انتقاد خالق «کوکب خانم» از مسئولان: دولت در برگزاری نمایشگاه هنری موفق نیست
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
این تصویرگر ایرانی دستی هم در نوشتن دارد و تا به حال کتابهایی همچون «ولی افتاد مشکلها»، «چهار روایت« و «نیچه نه، فقط بگو مشداسماعیل» را به بازار نشر ارائه کرده است. مقالات هنری متعددی نیز از این هنرمند درخصوص ارتباط هنر و هنرمند ایرانی، در نشریات ایرانی منتشر شده است.
کلانتری در سفرهای خود به خارج از ایران، برای شناساندن هنر ایرانی تلاشهای بسیاری کرده است. تابلوی «شهر ایرانی از نگاه نقاش ایرانی» اثر او، در مقر سازمان ملل در نایروبی پردهبرداری شده است. خبرنگار نامه با او به بهانه آخرین نمایشگاهش گفتوگویی داشته است که در زیر میخوانید:
چه اتفاقی باعث شد تا استفاده از عناصر بومی جزلاینفک آثار شما شود؟
من نقاشی هستم که تکلیفم با خودم روشن است. میدانم کجا ایستادهام و چگونه به جهان نگاه میکنم. خاستگاه من سرزمین ایران است با این تاریخ و جغرافیای عجیب و غریب که بسیار پر و پیمان است. در این سالها کتابهای زیادی کار کردم که پیش زمینهای بود برای نقاشیهای امروزم؛ ضمن اینکه به من نشان داد چگونه باید از این عناصر بومی در کارم استفاده کنم.
در بیشترآثار شما المان اصلی کویر است. استفاده از این المان از کجا نشئت گرفته است؟
بعد از اینکه از امریکا برگشتم نمایشگاهی در دانشکده هنرهای زیبا گذاشتم. همان زمان شورای دانشکده هنر از من خواست که به رشتههای مجسمهسازی و معماری، طراحی درس بدهم. از آنجایی که دانشجویان معماری دوست نداشتند در آتلیه نقاشی کنند و دوست داشتند به سفر بروند و از بناها و معماریها دیدن کنند، در نهایت اتوبوسی فراهم کردیم و دانشجویان را به مناطق تاریخی بردیم تا نقاشی کنند. 5 سال تمام این مناظر را دیدم و در نهایت به کمک یک تکنسین مجسمهسازی گل را روی تختهای پیاده کردم و همان چشماندازها را روی گل نقاشی کردم. بعد از آن با نگاهی هایپررئالیستی و دقیق چشماندازهایی را نقاشی کردم که بیننده تنهایی را حس میکند و رنگ خاک و سایه روشن چشماندازها بیننده را به خود جذب میکرد.
مارکو گریگوریان هم در آثارش از این المانها بهره برده است. تفاوت آثار شما با این هنرمند نقاش در چیست؟
من به شدت تحت تاثیر مارکو هستم اما طلسم و جادوی خاک شدم و از این متریال خوب استفاده کردم و همیشه سعی کردم از مارکو فاصله بگیرم، چرا که مارکو از این فرم در آبستره استفاده کرد ولی من در معماری بهره بردم و ابایی هم نداشتم از این که فیگور را هم وارد آن کنم. میخواهم بگویم مارکو جای خودش را دارد و من نمیتوانم متجاوز به قلمرو مارکو باشم و قصد ندارم. در واقع دوست دارم مخاطب بدون امضا کارم را بشناسند اگر از آثار مارکو کپی میکردم بسیار غیراخلاقی بود. مارکو یک مدرنیست اوانگارد بود که از خاک در فرمهای آبستره استفاده کرد. اما من یک آبادی را برای شما نشان میدهم که کاملا المانهای آن مشخص است.
