گفتوگو با اسدالله نیکنژاد کارگردان جنجالی سریال« پاییز صحرا» و پروژه «لاله»/ امام(ره) نه تنها سریالم را غیرشرعی تشخیص ندادند بلکه از آن طرفداری کردند
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، اسدالله نیکنژاد، کارگردان سریال پاییز صحرا را میتوان پرحاشیهترین کارگردان ایرانی دانست. بعد از پایان سریال در حالی که جوان بود و پر انرژی به واسطه حاشیههای پیرامون سریالش تصمیم گرفت ترک وطن کند و برای تحصیل از ایران برود. او حتی تاب نیاورد بماند و حاصل زحماتش را ببیند. 30 سال از ایران دور بود و در هالیوود مشغول فعالیت سینمایی بود. بازگشتش به ایران هم از آن اتفاقات عجیبوغریب بود. بعد از 30 سال درست در حساسترین شرایط سیاسی کشور و همزمان با انتخابات دهم ریاستجمهوری به ایران برگشت. قرار شد پروژه سینمایی را بسازد به نام «لاله» که گفته میشد یکی از پرهزینهترین پروژههای سینمایی ایران خواهد بود. حرفوحدیثهای پیرامون «لاله» این پروژه را به جنجالبرانگیزترین پروژه تاریخ سینمای ایران تبدیل کرد. اما اینبار اسی نیکنژاد نشان داد که آن جوان سابق نیست و با تحملتر و با انگیزهتر از گذشته است. اهم صحبتهای نیکنژاد با «شرق» را در ادامه میخوانید:
- پاییز صحرا هنوز از تلویزیون پخش نشده بود یک ادیت اولیه روی سریال انجام دادم و نسخه آن را برای تلویزیون فرستادم. کسانی که باید سریال را میدیدند خیلی از سریال خوششان نیامده بود و میگفتند نماد فحشاست، در حالی که بازیگران حجاب کامل اسلامی داشتند و تمام عرفهای رایج رعایت شده بود، اما مخالفتهای شدیدی با سریال شد. به نظر من مخالفتها ظاهرماجرا بود و پشت پرده آن برمیگشت به اینکه یک عده از من خوششان نمیآمد و با مدلی که من کار میکردم و نوع کارم مشکل داشتند.
- ساخت سریال که تمام شد مخالفتها آغاز شد، با شروع مخالفتها فکرم خیلی خسته بود چون دو سالی مداوم درگیر ساخت این سریال بودم، از دانشگاه برکلی پذیرش گرفتم و تصمیم گرفتم برای مدتی به قصد ادامه تحصیل مهاجرت کنم. از دانشگاه برکلی به لسآنجلس رفتم و در دانشگاه میشیگان وارد مقطع دکترا شدم، بعد از آن تصمیم داشتم به ایران بیایم. حدود سالهای 73-72، اما در هالیوود مشغول به کار شدم. اگر حاشیههای پاییز صحرا اتفاق نمیافتاد و بیشک من از ایران نمیرفتم اما شرایط باعث شد تا مجبور شوم کار در محیط بزرگتری را تجربه کنم. در نهایت سال 2008 بود که به ایران برگشتم و درگیر ساخت پروژه لاله شدم.
- در آن زمان خودم در جریان حاشیهها و مخالفتهایی که برای سریال پیش آمد، نبودم. فقط میدانم که در آن زمان آقای هاشمی که مدیر تلویزیون بودند در تدارک این بودند که نسخهیی از سریال را نشان حضرت امام بدهند. فقط در همین حد میدانستم چون در آن زمان اینترنت هم وجود نداشت و اخبار اینقدر سریع پخش نمیشد. البته بعدها که از ایران رفتم از طریق نامه یک بریده روزنامه از طرف خانوادهام به دستم رسید که در آن حضرت امام این سریال را نه تنها غیرشرعی تشخیص ندادند بلکه از آن طرفداری کردند و بعد از آن بود که این نوع سریالسازی در ایران شروع شد که نقش زن در سریالها و نوع دیالوگها و برخوردها از همین جنس بود و من خیلی خوشحال بودم از اینکه یک جریان جدید راه افتاده است.
