هوشنگ ظریف: عشق به موسیقی از بین رفته است
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
موسیقی را از کجا شروع کردید؟
سال 1328 بود که هنرستان توسط زندهیاد خالقی تاسیس شد. از کلاس پنجم ابتدایی هنرجو میگرفت. آن زمان چهارم ابتدایی بودم، در نتیجه سال 29 رفتم هنرستان و کارم را شروع کردم.
شما این روزها در هنرستان دخترانه و آموزشگاه خودتان تدریس دارید. از چه زمانی این کار را شروع کردید؟
از سال 42 تدریس در هنرستان را شروع کردم. البته از سال 35 که خودم هم تحصیل میکردم تدریس موسیقی را هم داشتم؛ هم در یک سازمان پیشاهنگی و هم در سازمان خدمات اجتماعی که در خیابان ری بود و روشندلان آنجا بودند. هفتهای یک روز به ری میرفتم، یک ساعت درس میدادم و از آنجا میرفتم هنرستان سر کلاس درس.
علاقه به تدریس باعث شده تا کتاب هم بنویسید؟
قطعاتی را با خوانندگان مختلف زده بودم. یکی از شاگردانم نتش کرد و در نهایت کتاب هم چاپ شد. الان باید تجدید چاپ شود ولی یک سری اشتباهاتی دارد که باید درست کنم.
احتمالا همین پشتکار در تحصیل و تدریس باعث شده تا شما لحن مخصوص خود را پیدا کنید. این لحن را به هنرجویانتان در آموزش هم انتقال میدهید؟
باید مقداری از تدریس، آکادمیک باشد و در نهایت خود شخص هم روشی انتخاب کند. من خودم به ترتیب عاشق ساز آقایان مجد، شریف و شهناز بودم؛ الگوی من بودند این سه نفر. اما هنگام تدریس آکادمیک شروع میکنم. هرچند سالهاست که مبتدی تدریس میکنم و اگر شاگرد جدیدی بیاید ابتدا یک تست ازش میگیرم و اگر توانست بزند قطعه به او میدهم و میگویم دفعه دیگر بزند. البته این روزها همه چیز تغییر کرده است. عشق باید در موسیقی باشد. آن دوران از 60 نفری که در هنرستان ثبتنام میکردند 50 نفرشان صاحبنام میشدند. این عدد این روزها به 5 نفر رسیده است. نمیشود انتظار لحن خاصی از هنرجویان این روزها داشت.
به نظر شما علت این تغییر در چیست؟ آیا نگاه ما به موسیقی تغییر کرده است؟
امروزه میخواهند با ساز خودی نشان دهند. مقالهای داشتم به عنوان «موسیقی یک بار مصرف امروز» چه از نظر تصانیف و چه از نظر نوازندگی. آهنگهای امروز را فقط یک بار میتوان شنید نه بیشتر. جوانهای الان به سراغ تکنیکهای ساز تار میروند نه هنر و روح تار. اینگونه است که نمیتوانند سازی بنوازند که به دل بنشیند. شعرهای شعرای قدیم با ملودی عجین بود. امروزه اینگونه نیست. موسیقی پاپ هم که آمده اوضاع تغییر کرده است. جوانها میخواهند حرکتی داشته باشند. جوانهای امروزی حوصله ندارند بنشینند و موسیقی بشنوند. در موسیقی پاپ این حرکت است. همین باعث شده تا موسیقی ایران هر روز تغییر میکند.
فکر میکنم کملطفی به موسیقی سنتی به خاطر عدم شناخت باشد. این روزها جوانان با سازهای سنتی آشنا نیستند. اگر سازی دیدند، سازهای کلاسیک است.
دقیقا؛ در هنرستانی که تدریس میکنم، از اول راهنمایی هنرجو میگیرد. دخترها تنها گزینهشان برای ساز پیانو و ویلون است. میگوییم سازهای ایرانی؛ تار، سهتار، کمانچه، عود و نی. میگویند چه شکلی است. صدا را که میشنوند، خوششان میآید و انتخاب میکنند. اینها ساز را ندیدهاند. مقالهای به عنوان «نسل ساز ندیده» داشتم. همین موضوع باعث شده بیشتر جوانان به موسیقی کلاسیک روی آورند.