چه شد که بعد از خلق آثار کویری به سراغ زندگی مردم عشایر رفتید؟
من دورههای مختلف کارهای گوناگونی انجام دادم. در نقاشیهای کویری انسان حضور ندارد و به نظر میرسد یک برهه از کویر نشان داده میشود که مردمش کوچ کردهاند. اما بعد در مجموعه همراه با عشایر به شدت زندگی کوچندگان را مورد توجه قرار داده و یک دوره نیز همراه با عشایر نقاشی کردم.
پس به نوعی میتوان گفت در این بین نوعی مردمشناسی هم داشتید؟
من هرگز سبک را انتخاب نکردم، همیشه سبک، من را انتخاب کرده است. در برههای دانشجویان را به مناطق کویری بردم که حاصلش آن نقاشیها شد. زمانی که موزه مردمشناسی در کاخ سعدآباد در حال تاسیس بود از من برای همکاری دعوت شد و خواستند جلهای عشایری را نقاشی کنم. آنجا بود که با زندگی مردم آشنا شدم و از آنجا که بسیار جالب بود و پر از رنگ، نقاشی کردم که از آنها نمایشگاهی در پاریس برگزار شد و بسیار استقبال شد. تا این اواخر همراه عشایر کار میکردم و الان تنها روی بومهای کاهگلی متمرکز هستم.
بعضی از هنرمندان امضایشان بسیار ارزشمند است و مهر تائیدی است بر تمام کارشان. چه میشود که یک هنرمند امضایش به این حد از اعتبار میرسد؟
در پاسخ به سوال شما این را میگویم که همیشه فکر میکنم تکرار جوانی من چه تفاوتی با من دارد. نقاشان امروز از ما بسیار جلوتر هستند چرا که ابزار دارند درحالی که ما در آن زمان نداشتیم و وقتی نگاه میکنیم میبینیم که کارهایی که جوانان امروز انجام می دهند نسبت به جوانی ما بسیار سر است. اما باید بسیار تلاش کنند تا کارهایشان دیده شود و اعتبار پیدا کنند. به نظر من این بیعدالتی است که هنرمند نقاشی خوب باشد ولی کسی او را نشناسد. منصفانه است که ما به خود کیفیت اثر کار داشته باشیم نه به نام هنرمند آن.
اما همه به دنبال نام هنرمند هستند؟
بله البته وقتی نقاشی دیگر در بین ما حضور ندارد اما هنوز آثارش برد دارد و امضایش معتبر است اتفاق خوب و خجستهای است و بسیار خوب است که هنوز این نام قابل توجه است. اما منصفانه نیست کسانی که تکرار جوانی من هستند و هنوز نامی ندارند کم لطفی به آنها شود.
چند سال پیش اثری از شما به شکل تمبری در سازمان ملل چاپ شد. کمی درباره آن اثر توضیح می دهید؟
یکی از نقاشیهای همراه با عشایرم، زندگی در یک چادر قشقایی است که در پایان کوچ مردها استراحت میکنند اما وظیفه زنان هنوز تمام نشده است. تمام این پرده پر است از آثاری که زن بافته و سرشار از زیبایی است. این اثر را ابتدا یونیسف چاپ کرد و سازمان ملل علاقمند شد که این را در مجموعه تمبرهایش چاپ کند و این اتفاق رخ داد.
