بررسی سوابق ادبی مدیران مسئول و سردبیران چند نشریه ادبی/ چرا همیشه پای یک زن در میان است؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، صاحب امتیاز، مدیرمسوول و سردبیر؛ در سلسلهمراتب چارت سازمانی یک مطبوعه، این سه عنوان اول تا سوماند. اولی، مجوز انتشار را دارد، دومی مسوولیت حدودات محتوا و پیامدهای انتشار را عهدهدار است و سومی علاوه بر سیاستگذاریهای کلان، گروههای مختلف تهیه محتوا را مدیریت میکند. بارها دیدهایم که در شناسنامه نشریات بهویژه نشریات تخصصی، هر سه اینها یک نفرند؛ با این اوصاف، او باید دارای ویژگیهایی برای انجام وظایف هر سه نفر باشد. در این گزارش، بررسی کردهایم که چگونه در دو دهه اخیر، برخی نشریات ادبی و هنری را زنانی با دراختیارگرفتن این سه عنوان اداره و منتشر کردهاند که پیش از نایل آمدن به این عناوین، جایی از ادبیات ما را آنچنان که برای رسیدن به این پستها لازم است، اشغال نکرده بودند. محمدعلی سپانلو، شاعر و پژوهشگر مدتی پیش در نشستی با مخاطبانش در فروشگاه مرکزی شهر کتاب به حضور فعال زنان در عرصههای فرهنگی اشاره کرده و در اثبات ادعایش گفته بود: «بیشتر سردبیران مجلات ادبی زن هستند. خوشبختانه ما مردها راحت کنار میکشیم و همه این دردسرها به گردن آنها میافتد.» در خلال بررسی حضور زنان در مسندهای مهم
نشریات، مشخص میشود که انگیزههای مختلفی آنها را به سمت اخذ مجوز انتشار نشریه ادبی و مدیرمسوولی و سردبیری آن کشانده است و همه داستان، آنقدرها هم خوشبینانه نیست که بگوییم «دردسرها گردن آنها افتاده است.» همسر آقای «بهکوشش» طوبی ساطعی، مدیرمسوول، صاحب امتیاز و سردبیر فصلنامه ادبی، فرهنگی و هنری «سمرقند» بود. سمرقند، نشریهای بود که در هر شماره، پروندهای به یک نویسنده خارجی اختصاص میداد؛ پروندههایی که مقالاتش همگی ترجمه و بهصورت یکجا و در قالب پرونده پیش از آن در نشریهای غربی منتشر شده بودند. در سوابق مکتوب ساطعی هرچه میبینیم مقداری گفتوگو و گزارش درباره مقولات کلی فرهنگ و روزنامهنگاری است که البته در اکثر آنها او همراه همسر سابق خود علی دهباشی بوده است. علی دهباشی سالهاست «بخارا» را منتشر میکند و او را بیشتر به شناختنامهها و جشننامههایی که به کوششش منتشر شده میشناسند. یکی، دو کتابی هم که از ساطعی منتشر شده، مجموعه این گفتوگوها و به صورت گردآورنده همکار با دهباشی بوده است. «سمرقند» که به مدد مترجمانش تجربهای موفق در قالب نشریه تخصصی ادبیات بود، مدتهاست دیگر منتشر نمیشود. سرمقالهای
برای ختم «کارنامه» نگار اسکندرفر را همه به برند «کارنامه» میشناسند. او با راهاندازی موسسه کارنامه و نیز انتشار ماهنامهای به همین نام، یکی از معروفترین زنان ادبیات ایران است که حتی یک اثر هم در باب ادبیات یا در قالب متون خلاقه ادبی منتشر نکرده اما به «حاشیه» میگوید که چیزهایی نوشته و منتشر نکرده. سوابق اسکندرفر پیش از تاسیس کارنامه به فعالیت در موسسههای فرهنگی و هنری مختلف و نیز روزنامهنگاری مربوط میشود و پس از راهاندازی کارنامه هم برگزارکننده نشستها و کلاسهای مختلف در حوزه ادبیات و هنر و نیز مسوول برگزاری جایزه کارنامه بوده است. ماهنامه کارنامه سال 1384 در حالی توقیف شد که هیچگاه طی نزدیک به 50 شمارهای که از آن منتشر شد، شاهد نقد، بررسی یا تحلیل ادبی از سوی صاحبامتیاز و مدیرمسوولش نبود. اسکندرفر بهعنوان صاحب امتیاز و مدیرمسوول کارنامه، همواره سرمقالههایی احساسی و ذوقی در باب وقایع فرهنگی مینوشت. داستان توقیف این نشریه ادبی هم به یکی از یادداشتهای او که طی آن بدون ملاحظات معمول بهوقایع یک مهمانی ادبی پرداخته بود، بازمیگردد. حالا موسسه کارنامه به مدد اعتباری که ماهنامهاش برای
