صلاحیت تشخیص موسیقی خوب و بد دست کیست؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) : 
به گزارش نامه به نقل از متن، سامان محتشمی، نوازنده، مدرس موسیقی و آهنگساز در یادداشت خود تلاش می‌کند موسیقی فاخر را معرفی کرده و ملاک‌هایی که برای انتخاب موسیقی فاخر در نظر گرفته می‌شود را بررسی کند.
سامان احتشامی: موسیقی، موسیقی است. دقیق‌تر بگویم هرآنچه شنیده می‌شود، موسیقی است؛ از صدای پرندگان گرفته تا صدای دریا و رودخانه. این صداها، موسیقی طبیعت است که پیوسته جریان دارد، اما علاوه بر این موسیقی، نوع دیگری هم موسیقی وجود دارد؛ صدایی که انسان مخلوق، آن را خلق کرده است. همان زمانی که انسان فهمید از دمیدن در صدف‌های خالی و شاخه پوک درختان می‌توان صدا تولید کرد، از همان زمان هم این موسیقی خلق شد. موسیقی‌ای که شاید عنوان «انسانی» برازنده‌اش باشد. این اختراع انسان هم، مثل دیگر اختراعاتش از برق گرفته تا ماشین، در پاسخ به نیازی زاده شد؛ نیازی که با احساسات، روح و روان انسان مرتبط است. علاوه بر صدایی که انسان عامدانه و به قصد شنیده‌شدن می‌سازد، صداهای دیگری هم مرتبط با زندگی او هستند که می‌توان عنوان موسیقی بر آن گذاشت؛ جدا از اینکه از دل یک ساز بیرون آمده باشد. شاید مثلا یک نفر بخواهد صدای ماشین‌های یک کارخانه را ضبط کند، گوش کند و با شنیدن آن صداها، خاطرات جوانی‌اش را زنده کند و از آن لذت ببرد. پس هرآنچه شنیده می‌شود، فارغ از اینکه موجب لذت یا تنفر شود یا حتی هیچ احساسی هم برنیانگیزد، موسیقی است.
از همان زمانی که هنر موسیقی شکل گرفت، این صداهایی که به قصد شنیده شدن ساخته می‌شدند، تقسیم‌بندی شده و اسم گرفت. ما هم در ایران به تبع پیشروان هنر موسیقی جهان، برای موسیقی‌مان عنوان‌هایی انتخاب کرده و تفکیکش کردیم؛ ایرانی، کلاسیک، محلی، پاپ، تلفیقی و....
عبارت‌هایی که هرکدام تعاریف خودشان را دارند و بر اساس یک تعریف منطقی هنری، به بخشی از موسیقی ایران می‌پردازند. اما موسیقیدانان چند سالی است که با یک تقسیم‌بندی جدید در این هنر مواجه شده‌اند که اصولا نه تکلیف‌شان در برابرش مشخص است و نه هنوز می‌دانند که منظور واضعانش چیست؛ «موسیقی فاخر»! خوب این موسیقی فاخر یعنی چه؟ ملاک تقسیم‌بندی‌اش چیست؟ هنرمندانی که در چارچوبش قرار می‌گیرند، چه‌کسانی هستند؟ مثلا صدای استاد «محمدرضا شجریان» فاخر است و صدای آقای «احسان خواجه‌امیری» که خیلی هم طرفدار دارد، فاخر نیست؟ مثلا موسیقی کلاسیک ایرانی که شاید 90 درصد مردم ایران در وقت فراغت به آن گوش نمی‌دهند، به‌زعم بعضی دوستان موسیقی فاخر است و یک موسیقی که با یک گیتار نواخته می‌شود و شعری امروزی دارد، فاخر نیست؟ چه کسی ملاک تعیین است که بگوید یک موسیقی ساده که تمام مردم ایران آن را از بر هستند، مثل «بادا بادا مبارک بادا» که خود مرحوم «حسین همدانیان» آن را با یک تنبک اجرا می‌کرده فاخر نیست، اما یک موسیقی که یک ارکستر اجرایش کرده و حتی یک نفر هم حاضر نیست آن را دوبار گوش کند، فاخر است؟
تنها وجه شفاف در این تعریف، قایل شدن به یک تقسیم‌بندی دوگانه، سیاه‌وسفید و غیر هنری است، بدون آنکه منطقی برای تفکیک وجود داشته باشد، نوعی از موسیقی خوب و نوعی از آن بد دانسته می‌شود. این تقسیم‌بندی در موسیقی، مثل این است که شما در ادبیات، اشعار حافظ و سعدی را فاخر بدانید و اشعار نیما، شاملو و اخوان را غیرفاخر. همان‌طور که در ادبیات، هنرها و علوم مختلف نمی‌توان یکی را بهتر و برتر از دیگری دانست، در موسیقی هم نمی‌توان چنین حکمی صادر کرد. موسیقی را می‌توان با سلیقه مردم در انتخاب لباس مناسب مقایسه کرد، مثلا وقتی کسی می‌خواهد ورزش کند، لباس ورزشی می‌پوشد و وقتی بخواهد در یک مراسم عروسی شرکت کند، احتمالا کت‌وشلوار می‌پوشد یا اگر بخواهد از سر خیابان خرید کند، تی‌شرت و شلوار جین به تن می‌کند. نمی‌توان گفت لباس ورزشی، بی‌ارزش است و آن یکی دیگر فاخر! لباس مهمانی با لباس خانه فرق دارد؛ پس وقتی کسی نداند که جایگاه هرکدام از این لباس‌ها و زمان پوشیدن‌شان کجاست، «جامعه‌پذیر» نشده و در اصطلاح، فرهنگش را ندارد.
