اصغر فرهادی: رابطه من با دولت ایران تیره است/ اوایل کار فیلم «گذشته» از مانع و سد زبانی میترسیدم
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، اصغر فرهادی کارگردان معروف ایرانی که با فیلم «جدایی» در سینمای دنیا درخشید این بار با فیلم «گذشته» در بخش اصلی جشنواره کن حضور دارد و به رقابت با سایر فیلمها میپردازد. «گذشته» در فرانسه و به زبان فرانسوی ساخته شده ولی این کارگردان میگوید به اصولش در این فیلم هم پایبند است و نیازی ندارد در حرفه کاریاش تغییری به وجود بیاورد. ترجمه این گفتوگو که در «حاشیه» منتشر شده است را در ادامه بخوانید: شما حالا کارگردان بینالمللی و مشهوری در دنیا هستید. جایگاهتان در ایران چگونه است؟ من کارگردانی خوشحالم چون رابطهام با مردم ایران فوقالعاده است و این بزرگترین خوشبختی است که میتوانم در دوران حرفهایام از آن نام ببرم. فیلمهای من در ایران فروش خوبی داشتهاند. البته منتقدین هم همیشه از من حمایت کردهاند. با اینحال رابطه من با دولت تیره است. از لحاظ نموداری میتوان گفت آنها من را زیاد دوست ندارند و من هم بالطبع زیاد آنها را دوست ندارم. شما خرس طلای برلین را به دست آوردهاید و حالا هم در بخش اصلی کن حضور دارید. چقدر اهمیت دارد که در فستیوالهای بزرگ بینالمللی شرکت میکنید؟ مثل همه
آدمهای دنیا من هم از تشویق و قدردانی لذت میبرم ولی به شدت حواسم هست که این تشویقها من را از واقعیتهایم دور نکند. وقتی شما چنین جایزههایی میبرید یا به این سطح از موفقیت میرسید، طبعا بقیه (خبرنگارها، منتقدین، حرفهایهای سینما ...) هویتی از شما میسازند که متعلق به خودتان نیست. مهم این است که من خودم بمانم و تبدیل به چیزی نشوم که دیگران از من ساختهاند و بعد هم تازه این هویت جعلی را باور کنم. چرا شما «گذشته» را در فرانسه فیلمبرداری کردید؟ ماجرایش جالب است؛ موضوع این فیلم به مردی ایرانی برمیگردد که کشورش را ترک کرده تا به کشور دیگری برود. بنابراین باید فیلم را در جایی دیگر میساختیم. از طرفی فیلم مربوط به اتفاقاتی است که در گذشته میافتد و باید محل یا شهری را انتخاب میکردیم که یادآور گذشته باشد. مطمئنا میتوانست غیر از فرانسه در کشور دیگری باشد، ولی من میخواستم با طاهر رحیم کار کنم. در نهایت، نیاز به جایی داشتم که حس غربت زیادی به من ندهد و پاریس همان شهر خارجی بود که این حس را به من میداد. شاید این شهر را انتخاب کردم چون پاریس شهر سینما است. مردم فرانسه افرادی هستند که بعد از ایرانیها
فیلم من را بیشتر از بقیه دیدهاند و این موضوع هم شاید ناخواسته در انتخاب فرانسه تاثیر گذاشت. فارغ از تفاوت مکانی و زبانی، «گذشته» کاملا همان رویه فیلمهای ایرانیتان را طی میکند؛ حالا چه از لحاظ تم و چه ساختار. به خودم قول دادهام در هر بافت و کشوری که فیلمبرداری میکنم، همان کارگردان همیشگی باقی بمانم. وقتی محیط عوض میشود، گرایش به اینکه چیزهای زیادی عوض شود و کارهای متفاوتی صورت بگیرد، شدت مییابد. من در