نقاشی «شهر ایرانی از نگاه نقاش ایرانی» شما هم در سازمان ملل به ثبت رسیده است. موضوع آن چه بود؟
آن کاری بود مربوط به دفتر برنامه اسکان بشر که دفتر مهمی است در سازمان ملل. رئیس آن خانم دکتر معماری اهل نایروبی است که آن تشکیلات را اداره میکند. یکی از معضلات بشر همیشه نبود سرپناه برای اسکان آدمهای نیازمند است. دفتر اسکان بشر هر سال در یک روز معین اجلاسی دارد که به این معضلات میپردازد. در آن زمان به من پیشنهاد شد در یک دیوار 4*4 متر نقاشی را بکشم که من حجم آن را به 3*5/3 متر رساندم. به دلیل اینکه هزینه این کار را میراث فرهنگی استان قزوین پرداخت میکرد از من خواستند به این شهر هم سفری داشته باشم. قبل از سفر به معماریهای اصفهان فکر میکردم و زمانی که به قزوین رفتم فکر کردم شایسته است که به این شهر فکر شود بنابراین به میراث فرهنگی و بناهای آن فکر کردم و در نتیجه این نقاشی شکل گرفت. بعد از اتمام این کار از من پرسیدند شهر ایرانی چگونه شهری است؟ گفتم شهر ایرانی شهری است که پشت هر پنجرهاش یک شاعر مینشیند. وقتی میگویم شاعر شعرایی مانند فردوسی و حافظ نیستند. از نظر من مردم ایران همه شاعر مسلک هستند و بسیار هم زیباست. هیچ کجای دنیا پشت کامیونها اینقدر شعر نوشته نشده است. این یک نگاه جامعهشناسانه است به شخصیت ایرانی که شاعر مسلک است. من جزو کسانی هستم که معتقدم جهانی شدن یک تقدیر است چه بخواهیم و چه نخواهیم.
این روزها حراجیهای بسیاری برگزار میشود که در آن آثار هنرمندان ایرانی بسیار مورد توجه قرار گرفته است. فکر میکنید چقدر این حراجیها روی هنر ما تاثیرگذار بوده و به هنر ما جهت میدهد؟
من یکی از طرفداران جدی این حراجها هستم. در مقالهای هم نوشتم، امروز دبی کار جاده ابریشم را انجام میدهد، در جاده ابریشم فرهنگها به همراه کالا داد وستد میشدند. دبی امروز جاده ابریشمی است که آثار هنرمندان را به خاورمیانه میبرد و به غرب معرفی میکند و موفق هم بوده است. کاری ندارم به اینکه چگونه آثار را میخرند و چگونه چوب حراج میزنند، اما اینکه بتواند این هنر را به غرب معرفی کند برای ما خیلی مهم است.
بیشترین آثاری که در این حراجیها مورد توجه قرار میگیرد نقاشی خط بوده است. این موضوع به مسائل مذهبی کشورهای اسلامی باز میگردد یا عدم توجه به نقاشی و فیگوراتیو؟
همه اینها میتواند باشد. در سالهای اخیر در دنیا تحولی پیدا شد که خط نقاشی هم مورد توجه قرار گرفت. یکی از دلایل توجه کشورهای همسایه روی خط است. در نگاه اول به نظر میآید مشق اشرافیت میکنند اما در نگاه اصلی آنها در حال ساخت موزهای هستند برای خود و به همین دلیل این هزینههای هنگفت را میکنند واین خیلی بد است که ایران با این وسعت و با این تعداد هنرمند موزهای ندارد که هنر تجسمیاش را به نمایش بگذارد. ما میراث 70 سالهای از هنرهای تجسمی داریم که متاسفانه موزه ندارد به طور مثال اگر کسی بخواهد اثری از سهراب سپهری ببیند نمیتواند چرا که موزهای نیست و این شاید یکی از دلایل اصلی خواست آنها به خرید آثار هنرمندان ایرانی است چرا که آثار هنرمندان ایرانی به آثار بومی خودشان بسیار سر است.
به نظر شما چه باید کرد؟ آیا این به دلیل حضور سیاست در هنر است؟
نه این طور نیست، بیشتر به نظر میرسد این از ضعف مسئولین هنری کشور باشد. باید مسئولانی با دیدگاه هنری در این زمینه حضور داشته باشند و به صرافت بیفتند تا موزهای بسازند و آثار هنرمندان معاصر کشور را در آن به نمایش بگذارند. چرا باید تابلویی از یک هنرمند ایرانی که دیگر در بین ما نیست در حراجیهای آن طرف با قیمت گزاف بفروش برسد اما در خانه خودش موزهای نباشد تا علاقمندانش بتوانند آثارش را ببینند. بخشی از آثار هنرمندان معاصر ما، در موزهها خاک میخورد و بخشی دیگر نیز در خانههایمان است و خیلی عجیب است که به آثار هنرمندان معاصر هرگز توجهی نمیشود. نمیدانم چه کسی باید بیاید و آثار هنرمندان را در موزهای بگنجاند که به معنای واقعی موزه است. ما الان موزه داریم اما اینکه این موزه به معنای واقعی کلمه موزه باشد بسیار متفاوت است. موزه تعریف خود را دارد. در موزه شما آثاری را میبینید که همیشه روی دیوار هستند، شناسنامه دارند، اسلاید و عکس دارند، کاتالوگ دارند و علاقمندان به راحتی میتوانند این آثار را دیده و حتی کتابهایش را خریداری کنند.
