هنر ملی آمریکایی‌ها، دوشیدن شیر است
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) : 
کیومرث منشی‌زاده: اصولا ادبیات ایران و خصوصا شعر، بیشتر تحت‌تاثیر ادبیات فرانسه و روسیه قرار داشته است. نیما یوشیج با وجود آن‌که شاعری سمبولیست است و ما او را دنباله‌رو سمبولیست‌های فرانسه چون بودلر، رمبو و مالارمه می‌دانیم، بیشتر تحت‌تاثیر ادبیات روسیه بوده و این بیشتر برمی‌گردد به مازندرانی بودن نیما که از لحاظ جغرافیایی ارتباط تنگاتنگی با روس‌ها برقرار می‌کرد. قبل از آن‌که این تونل ارتباطی روسیه و ایران در فرهنگ به وجود بیاید مازندرانی‌ها با روس‌ها آمیزشی بسیار موثر داشته‌اند و ادبیات روس در ایران بیشتر از دیگر کشورها مورد علاقه مردم قرار گرفت که یکی از مهم‌ترین دلایل آن، ترجمه‌های بسیار درخشان آثار این نویسندگان در کشور ما بوده است. چراکه بسیاری از آرمن‌ها که در ایران زندگی می‌کردند و از روسیه به ایران مهاجرت کرده بودند، هم زبان فارسی و هم زبان روسی را به‌خوبی آموخته بودند و دست به ترجمه آثار روس‌ها زدند، و اما آمریکا، بعد از این‌که پای آمریکایی‌ها به ایران باز شد، موسسه‌ای به نام «فرانکلین» دایر کردند که به طور وسیع به نشر ادبیات آمریکا می‌پرداخت، البته موسسه بسیار بزرگی هم بود و مشغول ترویج ادبیات بی‌ریشه آمریکایی در ایران شد، این نویسنده پرسروصدای آمریکایی در ایران که باید فکر کنم کسی به نام «ارنست همینگوی» باشد!! به نظر من بسیار بی‌هنر اما انسانی با پشتکار بی‌بدیل بود و باز به اعتقاد من پشتکار برای هنرمند یک جذام واقعی است و بیشتر به درد ورزشکاران می‌خورد تا هنرمندان، همچنان که شیر «خر» بسیار مفید است اما نه برای انسان! همینگوی اثری به نام «پیرمرد و دریا» یا اگر درست ترجمه کنم: «پیرمرد دریا» دارد که به اعتقاد من پیش‌نویسی است پس از پاک‌نویس! اولین احمق دنیا محسوب می‌شود. حالا چرا پیش‌نویس بعد از پاک‌نویس؟ دلیلش این است که قبل از این کتاب اثر «موبی دیک» از «هرمان ملویل» منتشر شده بود که فی‌الواقع نویسنده‌ای بزرگ و قابل ستایش است. آقای همینگوی و بخش مهم ادبیات آمریکا که از الگوهای خطی دیگر هنرمندان سرقت می‌کردند چه تاثیر یا الگویی می‌توانند از خود بر ادبیات فاخر ایران بر جای بگذارند؟
ادبیات «رئالیستیک» ایران که به دنبال ادبیات معاصر و مدرن روسیه حرکت می‌کرد، به شرایط بسیار مهم‌تر و شاخص‌تر از جل‌پار‌گی آمریکایی‌ها رسید. هرچقدر که در ادبیات آمریکا باریک شدم هیچ آش دهن‌سوزی پیدا نکردم، ادبیات اسطوره‌زده‌ای که بر پایه توهمات رئالستیک ایستاده و هنوز هم بر ستون فقرات هنرمندان مهاجر از دیگر نقاط جهان تکیه دارد. شاید تک‌چهره‌های هنری در ادبیات آمریکا پدید آمده باشند که بر ادبیات دیگر کشورها تاثیراتی را هم از خود بر جای بگذارند. مثلا شاعر بسیار بزرگی چون «لنگستن هیوز» که احمد شاملوی عزیز، بسیار عالی اشعارش