برابر همه این موارد مقاومت کردم. اعتقاد زیادی به کاری که تا به حال در سینما کردهام دارم و علاقهمندم در همین راه هم به کار ادامه دهم. شاید در آینده تغییر کنم ولی مطمئن باشید این تغییر قبل از بررسی همه پیچیدگیهای روابط انسانی نخواهد بود. وقتی به فیلم نگاه میکنیم، این حس به ما دست میدهد که ارتباط و بگومگوهایی که بین شخصیتهای فیلم وجود دارد جهانی هستند. حالا هر چقدر که این فیلم در کشور و بافت خاصی ساخته شده باشد... ادعا نمیکنم همه فرهنگها را میشناسم ولی در طول سفرهای مختلفی که داشتهام، فهمیدم که مردم همه جا به هم شبیه هستند، بهویژه از لحاظ حسی و عاطفی. چیزی که از فرهنگی به فرهنگ
دیگر تغییر میکند، شیوه بیان این احساسات است. اگر من ژاپنی بودم نمیتوانستم احساسات و محبتم به دخترم را به یک شکل نشان دهم ولی عشق و محبت یک پدر ژاپنی یا یک پدر ایرانی در اساس یک ریشه دارد. اما از طرف دیگر بین مردم مختلف بیاعتمادی وجود دارد و سعی بر نادیده گرفتن است. امروزه آن هم در شرایطی که وسایل ارتباطی خارقالعادهای وجود دارد، این بیاعتمادی نه تنها از بین نرفته، بلکه به نظر میرسد تشدید هم شده. این همان موردی است که برای من تبدیل به سوالی جدی شده است. همیشه این پیش فرض وجود دارد که ما متفاوتیم ولی من سعی کردهام در «گذشته» خلاف این مورد را نشان دهم و تاکید کنم آدمها بهرغم ملیت متفاوت، نقطه اشتراکهایی هم دارند. فرهنگ فرانسوی یا ایرانی تاثیری بر داستان روایی فیلم ندارد و پرسوناژهای داستان هم براساس ملیتشان شناخته نمیشوند. تنها تفاوت این است که ایرانیها احساساتشان را مبهم بیان میکنند؛ در حالی که فرانسویها خیلی رکتر موارد را به زبان میآورند. شخصیتهای داستان شما به دلایل خیلی سوبژکتیو و بعضا اشتباه از هم جدا شدهاند. مثل همه فیلمهایتان، آیا واقعیت یک شرایط دست نیافتنی است و آدمها محکوم
هستند که با آن مواجه شوند؟ درست است؛ این تمی رایج در فیلمهای من است. بااینحال درباره این فیلم تفاوت عمدهای وجود دارد: اتفاقات پیچیدهای که بر مشاجرهها حکمفرماست، مربوط به گذشته است نه حال. اینجا واقعیت و پیچیدگی پشت سر قرار دارد و چند وقت از آن گذشته است. شخصا فکر میکنم گذشته وجود ندارد و به اندازه آینده مجازی است. تنها چیزی که وجود دارد، خاطره است؛ یعنی چیزی که از گذشته در ذهنمان داریم و توسط احساساتمان فیلتر شدهاند. مجموع این رخدادها، واقعیت مربوط به گذشته را پیچیده و تیرهتر میکند. همچنین میتوان گذشته را به شیوهای متفاوت بیان کرد. یکی از تمهای فیلم تاریخ است. اغلب نوستالژی گذشته را داریم و تمایل داریم فکر کنیم که قبلا شرایط بهتر بود. اغلب هم تمایل بر این است که گریزی به گذشته بزنیم و شرایط را آنطور که بر وفقمان هست در ذهن بچینیم. هنرپیشههای فرانسوی شما به اندازه هنرپیشههای ایرانیتان تاثیرگذار هستند. چطور توانستید این سد زبانی را از بین ببرید و مدیریتش کنید؟ زبان سد و مانع نیست، بلکه موهبت است. چند روز پیش فیلمی فرانسوی با زیرنویس فارسی دیدم و به خودم گفتم من از این فیلم بیشتر از