انتخاب موسیقی بستگی به سلیقه افراد و محل اجرای آنها دارد. بنابراین تمام موسیقی‌هایی که امروزه زنده مانده‌اند و هنوز شنیده می‌شوند، یعنی سلیقه عده‌ای از مردم آنها را انتخاب کرده و در واقع نیازی را در آنها پاسخ می‌دهند؛ بنابراین زیبا و شنیدنی هستند. هرچند که ممکن است آن اثر از نظر بعضی زیبا نباشد، اما وقتی بخشی از مردم از یک موسیقی دیگر لذت می‌برند، آن موسیقی زیباست. بنابراین هیچ نوع موسیقی‌ای بر دیگری برتری ندارد، به‌زعم آنکه یک موسیقی را «من» می‌پسندم و دیگران نمی‌پسندند، نمی‌توان عنوان فاخر بر آن گذاشت یا از آن برداشت. با چنین تقسیم‌بندی‌ای، خلاقیت و فردیت هنرمند هم زیر سوال می‌رود. من به‌عنوان یک نوازنده پیانو، شاید می‌پسندم یک قطعه را همراه با یک تبنک اجرا کنم یا یک سه‌تار یا یک ارکستر بزرگ، چه کسی این صلاحیت را دارد که به من بگوید، کاری که کرده‌ام، نادرست است؟
به اعتقاد من اصطلاح «موسیقی فاخر» یک اصطلاح «برساخته» و یک تعریف اداری است. تنها خاصیت چنین تعریفی آن است که برخی آثار به‌راحتی توسط سازمان‌های دولتی تامین مالی می‌شوند، بدون آنکه به این موضوع توجه شود که آیا این اثری که بودجه فراوانی صرف تولید، ضبط و اجرایش شده، اثری شنیدنی است و مردم آن را می‌پسندند یا نه؟ در حالی که چنین تعریف و اعطای چنین لقبی، نه تفاوتی میان موسیقی‌ها ایجاد می‌کند و نه باوجود آن یک موسیقی بر دیگری فخری خواهد داشت.
موسیقی، موسیقی است؛ این بستگی به شرایط و جذابیت‌های خود اثر دارد که آن را در جایگاهی خاص قرار دهد. ممکن است آن قطعه را فقط یک نفر بخواند، تنها یک ساز اجرایش کند یا یک ارکستر بزرگ یا حتی ممکن است اثری هجو باشد، اما مردم دوستش بدارند. خوب بودن یا نبودن یک اثر موسیقی بستگی به جایگاه و کاربردش دارد. آن موسیقی‌ای که مردم گوش نمی‌کنند، آن موسیقی‌ای که مردم زمزمه نمی‌کنند و به خاطر نمی‌سپارند، نه اصلا موسیقی است و نه زیبا؛ هرقدر هم برای آن هزینه شده باشد. بگذاریم مردم خودشان گوش کنند، بپسندند و انتخاب کنند. آنچه بخواهد ماندگار شود، ماندگار می‌شود و آنچه به ذایقه و قلب مردم ننشیند، به مرور زمان از بین می‌رود و در یادی نخواهد ماند، حتی اگر برای آن اثر، میلیون‌ها تومان هزینه شده باشد. مردم اگر یک موسیقی را بپسندند، آن را گوش می‌کنند و به خاطر می‌سپارند و زمزمه می‌کنند، چه ما آن را فاخر بدانیم و چه نه! به نظر من این عبارت برازنده موسیقی ما نیست. بارها هم این را گفته‌ام؛ فاخر، نوعی از موسیقی نیست، «فاخر» یک نت «فا» است که خرخر می‌کند.
دیدگاه تان را بنویسید