را ترجمه کرد و بسیار عالی‌تر آن را خواند. اشعار هیوز به دلیل ارجاع چپ و انسانی در کلماتش بسیار خوب و متمایز از دیگر آثار آمریکایی خودش را نشان داده است. اصولا اگر شعر در امتداد انسان و رنج‌های انسان و برضد ظلم نباشد، شعر نیست یعنی درست همان آثار ادبیات آمریکا است که هیچ‌یک شعر یا داستان هنری نیست، آمریکایی‌ها به اعتقاد من بیماری‌های خاصی دارند که لاعلاج هم هست و تضاد تفکر مادرزادی در بستر اجتماعی آنان موج می‌زند. بنابراین هنر آمریکا هیچ وقت انسانی نخواهد بود و برای ادبیات ایران که کسی مثل سعدی را دارد خیلی زشت و غیرقابل تحمل است که از ادبیات آمریکا یا هر ادبیات مهم‌تری تاثیرپذیری فاحش از خودش نشان بدهد، سعدی بزرگ‌ترین شاعر انسانی جهان است که 50 سال پیش از «پدرارکو» بنیان ادبیات انسانی جهان را گذشته و گفته:
من از بینوایی نی‌ام روی زرد/ غم بی‌نوایان رخم زرد کرد
بنابراین هرگز شاعر یا نویسنده زرد آمریکایی نمی‌تواند برای مخاطب یا هنرمند ایرانی در طول تاریخی، مداوم قابل هضم باشد. اگر ما بخواهیم دچار درگیری تاثیر و این ماجراها بشویم باید بگویم امثال «ویکتور هوگو» در این قضیه خوش‌شانس‌تر خواهند بود. ادبیات ما خصوصا در حوزه شعر از دیگر کشورها که بسیار غنی‌تر و مهم‌تر از کلیت ادب و کشور آمریکاست، استفاده‌هایی کرده است مثل خیمنز، ماچادو، لورکا از اسپانیا، یا حتی شعر آلمان‌ها و این مساله‌ای طبیعی است. بسیاری بر این عقیده‌اند که در داستان‌نویسی مدرن ما بسیار عمیق تحت تاثیر ادبیات آمریکا قرار گرفته و مساله تحت تاثیر بودن بزرگ‌ترین داستان‌نویس تاریخ ادبیات ایران، صادق هدایت از «ادگار آلن پو» را به میان می‌آورند، آلن‌پو با اثر مهم و خارق‌العاده‌اش به نام «کلاغ» یکی از مهم‌ترین نویسندگان جهان به شمار می‌آید، او البته بیشتر جنایی‌نویس بود و آدم عاقلی نبود و همیشه میان عقل و جنون قدم می‌زد و من برای این نویسنده برخلاف همینگوی احترام بسیاری قایلم، اما باید بپذیریم آلن‌پو و تمام استخوان‌بندی مهم ادبیات آمریکا بر پایه هنرمندان و ادبیات آلمانی به وجود آمده است و پایه و اساس ادبیات «انتملکت» آمریکا را آلمانی‌ها بتن‌ریزی کرده‌اند و این غیرقابل کتمان است. حتی در هنر هفتم که الان با یک برند به نام هالیوود سروصدا به پا کرده‌اند هم باز متعلق به آلمان‌ها هستند و هیچ موجودیت اصیل برای تاریخ دست‌سازشان در اختیار ندارند. ما اصلا چیزی به نام سینمای آمریکا نداریم اما سینمایی به نام سینمای فرانسه داریم. سینمای نئورئالیست ایتالیا را داریم و سینمای اکسپرسیونیست آلمان را هم داریم و در کنارش یک فیلم هالیوودی هم داریم که شخصیت اصیل ندارد و فقدان شخصیت تعبیری است کامل از تمام ماجرا!
در ادبیات همان‌طور که گفتم آمریکایی‌ها پادویی آلمان‌ها را بر عهده دارند و نویسندگانی چون «جان اشتاین بک» اصالتی آلمانی داشته‌اند که به زبان انگلیسی قلم می‌زنند.