فکر نمیکنید ورود بخش دولتی هنر را به جای توسعه دادن آن را منزوی کرده است؟
کاملا درست است. دولت حق دارد که نظارت داشته باشد اما از عهده تمام امور بر نمیآید و باید بخشی از این امور به بخش خصوصی واگذار شود. بخش خصوصی این حوزه را بهتر میشناسد. در حال حاضر در رقابتها میبینیم که گالریها فعالیت بهتری دارند و حتی از نظر بنایی هم این برتری دیده میشود. این روزها نمایشگاهها و اکسپوهای خوبی برگزار میشوند در حالی که این اتفاق اگر به دست دولت بیفتد نمیتواند موفق باشد چرا که بودجه مورد نیاز را ندارد.
فکر میکنید در بخش اقتصاد هنر در چه مرحلهای هستیم؟
وقتی هنرمند ایرانی اثرش بفروش میرود و پولی بدستش میرسد که میتواند کارش را رونق و توسعه دهد بسیار خوب است. فقط برگزاری نمایشگاه و اکسپو در این میان کافی نیست. اتفاقی که افتاده این است که در جوانی خریدار نقاشی من چند سرمایهگذار و مجموعهدار بودند. اما امروز بانکها روی هنر سرمایهگذاری می کنند و این بسیار مهم و تاثیرگذار است.
یعنی میشود گفت در آینده هنر در سبد خانوار قرار می گیرد؟
الان هم این اتفاق افتاده است. هرچند قیمتهای عجیب و غریبی در این بین روی برخی از آثار هنری دیده میشود اما اقتصاد هنر جای خود را در سبد خانوار پیدا کرده است.
این روزها هنرهای تجسمی بسیار پیچیده شده است و هنرهای دیگر هم وارد این عرصه شدهاند. نظر شما به عنوان یک پیشکسوت در این زمینه چیست؟
من جزو کسانی هستم که فکر میکنم تمام لطف جهان برای این گونه تفاوتها است و اگر قرار بود همه مثل هم کار میکردند خیلی جالب نمیشد. بهتر است هر کس به شیوه خود کار کند. من در موزه گلدنهایم آثار چیدمان و ویدئوآرتهایی دیدم که بیشتر آنها کار هنرمندان طراز اول جهان بود. چند سال پیش در یک نمایشگاه که برای حفظ محیط زیست برگزار شده بود، جوانی در بین تمام آثار هنری که در آنجا به نمایش در آمده بودند یک ویدئو آرت ارائه داده بود که بسیار زیبا بود و من همانند آن را در هیچ کجای دنیا ندیدم. این تنوع خوب است و از میان این تنوع است که آثار خوب پیدا میشوند چرا که آثاری که خوب نیستند کنار میروند و جایی پیدا نمیکنند. استعدادهای درخشان در ایران فراوان هستند اما باید حمایت شوند. هنر هم مانند ورزش است، ما در المپیک ورزشکارانمان همه جوان بودند. کشف این استعدادها بسیار مهم است و زمانی که این استعداد کشف شد و حمایت شد در نهایت مدال طلا را هم میتواند کسب کند. باید یاد گرفت چگونه این استعدادها را کشف کرد. اگر حمایت هم نمیشوند ترمز روانی برایشان نگذاریم تا بتوانند فعالیت کنند و خودشان راه خودشان را پیدا کنند.
دیدگاه تان را بنویسید