همایون خرم در گفتوگویی منتشر نشده از استاد صبا میگوید/ بزرگترین دغدغه استاد این بود که چهار تا شاگرد داشته باشند
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، 55 سال از 1336 میگذرد. روزی که استاد سرشناس موسیقی ایران از دنیا رفت. اما ابوالحسن صبا در طول 55 سال زندگی تاثیرگذار بر موسیقی اصیل ایرانی توانست مانند باغبانی موفق شاگردانی را به یادگار بگذارد که نام او را همواره زنده نگه دارند. این شاگردان که حال جزو استادان بیمانند موسیقی ایران از آنها یاد میشود گاهی توانستهاند از استاد صبا در زمینه ساز تخصصی خود به نوعی جلو زده و موسیقی ایرانی را بیشتر از پیش به کمال برسانند. یکی از آن شاگردان استاد همایون خرم است که شاید اگر صبا زنده بود به داشتن چنین شاگردی افتخار میکرد. همایون خرم در سن 11 سالگی و با پیشنهاد یکی از شاگردان صبا که به منزل آنها رفتوآمد داشت و استعداد او را دیده بود به استاد معرفی شد. اما (از سبب سازیش من سوداییم) نزدیکی محل تدریس استاد صبا به منزل خرم و فروشگاه ساز در کنار منزل ایشان همه سبب شد همایون 11 ساله به محضر استاد برسد و استاد نیز با دیدن دستان او از آن پس تا لحظه مرگش وی را نه همایون و نه خرم بلکه (باباجون) خطاب کند. همایون خرم با تکنوازی در رادیو و ارکستر بزرگ استاد صبا به عنوان ویولنیست تکنواز و ویولننواز اول
ارکستر که از سوی ایشان انتخاب شده بود، توانست خود را در جایگاه شاگردی موفق در دل استاد بگنجاند و ایشان خرسند از پرورش چنین شاگردی باشند. مهندس همایون خرم چندی پیش از اینکه بدرود حیات گوید، پس از گذشت 55 سال از آن دوران از جوانب تاثیرگذاری این استاد ارزشمند در هنر موسیقی اصیل ما با «اعتماد» سخن گفت. متن این مصاحبه را در ادامه میخوانید: با توجه به اینکه در آن زمان کمتر کسی از ساز و ویولن، به عنوان یک ساز وارداتی شناخت داشت اما استاد صبا توانست در کنار تسلط به سازهای سهتار، ضرب، سنتور، نی و… ساز ویولن را به کمال برساند. این فاکتورها برای تبدیل شدن به یک برند در موسیقی اصیل ما کافی است؟ واقعا باید گفت ایشان تمام این سازها را در حد تسلط به آن آشنا بودند، صبا بهترین شاگرد میرزا عبدالله آقاحسینقلی و درویشخان بود. ابوالحسن صبا به نحوی ساز درویش خان را مینواخت که زمانی که شاگردان میخواستند وارد کلاس شوند، نمیتوانستند تفاوت میان ساز صبا و درویشخان را متوجه شوند و فکر میکردند که درویشخان است در کلاس ساز مینوازد. این تسلط به سازهای ایرانی باعث شد ایشان به سمت ساز ویولن که تا آن زمان مانند کمانچه
مینواختند، برود. استاد صبا به ویولن شخصیتی منفرد از سازهای دیگر در موسیقی ایرانی داد که هنرمند برای نواختن سهگاه، بیات ترک و مقامات ایرانی مشکلی نداشته باشد. ایشان تمام هم و غم خود را روی ساز ویولن گذاشتند چون آن را به عنوان یک ساز نو همراه با رنگ و بوی جدید اما بسیار موثر در موسیقی ایرانی میدانستند کما اینکه تاثیر گذاشت و هنوز هم میگذارد. اگر کسی هم پیدا شود که بتواند این کارها را انجام دهد به نظر شما این فاکتورها برای پیشبرد موسیقی ما کافی به نظر میرسد؟ باید گفت هر شخصی در زمان خود بنا به کارهایی که انجام داده به همان اندازه تاثیرگذار بوده، چهره میشود، دلیل نمیشود هر کسی که یک یا چند ساز را خوب مینوازد، چهره شود. هر شخصی ممکن است در نوازندگی یک سبک خاص را دنبال کند و در آن سبک در عین تسلط، ساز و ردیفهای ایرانی را به شیوهیی بنوازد که تمجید همگان را برانگیزد، اما چهره یا برند شدن یک مساله خاص نیست. چهره شدن نسبت به تحولات زمانهیی که در آن زندگی میکند و قبلتر، به وجود میآید. همواره تاکید جنابعالی بر تاثیر استاد صبا بر موسیقی اصیل ایرانی بوده است در صورتی که نمیتوان از اساتیدی مانند