- قصه اولیه «پاییز صحرا» مال خودم بود به این خاطر که من خودم تحت تاثیر طلاق بودم. یکی از اعضای خانواده من درگیر ودار طلاق بود و من مستقیم در جریان مشکلاتش بودم و به این فکر کردم که موضوع طلاق تا چه اندازه جای کار دارد، هر چند که به لحاظ علمی میتوان گفت طلاق گاهی اجتنابناپذیر است، حتی گاهی بهتر از ازدواج بد است، البته این وجه عقلانی ماجراست اما بخش احساسی آن بسیار ناراحتکننده و تلخ است. بنابراین فیلمنامه اولیه را براساس این اتفاق نوشتم. بعد از آن آقای دولتآبادی آن را بازنویسی کرد و این بازنویسی بسیار خوب از کار درآمد. فیلمنامه را به تلویزیون دادیم، در تلویزیون جدال جدی سر این فیلمنامه پیش آمد که حتما تصویب شود و بعد از شش ماه رفت و آمد بالاخره فیلمنامه تصویب شد. بعد از تصویب فیلمنامه تازه مخالفتها شروع شد. کسانی که آن زمان در مدیریت طرح و برنامه شبکه یک بودند و با این کار مخالفت میکردند همانهایی هستند که امروز سردمداران سینما هستند و همچنان بسیار با کارهای من مخالف هستند البته آن موقع با وجود مخالفت آنها نظر اکثریت مثبت بود و فیلمنامه تصویب شد. این اقلیت محدود که شنیدم بعدها از تلویزیون اخراج شدند به سینما آمدند و در حال حاضر برای خودشان جریانات جدی را به وجود آوردند و همانها امروز هم برای پروژه «لاله» مشکل تراشی میکنند، خودشان هم جلو نمیآیند و شاگردانشان را به جان این پروژه انداختهاند.
- به نظر من شما وقتی سناریو مینویسید باید قوانین اجتماعی را بدانید و اگر قوانین اجتماعی را درک کردید این اجتماع هر اجتماعی میتواند باشد و محدودیتی نخواهد داشت. مهم این است که قوانین حقوقی و فرهنگی آن جامعه را بدانید. هنگام نوشتن سناریو حق ندارید قوانین موجود را زیر پا بگذارید این یک نظر شخصی است اما من در تمام این مدتی که کار کردم هیچگاه مقوله سانسور یا ممیزی نتوانسته با من مقابله کند و این قضیه در پاییز صحرا هم رخ داد، حتی دیالوگها هم تغییر نکرد.
- وقتی سناریو «پاییز صحرا» تمام شد من احساس کردم موضوع خیلی جدیتر از آن است که بتوان با بازیگران معمولی کار کرد، من آن زمان بچههای تئاتر را خیلی خوب میشناختم و با آنها ارتباط داشتم. از ابتدا این موضوع در ذهنم بود و در تمام موارد قیافه ظاهری را مد نظر داشتم، بنابراین وقتی سناریو را تمام کردم چهره آدمها را میشناختم برایم خیلی مهم نبود که چهرههای معروف باشند یا افراد معمولیتر به همین دلیل میگشتم تا چهرههایی که مد نظرم بود را پیدا کنم که با کاراکترهای من همخوانی داشته باشد به همین دلیل از مشهورترین تا نابازیگرترین افراد در پاییز صحرا حضور داشتند.
- قبل از آشنایی با خانم میربختیار، سوسن تسلیمی را برای این نقش انتخاب کرده بودم. چند بار روخوانی کردیم و بعد به این نتیجه رسیدم که سوسن تسلیمی چهره بسیار معروف و شناختهشدهیی میان مردم است و احساس کردم که «صحرا» باید چهره جدیدی باشد، کاراکترهای دیگر را هم انتخاب نکرده بودم در نهایت به این نتیجه رسیدم که اگر کاراکتر «صحرا» چهره مشهوری باشد ممکن است مردم با آن ارتباط برقرار نکنند به همین دلیل دنبال چهره غیرمعروف گشتم و در این گشتنها با خانم میربختیار آشنا شدم و بعد از چند جلسه روخوانی این فرصت به ایشان رسید و ما از هنرمندی خانم تسلیمی محروم شدیم.
- من سال 96 در امریکا «پاییز صحرا» را ادیت مجدد کردم، روی آن موزیک و زیرنویس انگلیسی گذاشتم و آن را کوتاه کردم که مدت سریال چهار ساعت شد و از شبکه سراسری PDS که از معروفترین شبکههای امریکاست و مخاطبان آن دانشجویان و افراد فرهنگی هستند برای نخستین بار به عنوان یک سریال ایرانی پخش شد. این شبکه 20 میلیون مخاطب دارد و برای نخستینبار مردم امریکا با چهره خانواده ایرانی آشنا شدند. پخش این سریال در امریکا هم بازتابهای جدی داشت و این موضوع از موفقیتهای من محسوب میشود. اما در جریان این نسخهیی که از تلویزیون ایران پخش میشود، نیستم.
