فلسطین و حضور کمرنگش در سینمای ایران
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) : 
یکی از رویکردهای ایران مساله فلسطین در دنیای امروز است. پس از انقلاب با توجه به حساسیت و تاکیدی که روی این مساله شد، چقدر به این موضوع در سینمای ایران پرداخته شد؟
ما با دو گفتمان روبه‌رو هستیم، یکی گفتمان سیاسی است درباره مساله فلسطین و یکی گفتمان سینما، باید بررسی کرد نسبت گفتمان سیاسی با گفتمان سینما چیست و چه اتفاقاتی در سینمای ما افتاده است. مجبوریم که قضیه را از کلیت دربیاوریم و کمی شکل مشخص‌تری به آن بدهیم. در حوزه سیاست هم همه آدم‌هایی که در ایران زندگی می‌کنند تابع یک دیدگاه نسبت به فلسطین نیستند. مثلا نگرش قدرت در دوران پهلوی به مساله فلسطین از نگاهی که بعد از پیروزی انقلاب که در پی تسری و سیطره نگاه امام‌خمینی(ره) ایجاد شده بود، کاملا متمایز بود. به طور اجمالی می‌دانیم که نگاهی که در جمهوری اسلامی نسبت به فلسطین وجود دارد متاثر از گفتمان اسلامی انقلاب هست. این گفتمان تا جایی که مربوط به مبنای دینی و اعتقادی ماجرا است، طبیعتا سرشتی ضد نژادگرایانه و به‌ویژه ضدسلطه کافران بر اسلام و سرزمین اسلامی دارد و از نظر سیاسی و اجتماعی هم نگرشی ضدسلطه و ضدآمریکایی در گفتمان انقلاب ایران یک شالوده به حساب می‌آید. پس، از چند سو جمهوری اسلامی در برابر پدیده صهیونیسم قرار می‌گیرد. از منظر دینی، عدالت و از منظر نگاه سلطه جهانی و وضعیتی که مربوط است به چیزی به اسم توطئه استعماری در قلب اسلام.
دین، عدالت و نظام ضدسلطه به پایه‌های نظام جمهوری اسلامی مربوط می‌شود، وقتی مساله‌ای پایه باشد بنابراین مهم هم هست و سرمایه‌گذاری روی آن هم باید صورت بگیرد. چرا این سرمایه‌گذاری صورت نگرفته است؟
از نظر گفتمان امام‌خمینی(ره) این گونه هست ولی باید ببینیم از نظر واقعیت حکومت چگونه بوده است. معتقد نیستم آنچه در عمل به اجرا درآمد، همیشه و همواره از یک‌سو در چارچوب نگاه امام (ره) بوده و از سویی دیگر اجتناب‌ناپذیری‌ها و پدیده‌های جبری‌ای وجود داشته که در این میان فاصله می‌انداخته. درخصوص این‌که در چارچوب نگاه ایشان نبوده می‌توان به این موارد اشاره کرد که مثلا دوران آقای بازرگان با چند فاکتور روبه‌رو بودیم؛ در آن دوران، درگیری شدیدی برای انقلاب هست و مساله‌ای به اسم تثبیت شدن و شکل گرفتن، بنابراین فرصتی برای پرداختن به این مسایل وجود ندارد و حتی خود سینما هم پدیده‌ای است دچار بلبشو و چالش. یا در دوران بنی‌صدر که نگاهی لیبرال داشته که علایقش با علایق امام(ره) کاملا متفاوت است. ما با دوران ریاست‌جمهوری رهبری روبه‌رو هستیم که همزمان با دوران جنگ است و بنیه سینما معطوف است به مقوله جنگ و صنایع دولتی. از طرف دیگر چیزی نه به اسم مدیریت سینما وجود دارد و نه دست‌اندرکاران سینما و نه کسانی که فیلم می‌سازند. در دوران سازندگی، اصلاحات و دوره فعلی ما با یک امر کلی به اسم موضع جدی حکومت ایران در ارتباط با اسراییل روبه‌رو هستیم اما این فاکتور کافی نیست؛ گرچه لازم هست ولی کافی نیست که شما آثار سینمایی داشته باشید که مطعوف بشود به مساله فلسطین.
