در گفتوگو با رئیس انجمن جلوههای ویژه سینمایی ایران مطرح شد
وقتی جلوههای ویژه 21 سال درجا میزند
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
ظهور جلوههای ویژه در سینمای ایران از کی آغاز شد؟
جلوههای ویژه را سال 61 و از صفر شروع کردیم. آن سال فیلمهای جنگی و ژانر دفاع مقدس شکل گرفته، فعالیتاش به صورت جدی آغاز شده و نیاز بود فضای جنگ طراحی و بازسازی شود به گونهای که در باور مخاطب بنشیند. متاسفانه بستری فراهم نبود اما همه همکاران با تحقیقات فردی و مطالعات گسترده توانستند فعالیت کنند. جلوههای ویژه در دهه 60 رشد چشمگیری را شاهد بود؛ تا نیمه اول دهه 70. در نیمه دوم دهه 70 جلوههای ویژه حالت سکون به خود گرفت و بستری که نیاز بود تا بتوانیم برای رشد و تعالی این بخش از سینمای ایران فعال کنیم، وجود نداشت. شرایط مالی، فنی، آموزشی و آزمایشگاهی وجود نداشت به همین دلیل رشد چشمگیری به لحاظ تکنیک در این رشته از سینما از دهه 70 دیده نشد.
وضعیت حال حاضر جلوههای ویژه سینمای ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟
نزدیک به یک دهه است که تمام سینماگران به استفاده از جلوههای رایانهای تمایل پیدا کردهاند و اگر چه هنوز هم جلوههای ویژه میدانی در سینما کاربرد دارد اما کمتر در بخش اجرایی به آن توجه شده است. جلوههای رایانهای ارزانتر تمام میشود و دغدغهها و مشکلات کمتری نسبت به جلوههای ویژه میدانی دارد و همین موضوع زمینه استقبال از آن را بیشتر میکند، اگرچه به لحاظ کیفی جلوههای میدانی هنوز هم زیبایی خاص خود را دارد. وقتی صحنهای جلوی دوربین خلق میشود از نظر بصری زیبایی بیشتری دارد و به لحاظ فنی و کیفی نیز بالاتر است چرا که در ویژوال افکت و جلوههای رایانهای به دلیل نبود امکانات خوب شما دانهبندی تصویر را به وضوح میبینید و همین عوامل باعث میشود که کار خوب از آب در نیاید و تصنعی باشد. این دو مکمل هم هستند و در سینمای دنیا هر دو، مورد توجه فیلمسازان قرار دارد و هر کدام در جای خود کارکرد خود را دارند، محدودیت و جذابیت خود را دارند اما متاسفانه در سینمای ما از زمان ورود جلوههای بصری، جلوههای میدانی از دید افتاد.
جلوههای میدانی هزینهبر است. از طرف دیگر تکنولوژیهایی که در دنیا برای جلوههای بصری استفاده میشود در بهترین حالت خود قرار دارد و میتوان آثار سینمایی موفقی را در این زمینه دید. پس چرا در سینمای دنیا هنوز هم جلوههای میدانی مورد توجه است؟
هر کدام از این دو رشته متخصص و توانمندیهای خود را دارد ضمن اینکه در سینمای دنیا تا جایی که مقدور است از جلوههای میدانی بهره میبرند چرا که جلوی دوربین اتفاق رخ میدهد و شما میتوانید آن را اصلاح یا تغییر دهید و تا زمانی که محدود نشوند، چه به لحاظ مالی و چه به لحاظ خطرات جانی، سینماگران به سمت تصویرسازی رایانهای نمیروند مگر آنکه معذوریت وجود داشته باشد. فیلم پرهزینه و ملی سینمای ما «دوئل»، مبلغی حدود 5 میلیارد تومان هزینه دربرداشت، این در حالی است که فیلمهای خارجی که ساخته میشوند تنها نیمی از این هزینه ساخت را، صرف جلوههای ویژه فیلمشان میکنند و این قیاس اشتباه است. در واقع هزینه جلوههای ویژه فیلم آنها برابر است با هزینه کل فیلمی که در اینجا ساخته میشود. ما هنوز از ساختار درست جلوههای ویژه بهره نمیبریم. سینمای ما هنوز بومی کار میکند و قابل قیاس سینمای جهان نیست. در اروپا هر بخش تکنسین خود را دارد اما برای ما باید یک تکنسین، کارتمامی بخش ها را انجام دهد. خوب معلوم است که کار ناقص خواهد بود و خیلی کامل این اتفاق رخ نمی دهد. در دنیا سوپروایزرانی وجود دارند که برای هر بخش تیم خاص خود را دارند ما وقتی از این علم دور و بیگانه هستیم چطور می خواهیم مقایسه شویم.