- من این روزها درگیر ساخت پروژه «لاله» هستم اما در جریان اخباری که از پاییز صحرا منتشر میشود هستم و متوجه شدم که خیلی از خانوادهها از این اتفاق استقبال کردند بسیاری از آشنایان با من تماس میگیرند و از این موضوع ابراز خشنودی میکنند من از طریق این پیامها و ابراز علاقهها متوجه پخش سریال شدم. برای من مهم نیست که چرا بعد از 30 سال درست وقتی که من مشغول ساخت «لاله» هستم تلویزیون تصمیم گرفته سریال من را پخش کند، به نظر من در هر حال این اتفاق خوبی است اما اگر نسل جدید بتواند با این کار ارتباط برقرار کند برای من بسیار باعث خشنودی است حتی اگر نوستالژی را در ذهن خانوادهها به وجود آورد باز هم جای خوشحالی دارد شخصا بسیار از این مردم سپاسگزارم که بعد از 30 سال همچنان این اسم را میشناسند. شما تصور کنید اگر در 30 سال گذشته سالی 10 فیلم و سریال هم ساخته شده باشد الان بیش از سه هزار فیلم و سریال ساخته شده، در این میان اگر ذهنیت مردم هنوز این سریال را به یاد میآورد واقعا نشان میدهد که مردم ما چقدر شناخت خوبی از کار درست و نادرست دارند و خوب و بد را میشناسند. من از تلویزیون هم ممنون هستم که این سریال را پخش کرده است.
- اما درباره نگاه روشنفکرانه امام و اظهارنظر صریح ایشان درباره این سریال؛ من دو تجربه مشابه در این زمینه از حضرت امام دارم. در دومین انتخابات ریاستجمهوری ایران من تهیهکننده برنامهیی بودم که تقریبا زنده بود و از صبح تا شب به تبلیغات ریاستجمهوری میپرداخت، برای نخستینبار از تمام استانهای کشور درباره انتخابات برنامه زنده پخش شد، درباره اینکه انتخابات کار درستی است. این برنامه مردم را تشویق میکرد که در انتخابات شرکت کنند و در تعیین سرنوشت خود سهیم باشند چون من بر این باورم که مردم در هر مقطعی باید از حق رای خود استفاده کنند و رای بدهند. در آن زمان که ما چند سالی بود انقلاب کرده بودیم و انتخابات در ذهن مردم هنوز جا نیفتاده بود، به نوعی فرهنگ رای دادن وجود نداشت و من به عنوان یک آرتیست در این فکر بودم که برنامهیی درست کنم که هم اینترتیمنت باشد و جذاب و هم فرهنگ رای دادن را در مردم تشویق کند. در آن زمان خیلیها با این موضوع مخالفت میکردند و میگفتند چطور میشود با وجود گروههای مخالف برنامه زندهیی با این موضوع پخش شود. آنها معتقد بودند که این اتفاق خطرناک است شاید هم تفکرشان درست بود و فکر میکردند که ممکن نیست در این شرایط دوربین زنده را به خیابان ببریم و برنامه زنده پخش کنیم و بسیار سعی کردند که جلو این برنامه را بگیرند، این نخستین تجربه من بود که آقای هاشمی این موضوع را با حضرت امام در میان گذاشتند و ایشان تاکید کرده بودند که اتفاقا حرکت بسیار خوبی است و به فرمان و تایید ایشان مدت برنامه افزایش پیدا کرد، این نخستین برخورد من با نگاه حضرت امام بود که وسعت سینما و تلویزیون را به حد اعلا درک میکردند. دیدگاه ایشان این بود که این برنامه به صورت زنده پخش شود و مردم در جریان اتفاقات انتخابات قرار بگیرند و آگاه شوند تا به درستی بتوانند درباره سرنوشتشان تصمیم بگیرند. دوربین این برنامه به صورت زنده در تمام استانها حضور داشت و زمان پخش این برنامه برای نخستینبار بود که در ورودی پخش تلویزیون باز بود و مردم به راحتی و بدون هیچ مانعی میتوانستند در ساختمان تلویزیون حضور داشته باشند.
- دومین تجربه هم «پاییز صحرا» بود. باز هم عدهیی با نوع کار و نفس آن مخالفت کردند و حضرت امام دوباره نگاه خود را به جامعه منتقل کردند و از کار دفاع کردند اما اینکه چرا حضرت امام متفاوت از دیگران به موضوع نگاه میکردند واضح است. به دلیل همین نگاه متفاوت بود که ایشان بعد از گذشت 30 سال همچنان یوتیک بوده و هستند و این نوع نگاهشان بود که ایشان را از بقیه متفاوت میکرد. اینکه آیا دیگران اشتباه میکردند و تفکرشان غلط بود در تشخیص من نیست و من صلاحیت بیان این موضوع را ندارم. قطعا مخالفان هم افراد باسوادی بودند اما نوع نگاهشان متفاوت بوده و من امروز هیچ ایرادی در آن مخالفتها نمیبینم. اما آن روزها وقتی شنیدم حضرت امام نظرشان راجع به «پاییز صحرا» مثبت بود این تعالی و خوشحالی من بود که کسی که در راس مملکت است و رهبری مردم را به عهده دارد، نگاهش با نگاه عدهیی که منافع شخصی یا حزبی دارند متفاوت است ایشان نگاهشان بالاتر از همه این نگاهها بود و به نظر من به همین دلیل توانسته بودند انقلاب کنند و رهبری جامعهیی را به عهده بگیرند.