یک مساله هم مربوط می‌شود به فیلم‌سازان، آنها چطور می‌توانند وارد این مساله بشوند؟
در سینما نیروهایی وجود دارند که برآیند آنها منجر به تولید فیلم می‌شود. شما چقدر سناریونویسی دارید که این مساله را پیشنهاد می‌کند. شما چقدر مدیریت مشخصی برای سینما دارید. ساختار مدیریت سینمایی چقدر به این مساله اهمیت می‌دهند؟ نهادهایی که مسوول سینما هستند چه اولویت‌هایی را برای خودشان مهم می‌دانند؟ آنچه تبدیل می‌شود به یک واقعیت با مسایلی که برای قدرت و نظام حکومتی مهم هست، همیشه مابه‌ازای سینمایی پیدا نمی‌کند.
این مربوط به سینمای ایران است در حالی که سینمای جهان روی این موضوع سرمایه‌گذاری زیادی کرده است، این مساله را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در سینمای جهان این مساله دو گونه حل می‌شود. یکی سینمای مدل آمریکا است که حکومت مسوولیت را برعهده نهادهای همان حوزه می‌گذارد. بخش خصوصی در ویژگی سرمایه‌داری مدل آمریکا، نقش مهمی ایفا می‌کند، در اقتصاد، حتی سیاست و فرهنگی نیز همین‌طور. هالیوود متشکل از کمپانی‌های مختلف است اما به معنی این نیست که هرگز سیاست‌ها و رویاهای حکومت آمریکا را پیاده نکرده است. اتفاقا همیشه این سیاست‌ها را محقق کرده است. در عین حال، سازوکار ماجرا به گونه‌ای بوده که بسیاری از سازوکارهای حکومت را کمپانی‌ها و نهادهایی که در بخش خصوصی وجود دارد برآورده کرده. زمانی هم هست که خود پنتاگون و سیاستگذاری آن، بین انواع و اقسام مراوداتی که بین نهادهای فرهنگی و سیاسی و امنیتی و نظامی آنجا وجود دارد ارتباط برقرار می‌کند. مثلا در ارتباط با سینمای جنگ‌شان یک اتاق ویژه‌ای در هالیوود دارند که ژنرال‌های درجه یک بازنشسته حضور دارند و مسوولیت بررسی سناریو، جذب یا سفارش سناریو را برعهده می‌گیرند. در واقع نوعی ارگانیزه‌شده کار می‌کنند. درنتیجه وقتی در آنجا یک سیاست خاورمیانه‌ای ویژه‌ای اتخاذ بشود، هالیوود هم فیلم‌های خاصی می‌سازد. مثلا در مورد صدام، هالیوود سیاست‌های دولت آمریکا را پیش برد و گفت صدام بمب اتم دارد و این دروغ را به ناف افکار عمومی بست تا بتواند آنها را جذب خودش بکند و بهانه حمله به عراق را داشته باشد.
این سازوکار اصلا در ایران به چشم نمی‌خورد، ایران چگونه می‌تواند چنین سازوکاری را پیاده بکند تا بتواند مقاصد خودش را پیش ببرد؟
اساسا چنین نظم و انضباط مالی در قدرت بخش خصوصی نداریم که در تعامل با سیاست باشد و نیروی وسیعی از مردم را جذب کند. می‌ماند مدل دیگری که از آغاز سینما همواره وجود داشته که هم مداخله و هم نفوذ و هم پدرخواندگی دولت در سینمای ایران به چشم می‌خورد. همه کارها را باید دولت انجام بدهد که این مدل نزدیک است به مدل بلشویکی. در ایران دچار بحران مزمن ایفای نقش دولت هستیم. حالا یا به دلیل اقتصاد نفتی است یا هر چیز دیگر. پس می‌ماند این‌که ما با این شکل بر مساله سینمای فلسطین برخورد می‌کردیم. یک نوع دستورالعمل دولتی که نهادهایی مثل بنیاد فارابی، تلویزیون و... متولی آن هستند.