روحالله خالقی، علینقیخان وزیری و… به سادگی عبور کرد. نظر شما چیست؟ به نظر من این مقایسه اصلا درست نیست، مثلا علینقیخان وزیری از کسانی بود که مکتب نوین موسیقی ایرانی را به وجود آورد و در عین حال شاگرد میرزا عبدالله و آقاحسینقلی بود. وی توانست اجرای موسیقی را از اتاقهای کوچک منازل خارج و موسیقی ایرانی را به شکل گروه درآورد که در آن زمان نخستین ارکستر را تشکیل داد. نقش هر کدام در موسیقی ما جداگانه قابل بحث است. استاد وزیری در نخستین نگاه فهمید که صبای جوان میتواند با خود تحول بیاورد، چون قابلیت و ظرفیتهای او را درک کرده بود. استاد صبا هم، زمانی که من تمام ردیفها را اجرا کردم در تنهایی به من گفت حالا باید معرفت موسیقی ایرانی را یاد بگیرید یعنی شناخت واقعی از موسیقی، در آنجا بود که به من گفتند یادت باشد سخن نو آر که نو را حلاوتیست دگر. ایشان همواره تاکید بر سخن و ایده نو داشتند، پس مقایسه آنها با هم درست نیست، وی یک نوع به موسیقی ایرانی خدمت کرد و روحالله خالقی به نوعی دیگر. صبا همه فکر و ذهنش را بر ساز ویولن متمرکز کرد که بتواند بگوید اگر یک ساز حتی از کشور چین بیاید اما میشود با کار بسیار روی
آن بیات ترک را به خوبی نواخت، اگر ما از این ساز با این قابلیتها استفاده نکنیم در حق موسیقی جفا کردهایم. این اساتید با هم قابل قیاس نیستند و هرکدام برای خودشان ارزشمند و قابل احترام هستند. اساتیدی مانند علی تجویدی، همایون خرم، حبیبالله بدیعی و … به عنوان شاگرد به چه میزان توانستند مکتب استاد را تکمیل کنند؟ استاد شاگردانی مانند ما را تربیت کردند. سبک من سبک صبا بود، این شباهت به نوعی که استاد حسین تهرانی زمانی که در بوفه رادیو بیسیم در خیابان شریعتی نشسته و من تنها، اجرای زنده داشتم، گفتند مگر صبا امروز برنامه دارد! استاد تهرانی که خود را شاگرد صبا میدانست، نتوانست فرق میان ساز استاد و شاگرد را متوجه شود. من پر از ساز صبا بودم اما استاد همواره به من تاکید میکردند که تو نباید صبا شوی بلکه باید خرم شوی. ما شاگردان بر پایههای محکم استاد، هنر خود را ساختیم. اگر آن پایههای محکم نبود موسیقی ما یک چیز ضعیف و من درآوردی میشد. بهطور قطع اگر نوآوری به همراه ابتکار عمل در موسیقی بر پایههای محکم استوار باشد سبک شاگرد مکمل استاد میشود. من از 11 تا 19 سالگی در خدمت استاد صبا بودم. بنابراین پس از آن به
تدریج، انسان یک تحولی پیدا میکند و صاحب سبک میشود. پایههای سبک ما سبک صباست. در مکاتبی که اصول آن را اهل فن باید بفهمند، سازی را میشنوند که با تکیه بر پایه سبک استاد صباست یا خیر. اگر نباشد یک چیز دیگر است. بزرگترین دغدغه استاد در سالهای پایانی عمر چه بود؟ بزرگترین دغدغه استاد این بود که چهار تا شاگرد داشته باشند که بتوانند کارهای نو انجام دهند و به ابتکار برسند و آنها در موسیقی ایرانی آهنگ بسازند. خود وی نیز آهنگساز بزرگی بودند. چهارمضرابهایی که ساختهاند نشانگر آن است. ایشان در طول عمر تمام هم و غم خود را به آن دلیل صرف ویولن کرد که چهار مضرابهای خوبی را در کنار کارهای دیگر در ردیف با این ساز اجرا کند.
دیدگاه تان را بنویسید