- زمانی که داوری جشنواره بیست و نهم فیلم فجر به من پیشنهاد شد بسیار استقبال کردم، هنوز هم دوست دارم این اتفاق بیفتد تا بتوانم آنچه را میدانم در اختیار هموطنانم بگذارم. من این مملکت را خیلی دوست دارم شاید یکی از دلایل مشکلاتی که برایم پیش میآید هم همین باشد اما بعد متوجه شدم که در این میان دعوایی وجود دارد بین گروههای مختلف و آنها تمام تلاششان این است که به نوعی یکدیگر را کنار بزنند. وقتی من این قضیه را فهمیدم متوجه شدم اصلا موضوع فستیوال دهه فجر نیست ماجرای تفکری است که قرار است تفکر دیگری بر آن حاکم شود به نوعی دعوا بر سر صندلی است، من از این دعوا اطلاعی نداشتم و وقتی متوجه شدم تصمیم گرفتم که نباشم.
- «درد همسنگرم» بسیار معروف شد و در دل مردم نشست. این مستند ماجرای جنگ بود از نگاه یک سرباز ترک زبان که در جنگ شاهد اتفاقات و تلاشهای رزمندگان در طول دوره جنگ بود، از آنسو مردم شهرنشینی که اصلا موضوعشان جنگ نبود و گاهی حتی از اتفاقات جبههها اطلاع نداشتند. شاید در زمانی که بخشی از مملکت در خطر اشغال توسط دشمن بود خیلیها در همین خیابان ولیعصر فعلی در حال خوردن بستنی و گوش دادن به موزیک بودند. این موضوع برای من درد بزرگی بود که یک فاجعه در مملکتم در حال رخ دادن است، بسیاری از جوانان این مرز و بوم در جبهههای جنگ در حال دفاع و دست و پنجه نرم کردن با مرگ هستند و عدهیی دیگر عملا نسبت به این ماجرا بیاطلاع هستند من از این تناقض یک مستند ساختم که خوشبختانه مورد استقبال واقع شد.
- در هنر و به ویژه سینما هر نوع تبلیغاتی به نفع کار است چه مثبت و چه منفی این را به عنوان یک موضوع کلی به خاطر داشته باشید. سینما حرفه من است و من سینما را به عنوان یک اعلامیه یا بیانیه شخصی نمیدانم به نظر من قرار نیست هنرمندان در سینما مانیفیست شخصی خود را بیان کنند. سینما برای من یک هنر است یک صنعت است، یک تجارت و وسیله ارتباطی است، ابزاری جدی که توسط آن میتوانم با مردم ارتباط برقرار کنم همه این صنعتهایی که گفتم را کنار هم بگذاریم به یک لغت میرسیم اینترتیمنت. شما هزینه میکنید و محصول تولید میکنید. من اینگونه به سینما نگاه میکنم. شما در سینما هزینه میکنید بهترین هنرمندان را استخدام میکنید برای همکاری بهترین داستان را میخرید و بهترین فیلم را میسازید تا به بهترین فروش برسید سینما اطلاعیه سیاسی و فلسفی نیست. سیاست و فلسفه و ادبیات میتواند در سینما باشد اما صرفا اینها نیست. سینما به دلیل بعد وسیعی که دارد میتواند تمام اینها را در خود داشته باشد. من به عنوان کسی که در این صنعت کار میکنم زیاد به این فکر نیستم که مخالفان و موافقان درباره من چه میگویند بیشتر به این فکر میکنم که مردم با این اثر هنری، تجارتی چگونه برخورد میکنند. من به این فکر میکنم که چه چیزی بسازم و چگونه بسازم که مردم بیشتر استقبال کنند. من نمیتوانم از حرفهام بگذرم من یک فیلمساز هستم در هر جایی میتوانم فیلم بسازم اما امروز شرایط مملکت و مردم من شرایطی است که من بیشترین تلاشم را میکنم که بیشترین کمک را به ارتقای هنر آن داشته باشم اگر 30 سال پیش به خاطر تعطیلات یا شهرت از ایران رفتم امروز نمیتوانم به خاطر شهرت و پول و سوادآموزی میدان را خالی کنم امروز به اندازه کافی توشه دارم و این توشه را با خودم به مملکتم آوردم و دوست دارم آن را با مردمم تقسیم کنم. این هدف امروز من است و به چیز دیگری فکر نمیکنم تا جایی که بتوانم به مردمم خدمت میکنم.
دیدگاه تان را بنویسید