به اعتقاد من هنر ملی آمریکا دوشیدن شیر است! آمریکا هرچه دارد از دولتی شیر گاو دارد! شما بیایید خودتان به عقل آمریکایی‌ها نگاهی بیندازید مثلا در بحث سیاست دو حزب مهم هستند که روی پرچم آنها نماد آرمانی‌شان حیوانی چهارپاست! این نشان می‌دهد که آمریکایی‌ها چقدر شیر به حرام هستند و هندی‌ها شیر به حلال! چراکه حداقل آنها برای آن‌که از شیر گاو استفاده می‌کنند به گاو احترام می‌گذارند و حداقل داخل جیب‌های شلوارشان پر از ادعای سفلیس نیست.
ما بچه‌های باباکرمیم آنها بچه‌های باباگوریو! وولف، پرکارترین نویسنده آمریکایی است، فالکنر می‌گوید: «اولین نویسنده آمریکا وولف است. دومی ژان گاس پاسوس، سومی فالکنر چهارمین ارنست همینگوی»، ای کاش فالکنر زنده بود تا من از او بپرسم، مگر نویسندگی و ادبیات مانند مسابقات اسب‌دوانی است که اول و دوم هم داشته باشد. هنر آلمانی که پیشتر گفتم تمامیت ریشه‌ای سینمای هالیوود را حلقه‌حلقه در سیطره خودش دارد و حتی در ژانر ادبیات نوشتاری تاثیر زیادی در مفهوم کلی هنر رمانتیک اروپا می‌گذارد و این فرمول را هم پایه‌گذاری می‌کند که ادب اروپا به چهار رکن تقسیم می‌شود: 1- شکسپیر 2- دانته آلگیری 3- گوته و 4- یک فرانسوی به نام «کرنی راسین» است که در مهم‌ترین کتابش به نام «آندوماکس» خودش را به مهم‌ترین ادیبان فرانسه ملحق می‌کند و چه و چه... تمام این هیاهوها و نام‌ها در ساده‌ترین وجه غلامی فرهنگ و ادبیات فاخر ایران را به تاجی پرشکوه بر سرشان تلقی می‌کرده‌اند که مثال بارزش «گوته» است. البته من به گوته حق می‌دهم که خودش را در مقابل حافظ ببازد چرا که ادبیات آلمان با تمام آن اسم و رسمی که در اروپا دارد، در مقابل قصر پرجلال فرهنگ و ادبیات ایران شباهتی به یک اتاق زیرشیروانی بیشتر ندارد و آش دهن‌سوزی نیست.
شکل عجیب‌تر و کثیف‌تر تفکر سادیسمی آمریکایی در ایران دقیقا بعد از ماجرای کودتای 28 مرداد به جریان افتاد و با یک طراح و نگاهی تئوریزه سعی بر آن شد که یک مانع‌تراشی در برابر ادبیات رایج که آبشخور هنر و آثار روس بود ایجاد کند و همین‌طور هموار کردن راهی کوتاه و موذیانه برای ترویج ادبیات آمریکایی که برای ساخت تفکر سرخورده آمریکایی در ایران باید آماده می‌شد. همان‌طور که گفتم موسسه‌ای با پشتیبانی مالی آمریکا در ایران به نام «موسسه فرانکلین» تاسیس شد که علاوه بر ادبیات، ترویج عرفان آمریکایی در ایران را سرلوحه کار خودش قرار داده بود. حتی برنامه‌های به ظاهر هنری نظیر: گل‌های رنگارنگ و گل‌های جاویدان که در رادیوها ایجاد شده بود، درواقع بخشی از همان پروسه انحرافی آمریکایی برای حذف ادبیات انسانی چپ و سوق دادن ادبیات شعر به سمت عرفان آمریکایی بود. متاسفانه موسسه فرانکلین تا حدودی هم موفق بود چون توانست نویسندگان درجه دویی چون «سلینجر» و نویسندگان از مرحله پرت چون «جناب ارنست همینگوی» را تا مدت‌ها جای نویسندگان عظیم و باشکوهی چون: چخوف، گئورکی، تالستوی، مایاکوفسکی و ... به ذهن مخاطبان ایرانی ارجاع بدهد. من معتقدم فی‌الواقع تاریخ آغاز ادبیات سرمایه‌داری در ایران با تاسیس و شروع به کار این موسسه مضحک به وجود آمده است، متاسفم که بگویم ادبیات سرمایه‌داری که از همان آخور آمریکایی هنوز نان می‌خورد فقط با تغییر چهره‌ای ظاهری همچنان در لایه‌های فرهنگ و هنر ایران رشد می‌کند و تجدید پاپ هم می‌شود. نمونه مهمش مثلا «پائیلو کوئیلو» یا دیگر هم‌آخورهایش است.