شما آموزش موسیقی سنتی و ملی ایران را در کشورهای دیگر هم داشتهاید. استقبال از موسیقی ایرانی در سایر کشورها چگونه است؟
با زندهیاد استاد فرامرز پایور حدود 40 سال کار میکردم و کشورهای دنیا را میگشتم؛ یا از طرف فرهنگ و هنر ما را اعزام میکردند یا از خود کشورها دعوتنامه میرسید. چند بار امریکا رفتیم و یک بار هم به دانشگاههای امریکا رفتیم تا موسیقی شرق را نشان دهیم. فرض بفرمایید میگفتم که تار چگونه درست شده است و صداش را هم نشان میدادم. آقای پایور هم سنتور را میگفتند. آقای رحمتالله بدیعی هم کمانچه را توضیح میدادند و تنبک هم با آقای اسماعیلی بود. در نهایت هم گروه مینشستیم و با هم مینواختیم. دانشجوها بسیار علاقه داشتند. حتی یک بار یکی از دانشجویان کلمبیا گفت که بمانید اینجا و موسیقی شرق را تدریس کنید. صدای سازها برایشان جالب بود. هر جا میرفتیم غیر از ایرانیها، خارجیها هم میآمدند.
آشنایی شما با آقای پایور از کجا شروع شد؟
یک بار که از هنرستان بیرون آمدیم آقای پایور را دیدیم. سر کوچه، آموزشگاه آقای حسین ملک بود. همان اول کوچه یک ساختمان دو طبقه بود که طبقه بالا ایشان آموزش میدادند. یک روز یک نفر که کمی از ما بزرگتر بود نزدیک کلاس آقای ملک ایستاده بود. سازهای ما را که دید، خودش را معرفی کرد و گفت که فرامرز پایور است. گفت حسین ملک رفته خارج و کلاس را سپرده به او تا درس دهد. بعد از مدتی خود آقای پایور ما چند جوان را دعوت کردند منزلشان در خیابان بوذرجمهری. سنتورشان را آوردند و شروع کردند به زدند. قطعات آقای وزیری را که ما با تار میزدیم، ایشان با سنتور میزدند. خیلی عالی بود. آن زمان بود که در فرهنگ و هنر هم استخدام شدیم. گروهی داشتیم که سرپرستش هر چند وقت یک بار عوض میشد. یک وقت آقای محمد بهارلو بودند که آموزشگاهی داشتند که آن موقع 60 سال سابقه داشت؛ پایین سینما مولنروژ در شریعتی. یک مدت کوتاهی اسدالله ملک آمد. آقای پایور که آمدند فرهنگ و هنر این گروه را سرپرستی کردند. اولین کاری که انجام دادیم هم رِنگ شهرآشوب بود. همه گروه با هم زدیم. وزیر وقت آن موقع آمد و شنید و گفت که این گروه باید ادامه داشته باشد. آقای پایور مسئول گروه بودند و مرتب آهنگهای جدید میآوردند. تا قبل از مریضیشان این گروه فعالیت داشت. همان موقع که مریض هم بودند جاهایی مثل انگلیس، هلند یا شهرستانهای ایران ما را دعوت میکردند. سرپرستی گروه در دوران مریضی آقای پایور با من بود. خیلیهای میگویند که دیگر مثل این گروه نیامده است. خیلیهای میپرسیدند که چرا این گروه انقدر با هم کوک است و من همیشه میگفتم برای اینکه دلهایمان با هم کوک است. همدیگر را قبول داریم و کسی خودش را بالاتر از دیگری نمیبیند.
آنقدر با موسیقی عجین شدید که سراغ تنبک هم رفتید.
راستش آن موقع که هنرستان بودیم باید دو سال تنبک و ریتمشناسی یاد میگرفتیم. استادمان هم آقای حسین تهرانی بود. خود من هم آنقدر دستم روان شده بود که به خوبی میتوانستم تنبک بنوازم. یک موقع هم گروه تنبک را برنامهریزی کردم. در نهایت چون با تنبک دستهایم اذیت میشد، آن را کنار گذاشتم. در واقع آموزش تنبک اجباری بود. حتی در هنرستان باید یک ساز دوم هم انتخاب میکردیم که من ساز فلوت را انتخاب کردم. یک ماه نواختم چون مورد علاقهام نبود و کنتباس را انتخاب کردم. یک موقع در گروه کوچکی در فرهنگ و هنر هم کنتباس میزدم. اما در تکنوازی، تار مینواختم.
نتنویسی تنبک هم برای همان سالها بود؟
تنبک متدی نداشت. اساتیدی چون آقایان دهلوی و تهرانی تصمیم گرفتند برای تنبک متد بنویسند. حامل سه خطه نوشتیم. آقای دهلوی این کار را به من محول کردند. آقای تهرانی آن روزگار سمت هفتحوض زندگی میکردند. هفتهای یک بار میرفتم دنبال ایشان. یکی دو ساعت تنبک میزدند و من نتهایش را مینوشتم و چاپ شد. اینگونه برای تنبک هم متدی در نظر گرفته شد.
دیدگاه تان را بنویسید