یک فرانکوفون لذت بردم چون با زیرنویس دیدمش. زیرنویس به من اجازه داد تصور کنم شخصیتهای فیلم چه میگویند. اوایل کار این فیلم (گذشته) از مانع و سد زبانی میترسیدم. معصومه (لاهیجی) سناریوی مرا ترجمه کرد و این موضوع مرا خاطرجمع کرد. بدون اینکه فرانسوی صحبت کنم، به خوبی چیزهایی که هنرپیشهها میگفتند را میفهمیدم. این مرحله با یک دقیقه پاتولوژی آماده شد. بعد من سناریوی ترجمه شده را برای سناریونویسهای فرانسوی خواندم تا ببینم کجایش با زبان فرانسه ناسازگاری دارد. آنها هیچ چیزی پیدا نکردند. بعد از بر، ملودی دیالوگهای فرانسوی را یاد گرفتم. در نهایت هم به سراغ روش معمول خودم با هنرپیشهها رفتم. ما چندین ماه همه چیز را مثل تئاتر با هم تکرار کردیم. آنجا بود که به خودم گفتم سد زبانی وجود ندارد. کار تا جایی پیش رفت که بعضی وقتها هنرپیشهها بهتر از من برخی از اهداف فیلمم را میفهمیدند! در هیچ یک از فیلمهایی که برنیس بژو بازی کرده بود، این قدر نقشش سفت و خشن نبوده است... برنیس ویژگیهای غیرقابل جایگزینی دارد. روی پرده تماشاگران خیلی سریع جذب او میشوند. او این قابلیت را دارد که پیچیدگی یک ماجرا را بیشتر کند و
قبل از اینکه آن صحنه را حتی بازی کند، این پیچیدگی را درونش احیا کند. کار و تمرکزش در فیلم از ویژگیهای قابل توجه اوست. درباره طاهر رحیم که در فیلم «یک پیامبر» دیدمش، سرزندگی و نشاطی که داشت مرا جذب خودش کرد. بچههایی هم که در فیلم میبینید، حاصل تستهای زیادی هستند که گرفته شده. الیس آگیس در اولین تست خوب نبود و هیچ چیزی نگفت. همه شک داشتند که من بخواهم دوباره او را ببینم ولی من شیفته غرورش شدم: او تصمیم گرفته بود بازی نکند، به خودش هم اجازه چنین کاری ندهد و قطعا از همین موردش خیلی خوشم آمد. البته از همان ابتدا میدانستم که فواد را میخواهم. او در همه مراحل فیلمبرداری فوقالعاده بود. پایان فیلم باز است. فیلمهایی که پایان دارند را دوست ندارید؟ پایان باز یکی از نشانههای کار من است. ولی باید کلمهای غیر از «باز» برایش پیدا کنیم... شاید پایان نامعلوم یا پایان ادامهدار. دوست ندارم تماشاگر را گیج کنم ولی پایانهایی را دوست دارم که امکان زیادی را در اختیار مخاطب قرار میدهد. سینمای شما تداعیکننده سینمای برادران داردن است. آیا فیلمی هست که به فکر شما نزدیک باشد، با آن ارتباط دوستانه برقرار کرده
باشید، یا رابطهای سینمایی با آن و کارگردانش داشته باشید؟ نمیتوانم تظاهر کنم که برادری با داردنها دارم، آنها خودشان دو نفر هستند! میگویم با برخی فیلمها ارتباط راحتتری برقرار میکنم. در فیلمهای برادران داردن سادگی و رئالیسمی که در بینششان درباره به تصویر کشیدن پیچیدگی زندگی وجود دارد را دوست دارم. همچنین احترامی که به شخصیتها میگذارند. از طرفی خودم را با فیلم «عشق» ساختهها نکه هم نزدیک میبینم. نمایش طبیعت بشری که در این فیلم وجود دارد را دوست دارم.
دیدگاه تان را بنویسید