اسکندرفر کسب کرد، یکی از متملترین موسسات فرهنگی و هنری محسوب میشود. این در حالی است که اسکندرفر به «حاشیه» میگوید: «اگر هم اعتباری و مالومنالی از قبل کارنامه کسب کردم برای خود آن خرج کردم. نه غم نان داشتم نه غم نام.» او که پس از مرگ هوشنگ گلشیری، مدتی سرپرست هیات تحریریه کارنامه هم بود، میگوید انگیزه و هدفش از اخذ مجوز انتشار کارنامه، ایجاد نشریهای بوده که بهلحاظ اقتصادی تبدیل به نهادی مستقل شود. اولویت حقوق زنان بنا به گزارش حاشیه، ناهید توسلی از سالهای پایانی دهه 70 تا چندی پیش، ماهنامه «نافه» را گاه مرتب و گاه جستهوگریخته منتشر میکرد. او که صاحب امتیاز، مدیرمسوول و سردبیر نافه بود، همواره سرمقالههای نافه را مینوشت که به مقولات کلی فرهنگ و گلهوشکایت از سختیهای انتشار نشریه مربوط میشد و به مانند اسکندرفر و ساطعی، خبری از تحلیل و نقد در نوشتههایش نبود. مدتی روند انتشار نافه متوقف شد، چند شمارهای تیم ادبیات و هنر محمد قوچانی آن را منتشر کردند و بعد از اختلافی که با توسلی پیدا کردند، سراغ برندهای دیگری رفتند. پس از آن هم توسلی یک شماره از نافه را منتشر کرد و حالا چند سالی است این
ماهنامه روی پیشخوان کیوسکها دیده نمیشود. سوابق ادبی توسلی هرچند پربارتر از دیگر موارد مشابه است و او تاکنون چند کتاب داستان منتشر کرده اما او را بیشتر بهدلیل فعالیتهایش از دفاع از حقوق زنان میشناسند. حتی مجموعه داستانهایش هم بیش از آنکه داستان باشند، نوشتههایی در راستای فعالیتهای او قابل بررسیاند. روانشناسی موفقیت کتایون بناساز، صاحب امتیاز و مدیرمسوول ماهنامه هنر و ادبیات «تجربه» از آنهاست که کوچکترین ربطی به هنر و ادبیات ندارد. حتی برخلاف دیگر صاحبامتیازها و مدیرمسوولانی که دچار چنین بیربطیای هستند، یادداشت مدیرمسوول و سرمقاله هم نمینویسد. تنها یک کتاب از او منتشر شده که مربوط به روانشناسی موفقیت میشود؛ کتابی که جزو کتابهای نازل و بازاری در این حوزهاند. در سوابق روزنامهنگاری او هم، تنها یکی، دو مقاله درباره روانشناسی زنان در مجله موفقیت قابل ردیابی است. بناساز نمونه کامل زنانی است که مجوز انتشار نشریه ادبی دارند و در این میان، چیزی در چنته آنها بهلحاظ شایستگیهای ادبی و هنری دیده نمیشود. ارزش افزوده گوهران سعیده آبشناسان پیش از انتشار فصلنامه تخصصی شعر «گوهران»، هیچ اسم
و رسمی در شعر امروز ندارد اما پس از انتشار این فصلنامه است که حالا نام او بهعنوان یکی از چهرههای ویترینی مطبوعات تخصصی ادبی زبانزد است. آبشناسان بهعنوان صاحب امتیاز، مدیرمسوول و سردبیر «گوهران» نهتنها تا کنون شعری منتشر نکرده بلکه حتی از یک نقد و بررسی درباره شعر در کارنامه او خبری نیست. یکی، دوباری مقالهای از او در گوهران منتشر شده با این تیتر: «نیم نگاهی نقدگونه به...» که این «نیم» و آن «گونه» خود نشاندهنده محتوای مقاله میتواند باشد. مدتی بعد آبشناسان پس از کسب اعتبار فراوان از راه انتشار گوهران با هزینههایی هنگفت دست به خرید تابلوهای نقاشی گرانقیمت زد و طی آگهیهایی اینترنتی آنها را برای فروش تبلیغ کرد. در یکی از آگهیهای گالری گوهران میخوانیم: «فضای منزل یا محیط کار خود را با آثار بسیار زیبای هنرمندان ایرانی مزین کنید. تابلو موردعلاقه خود را در محیطی آرام با تعیین وقت قبلی از کلکسیون منحصربهفرد گوهران انتخاب کنید.» او معتقد است: «خرید تابلو میتواند مانند خرید ارز و طلا عمل کند چون ارزش افزودهاش قابل توجه است!»
دیدگاه تان را بنویسید