده شود و آنهایی که دلجویی از بزرگان را کسر شأن خود نمیدانند پا پیش بگذارند و سراغ آنها بروند و از آنها درخواست کنند تا به میدان بیایند و فیلم دلخواهشان را بسازند. به زعم من باید از آنها خواهش کرد. میدانم گروه اندکی از بهانزوا راندن این بزرگان خرسندند. اما در این میان هستند افرادی دلسوز و علاقهمندی که میخواهند به کارها سامان دهند و اوضاع را مدیریت کنند. امیدوارم همینها قدم پیش بگذارند و امور را در دست بگیرند. در تاریخ معاصر ما بسیارند کسانی که از پشت میز خود برخاستهاند و به دلجویی بزرگان رفتهاند و البته نام نیکی هم از خود باقی گذاشتهاند. وضع کنونی سینما بسیار خراب است. باید برای آن فکری کرد. سینما را باید نجات داد. آن هم به کمک همین خبرگان، نه افرادی که فقط از سر سودجویی و طمع گرد آن را گرفتهاند.
- میخواهم از پرویز پرستویی جملهای نقل کنم که بسیار مهم است. او میگوید: «من در بازیگری ادعایم نمیشود - که به اعتقاد من باید بشود- اما در «نه» گفتن مدعیام.» این حرف بسیار مهمی است. به این حرف اعتقاد دارم و واقعا دارم تلاش میکنم مثل او رفتار کنم. یعنی به هر پیشنهادی «بله» نگویم. بلکه «نه» گفتن را بیشتر تمرین کنم. من سالهاست در کنار کار سینما، خودم را مشغول به کاری کردهام که از آن راه ارتزاق میکنم. چون نمیخواستهام به دلیل احتیاج در سینما کار کنم. من هم دغدغه معیشت دارم اما تلاش میکنم که این دغدغه را از راه دیگری پاسخ دهم. سینما آنقدر برای من مهم است که نمیخواهم از طریق آن فقط امرارمعاش کنم. باور نمیکنی اگر بگویم اغلب فیلمهای جشنواره سال گذشته را برای ایفای نقش به من پیشنهاد داده بودند. اجازه بدهید نام نبرم. حتی بعضی از دوستان از «نه» گفتن من رنجیدند. اما باید این اتفاق میافتاد. آدمهای بزرگ با کارهایی که میتوانستهاند انجام دهند و اما انجام ندادهاند به بزرگی رسیدهاند، نه برای کارهایی که انجام دادهاند. البته همهاش «نه» نبوده است. در فاصله این دوسال البته در فیلم «قصهها»ی خانم رخشان بنیاعتماد بازی کردهام و در یک تئاتر - «خشکسالی و دروغ» - محمد یعقوبی هم روی صحنه رفتهام.
- فیلمنامهای را این اواخر پس از نزدیک به دو سال پذیرفتم و الان در حال آماده شدن برای بازی در آن هستم. من همهاش منتظر بازی در پروژهای نظیر «جدایی نادر از سیمین» نیستم. فیلمی که اکنون در مرحله پیشتولید است، نخستین تجربه کارگردانی سازندهاش است. فیلمنامهاش خوب بود. خودش هم بچه خوبی است. علاقهمند و باسواد است.
- راجع به آن پروژههای خارجی، موضوع برمیگردد به زمان حضورم در آمریکا، آن هنگام که برای مراسم گلدن گلوب و اسکار با اصغر فرهادی در آنجا بودم. چون فیلم اکران شده بود و خیلیها آن را دیده بودند.علاقهمند به بازیگری من شدند. به من چند مدیربرنامه پیشنهاد شد تا از میان آنها یکی را انتخاب کنم. پس از تحقیقات با یکی از آنها به توافق رسیدم و با او قرارداد بستم. در آنجا از طریق مدیر برنامه است که فیلمنامهها و پیشنهادها پیگیری میشود. قرار شد این مدیر برنامه پیشنهادها را خودش بررسی کند و طبق شرایطی که برای او توضیح داده بودم، آنهایی را که مناسب من هستند را به من پیشنهاد دهد. طبیعی است که من نخواهم در برخی فیلمها حضور داشته باشم. حالا شما اسمش را بگذارید خط قرمز فرقی نمیکند. یکبهیک به این مدیر برنامه توضیح دادهام. به همین دلیل او ابتدا خودش فیلمنامهها را بررسی میکند و در صورت تطابق با شروط من آنها را برای من ارسال میکند. فیلمنامههایی که مسایل اخلاقی دارند، مسایل مرتبط با ایران دارند، ضد اسلام باشند. ضد اقوام و ملتها باشند را نمیپذیرم. دلایلش هم کاملا شخصی است. من حتی در فیلمی که ضد روسی و ضد چینی هم باشد ایفای نقش نمیکنم. به مدیر برنامههایم گفتهام که نقش تروریست را بازی نمیکنم و نقشهایی از این دست. برای مثال فیلمی است با عنوان «رقصنده در صحرا» این فیلمنامه را حتی نخوانده پس فرستادم. به همان دلایل که پیشتر برشمردم و چند فیلم و فیلمنامه دیگر. اما سال پیش در دو پروژه