گفتید که با حضور جلوههای ویژه رایانهای، جلوههای میدانی کمرنگ شده است. چرا؟
جلوههای ویژه سینمایی در ایران به شدت به حاشیه رانده شده و توجهی به آن نمیشود. اگر در سینمای جنگ فیلمی ساخته شود ناچارند از این بخش استفاده کنند چرا که باید صحنههای جنگ بازسازی شود و نمیتوان آن را با رایانه ساخت اما به لحاظ امکانات و منابع آموزشی به شدت در مضیقه هستیم و این چند متخصصی هم که حضور دارند اگر کار را کنار بگذارند یا نخواهند ادامه دهند سینمای ما به شدت ضربه خواهد خورد. از سوی دیگر سرمایهگذاری در بخش خصوصی وجود ندارد چرا که امکانات این حرفه به شدت هزینهبر است و بهتر است که در این بخش، دولت سرمایهگذاری کند. حضور بخش خصوصی در این رشته بازدهی مالی ندارد و نمیتوان از مواد و ابزار آن نگهداری یا در فیلمهای دیگر از آن استفاده کرد. به نظرم اگر دولت این بخش را مدیریت کند بهتر است. ما هنوز بعد از گذشت 30 سال از انقلاب از چاشنیهای نظامی استفاده میکنیم در حالی که امروز در سینمای دنیا استفاده از مواد نظامی منسوخ شده است.
فکر میکنید مشکل از کجاست؟
مشکل از آنجایی است که ما هنوز امکاناتمان به روز نیست و به همین دلیل تلفات بسیاری در این عرصه داشتهایم. کسانی که در این عرصه فعال هستند به گونهای دلزده هستند چرا که توجهی به این بخش نمیشود و مسئولان سینما به مجموعه سینما توجه ندارند. به نوعی میتوان گفت تمام کسانی که در مجموعه و بدنه سینما مشغول کار هستند به شدت دلسرد و منزوی شدهاند.
ورود جلوههای بصری و رایانهای این موضوع را تشدید نکرده است.
خیر، من هم جلوههای بصری را دوست دارم و باید این بخش هم حمایت شود و به شدت نیازمند توسعه است چه به لحاظ منابع انسانی و چه به لحاظ منابع آموزشی؛ آنچه که امروز دیده میشود حاصل تلاش افرادی است که به شکل فردی در این زمینه کار میکنند و خودآموخته هستند.
اما با نگاهی به فیلمهای سینمایی این روزها و جلوههای ویژه رایانهای به راحتی میتوان حدس زد که این تصاویر کپیبرداری از فیلمهای روز دنیا هستند؟
اینکه در فیلمها کپیبرداری میکنیم و نوآوری دیده نمیشود و کارها جدی و طبیعی به نظر نمیرسد و حرفهای نیستیم، به دلیل نداشتن بودجه و منابع آموزشی است. در یک فیلم آمریکایی مانند «ترمیناتور» شاهد آن هستیم که تیم سازنده برای صحنههای جلوههای رایانهای آن برنامهای مینویسند که مخصوص همان فیلم است نه فیلمهای دیگر؛ و بعد از آنکه ساخته شد به شکل بازی وارد بازار میشود. اما در سینمای ما به این بخش به صورت پیش پا افتاده نگاه میشود و نسبت به این بخش آن توجهی که باید بشود نیست. کما اینکه نسبت به همین توجه هم بازدهی بسیار بالاتری دیده میشود.
به مسئله آموزش جلوههای ویژه در دانشکدههای سینمایی توجه تا چه اندازه توجه میشود؟ کمبودی که گفتید در دانشکدههای سینمایی جبران نمیشود؟
در دانشکدههای سینمایی این رشته تدریس نمیشود و بیشتر به شکل تجربی است. در حالی که جلوهای ویژه رایانهای در کل دنیا رشته دانشگاهی مختص به خود را دارد. در دانشکدههای سینمایی ما چند واحد جلوههای ویژه تدریس میشود اما تنها درسی که بیشتر مورد توجه است جلوههای ویژه لابراتواری است که بیشتر فنی و تخصصی است و برای هنرجوی سینما کاربردی ندارد. کارگردانهایی که میخواهند وارد بازار کار شوند یا همه علاقمندان باید درسی را از سر بگذرانند که کاربردی باشد مثل آشنایی با جلوههای ویژه میدانی که بعد از اتمام درس و آشنایی با این حرفه تخصص داشته باشند و گرنه داشتن اطلاعات فنی مورد استفاده نیست.
دیدگاه تان را بنویسید