این نوع ادبیات مفهوم همان روی آب راه رفتن و کلمات بلاهت‌بار سرودن است و روی آب راه رفتن هم که نمی‌شود، البته بعضی‌ها می‌توانند این کار را بکنند به شرطی که وزن مخصوص آنها از آب کمتر باشد. به هر حال، من معتقدم خاک بر سر دنیایی که هم به گئورگی نویسنده بگوید و هم «جناب ارنست همینگوی» را مشمول این عنوان بداند. ماکسیم گئورکی داستانی دارد به نام «بچه‌هایی که در سرما یخ نزدند». در این داستان، «پشکف» در سرمای دیوانه‌کننده شب‌های روسیه آن‌چنان از بچه‌ها مواظبت می‌کند که بچه‌ها در سرما یخ نمی‌زنند. با توجه به آن‌که ماکسیم گئورکی نویسنده‌ای «رئالیست» است اما نشان می‌دهد که هدف نویسنده رئالیست هم می‌بایست که «ایده‌آلیستی» باشد. شاعر و نویسنده باید دنیای بهتری بسازد یا حداقل تلاش کند که چنین دنیایی شکل بگیرد و این نوع از نگاه انسانی نه‌تنها در هنرمندان آمریکایی بلکه در ساختار سیاسی آن کشور در هیچ کجای تاریخ سندی در دست نیست. شاید آن چهره منعطف آمریکا که در ذهن هنرمندان و نسل جوان ایرانی به وجود آمده باشد، نتیجه‌ای ناقص از شعار و تظاهر مداوم آمریکا به «آزادی» یا «حقوق بشر» باشد. باید بگویم آن آزادی که آمریکایی‌ها برای شاعران و نویسندگان فراهم می‌کنند، آزادی مشروط و هدایت شده است همچنان که دموکراسی آمریکا، دموکراسی بی‌ریشه است. من همیشه فکر می‌کنم در انتخابات آمریکا لازم است که همیشه تقلب صورت بگیرد، چراکه اکثریت رای‌دهندگان آمریکایی عامی و گاوچران هستند. بنابراین اکثریت انتخابات در مزارع و گاوداری‌ها تصمیمات خودشان را برای کدام گزینه اتخاذ می‌کنند و همه می‌دانیم که در تمام طول تاریخ، رییس‌جمهورهای آمریکایی فقط می‌آیند و می‌روند و هیچ غلطی هم نمی‌کنند جز تغییر اندازه گره کراواتشان!
یکی از سزارهای رم وقتی که می‌خواست بمیرد می‌گوید: «این کمدی آخر است» این حرف هنوز هم ارزش دارد، من از شما می‌پرسم: آیا می‌توانید یک رییس‌جمهور آمریکایی را نشان من بدهید که حرف به دردبخوری زده باشد که حتی آدم رویش بشود پشت در آبریزگاه عمومی با ماژیک بنویسد؟ من آدم ناشناسی را در شیراز می‌شناسم که کتابی را منتشر کرده به نام: «گلستان من» که البته اثر درجه سوم ایشان است. این آدم ناشناس مثلا دو حرف در این کتاب دارد که: 1- «آنها که غنی‌ترند محتاج‌ترند...» 2- «جهاندیده بسیار گوید دروغ!...» حالا شما آزادید بگردید بین تمام سخنرانی‌های این جنابان پرزیدنت اگر توانستید یک کلمه نزدیک به حرف این ناشناس شیرازی بازیافت کنید من تمام اعتبار هنری‌ام را به پشیزی می‌بخشم!
حرف آخر هم این باشد که آمریکا تمام هنرش همان بود که گفتم: «دوشیدن شیر!!»
دیدگاه تان را بنویسید