بازی کردم که یکی از آنها سریال بود. سریالی که در شبکه کابلی HBO تولید میشد با عنوان «عدالت کیفری» به کارگردانی «ایستیو زیلیان». این آقای زیلیان فیلمنامهنویس «شیندلرلیست» و دارودسته نیویورکیها ست. من و جیمز گالدولفینی دو نقش اصلی این سریال را بازی کردهایم. فیلمبرداری فصل اول آن تمام شده. منتظریم ببینیم ادامه پیدا خواهد کرد یا نه. اگر ادامه پیدا کرد باید برگردم و نقشم را ادامه دهم. من نقش یک راننده تاکسی پاکستانی را بازی میکنم که 25 سال است در نیویورک زندگی میکند. پروژه دوم، محصول مشترکی است که در آن با دو بازیگر بزرگ «مورگان فریمن» و «کلایو اون» همبازی هستم. در این پروژه نقش یک امپراتور را بازی میکنم. نام فیلم «آخرین شوالیه» است، به کارگردانی یک کارگردان ژاپنی به نام «کازوواکی کریا». البته یک پروژه دیگر هست که بسیار وسوسه شدهام در آن بازی کنم. در نقش یک خونآشام در یک فیلم دراکولایی این از آن پروژههای عظیم هالیوودی است که اصطلاحا به آنها «بیگ پروداکشن» میگویند. دارم فکر میکنم. پروژه دیگری که بسیار اغواکننده و دلفریب است یک سریال بزرگ است که قرار است کارگردان نامآوری آن را بسازد. من را برای نقش اصلی این سریال خواستهاند. البته تا آن مرحله نهایی، یک پروسه طولانی و نفسگیر باید طی شود که حالاحالاها کار دارد.
- قصد دارم همینجا بمانم اگر شده بارها و بارها به سفر بروم و سریال هم بازی کنم و ماهها و سالها در آنجا بمانم، اما باز هم برمیگردم و در همینجا زندگی میکنم. فراموش نکنید که من هم بازیگرم و هم فیلمساز و فقط میتوانم در ایران فیلمهایم را بسازم چون قصههایم در ایران رخ میدهد؛ قرار است فیلم دومم را بسازم. فیلمی درباره موشکباران تهران. خاطراتی است که از دور با من مانده است و حالا تبدیل به فیلمنامه شده است. همان پناهگاههایی که مردم در آن پناه میگرفتند و اتفاقهایی که تهران را تکان میداد. فیلمنامهای است که مدتها روی آن کار کردهام و قصد دارم آن را خیلی زود بسازم. من خیلی در اینجا کار دارم. من میخواهم در هر گامی که برمیدارم توضیح منطقی برای دختر هشتساله و پسر یکسالونیمهام داشته باشم، آنها باید بدانند پدرشان در همه کارهایی که میکند هدف مهمی را دنبال میکند.متاسفانه با مشکلاتی که برای فیلم «برف روی کاجها» پیش آمد، نتوانستم فیلم را به جشنوارههای جهانی بفرستم، تلاش میکنم تا با فیلم بعدیام این فرصت کماکان پیش روی سینمای ایران گشوده بماند.تا چند روز دیگر فیلم «گذشته» اصغر فرهادی در جشنواره کن به نمایش درمیآید. من از صمیم دل دعا میکنم که فیلم به موفقیت برسد. امیدوارم «نخل طلا» به کلکسیون جوایز فرهادی اضافه شود تا مجموعه جوایزش کامل شود. امیدوارم مردم هم همانطور که برای موفقیت ورزشکاران تیمهای ملیمان دست به دعا برمیدارند دست به دعا بردارند تا بار دیگر افتخاری به دیگر افتخارات سینمای کشورمان اضافه شود.
- پس از موفقیت «آرگو» اسکار به نظر میرسد موجی از فیلمهای ضدایرانی هالیوودی در راه باشد. چند فیلمنامه بهطور همزمان امسال در حال تولید است که یکی از همانها را برای بازی به من پیشنهاد داده بودند. که رد کردم. فیلمهای دیگری هم هست و این بسیار نگرانکننده است. چرا آقایان به جای گشودن راهها برای حضور سربلند فیلمسازان در مجامع و محافل بینالمللی، آن راهها را میبندند و از حضور فیلمهای ایرانی در آن مجامع جلوگیری میکنند. سال گذشته قرار بود فیلم زیبای «یک حبه قند» به اسکار فرستاده شود اما به ناگاه وزیر محترم ارشاد بیانیه میدهد و اعلام میکند به تلافی آن فیلم زننده آمریکایی که روی اینترنت و از طریق یوتیوب منتشر شده بود، از فرستادن فیلم «یک حبه قند» رضا میرکریمی به اسکار خودداری میکند. این قبیل اقدامها هیچ سودی ندارد. سینمای ایران از این رهگذر چیزی نصیبش نمیشود برعکس باید با آثار درخشان سینمای ایران در همه محافل جهانی حضور داشت و در آنها مدام توانایی فیلمسازان ایرانی مثل رضا میرکریمی را به رخ کشید. ما سینمای پرافتخاری داریم.
دیدگاه تان را بنویسید