در این زمینه و با همین رویکرد فیلمی در ایران ساخته شد که فیلم موفقی هم بود، نگاه شما به آن فیلم چگونه است؟
فیلمی که ساخته شد، فیلم آقای سیف‌الله داد بود به اسم بازمانده. اتفاقا فیلم موفقی هم هست ولی چرا با وجود موفقیت این فیلم، این سوژه در سینمای ما رواج پیدا نکرد؟ به نظر من دولت در زمینه فرهنگی مدیر خوبی نیست و سیطره آن کمتر به امر موفق منجر شده. حتی سریالی که موفقیت به دست بیاورد هم نداریم با وجود این‌که در تلویزیون زمینه‌های بیشتری هم در این مورد وجود دارد. در دهه اخیر است که نزدیک شدیم به فضاها و جامعه عربی. ما قبل از این، با این‌که خیلی شعار می‌دادیم اما نسبت به ماجراها، زندگی‌ها و فضای ملموس آنجا بیگانه بودیم. واقعا آن ارتباط وجود نداشت که بشود یک فیلم یا سریال ساخته شود. طبیعتا می‌توانستند یک فیلم ایرانیزه از مساله فلسطین بسازند که آنقدر هم جذاب نیست. چون احتیاج به ارتباط نزدیک دارد. شناخت یک فیلم احتیاج به ارتباط نزدیک با عناصر زندگی عاطفی و حسی دارد که شخصیت‌ها، کاراکترها را باید از درون بشناسیم تا یک فیلم خوب ساخته شود.
چرا جوامع عربی هم هیچ محصول درستی در این زمینه تولید نکردند؟ با توجه به این‌که این مساله یکی از مهم‌ترین مسایل جهان عرب و جهان اسلام به شمار می‌رود.
مثلا سوریه در کشورهای عربی مگر پایدارترین کشور در برابر اسراییل نبود؟ حتی از نظر ساختار حکومتی از دیگر کشورهای عربی پیش‌روتر بود؟ امروز هم آشکار است که کسی مثل اردوغان هم به نیابت آمریکا و اسراییل و ناتو دارد در آنجا می‌جنگد. اسلام لیبرال از پوسته درآمده و مشخص است که ساخته شده برای ایفای چنین نقش و پوششی. هرچند که رویاهای عثمانی هست ولی مثل صدام می‌ماند که رویاهایش را عمل جهانی انجام می‌داد. ناسیونالیسم صدام اصالتی نداشت. در واقعیت قدرت سلطه‌جویی جهانی، آمریکا و غرب تصمیم می‌گیرند و از آن به‌عنوان ابزار استفاده می‌کنند. همان‌طور که الان از اردوغان استفاده می‌کنند. همان‌طور که اردوغان با مدعاهای لیبرال که ممکن است در آینده به کل اخوان‌المسلمین سرایت بکند و اخوان‌المسلمین به عنوان یک پروژه آمریکایی به خدمت آمریکا دربیاید. چیزی در پشت این قضیه هست که همه اینها به‌عنوان ابزارهای آن سیاست به سود آمریکا و اسراییل عمل می‌کنند. مساله‌ای که این قدر پیچیده هست و احتیاج به روشنفکری دارد و ما به وسیله سینما می‌توانیم بعضی از حرف‌ها را پیاده بکنیم و حتی آثار مستند خلق بکنیم در جهت اثبات این دروغ بزرگی که اتفاق افتاده باید پرسید چرا اقدامی در این باره صورت نمی‌گیرد.
دیدگاه تان را بنویسید