نگاهی به نمایش «مثل آب برای شکلات» با چاشنیهای مختلف/ دختران دشت انتظار
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه، گروه تئاتر «تی تووک» به سرپرستی «ابراهیم پشتکوهی» از سال 1376 در بندرعباس با اجرای مجموعه نمایشهای خیابانی با عنوان «چراغ قرمز» فعالیت خود را آغاز کرد. این گروه نمایشی تا به امروز آثاری چون «کمدی الهی، جلد دوزخ»، «فروش یک روح سرکش با فن تف یا بوتیقای خون»، «رساله گردش خون» و چندین نمایشی دیگر را به صحنه برده است که از میان آنها نمایش «وقتی ما برمیگردیم دو پای آویزان مانده است» با دریافت تندیس بهترین کارگردانی، بهترین طراحی صحنه و لباس و کاندیداتوری در بخش نمایشنامه، بهعنوان اثر برگزیده هجدهمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر معرفی شد وهمچنین نمایش «تنها سگ اولی میداند چرا پارس میکند، مکبث» به عنوان تنها نماینده ایران به جشنواره تئاتر آوینیون فرانسه در سال 2011 میلادی راه یافت. با شناختی که نسبت به این گروه نمایشی و تمرکز اهدافشان بر «آموزش تماشاگر برای درست دیدن نمایش و کشف راههای تازه در خلق اثر نمایشی جهت غافلگیری تماشاگر» داشتم تصمیم گرفتم که اینبار برای دیدن نمایش جدید این گروه با عنوان «مثل آب برای شکلات» که برگرفته از رمانی به همین نام از نویسنده مکزیکی به نام «لورا اسکوئیول» است
به مجموعه تئاتر شهر بروم. «مثل آب برای شکلات» داستان زندگی دختری را بهنام «تیتا» روایت میکند که بهخاطر کوچکترین عضو خانواده بودنش باید تا آخر عمر از مادرش «ماما النا» نگهداری کند و به همین خاطر مجبور است از مردی که عاشقش است چشمپوشی کند. کشمکش در این نمایش در واقع درگیری میان شخصیتهای زن این داستان است. زنانی که «ماما النا» با بازی «رویا نونهالی» نماینده آنهاست که خود روزی دختربچه یا دختر جوانی بوده است که در گذشته مجبور به پذیرفتن و اطاعت کردن از سنتها شده و دختران او نیز باید تابع همین سنتها باشند. دختران «ماما النا» در انتظاری طولانی برای پیدایش یک امید یا دست آویزی که زندگی آنان را تغییر دهد بهسر میبرند و هیچکدام از آنها به مطلوب مورد نظر نمیرسند. گرچه بهظاهر این نسل از طریق «اسپرانزا» ادامه پیدا میکند، اما در کلیت فضای داستانی نمایش شرایط اقلیمی و فرهنگی حاکم بر این خانواده از جمله نداشتن حق برای ابراز عشق و خفه کردن آن در نطفه و سنتهای غلط باعث فروپاشی این خانواده میشود. این نمایش که اثری اقتباسی محسوب میشود در واقع تلفیقی است از فرهنگهای آمریکای لاتین و جنوب ایران، بهویژه استان
هرمزگان که این امر از ابتدای ورود تماشاگر به سالن با پَکارهای (غذایی بومی در استان هرمزگان) که به او توسط بازیگران نمایش تعارف میشود درک میشود. همین امر سبب درگیری حس چشایی تماشاگر علاوه بر حس شنیداری و دیداری او میشود و تماشاگر طعم تند آن پَکاره را تا لحظاتی بعد از شروع نمایش همچنان در دهان خود حس میکند. بر همین اساس ابراهیم پشتکوهی نویسنده و کارگردان این نمایش میگوید: «در ادبیات بهواسطه کلام و واژه بهراحتی میتوان دست به خلق تصویر زد اما در تئاتر زمانی که تصویری را خلق میکنی بهتر است همه حواس تماشاگر را بهکار بگیری تا او را از حالت انفعال بیرون بیاوری و به چالش بکشی.» رئالیسم جادویی و عنصر خیال «مثل آب برای شکلات» نمونهای از سبک ادبی رئالیسم جادویی محسوب میشود که با زبان و فرمی زنانه نوشته شده است. فضای کلی در اینگونه از ادبیات مانند آثار دیگر این مکتب از جمله «صد سال تنهایی» نوشته «گابریل گارسیا مارکز» و «گرینگوی پیر» نوشته «کارلوس فوئنتس» به شیوه رئالیسم (واقعگرا) روایت میشود اما در جزئیات به سمت خیال و رویا میرود و گاه اتفاقاتی نیمه واقعی در بستر واقعیتهای زندگی جاری میشود که
بر زندگی شخصیتهای داستان تاثیرگذار است. در این نمایش از عنصر رویا و جادو که از شاخصههای مهم سبک رئالیسم جادویی است به طرزی خوشایند و ملموس استفاده شده که البته به رنگ خاکستری و نه خیلی واضح در کلیت نمایش جریان دارد، بهگونهای که در هیچ جای نمایش این فکر به ذهن تماشاگر نمیآید که بعضی نشانهها در بعضی صحنهها جهت نمایش دادن همین سبک ناشیانه قرار گرفته باشند یا آزاردهنده به نظر بیایند. ابراهیم پشتکوهی در باره خیالانگیز کردن نمایش بیان میکند که برای رسیدن به این هدف از تمهیداتی مثل آشناییزدایی از اشیا و سفید جلوه دادن و حذف کردن بعضی دادهها از متن برای دادن امکان تصویرسازی بیشتر به تماشاگر و همچنین کارکرد مینیمالیستی اشیا مانند استفاده از کفش به عنوان نمادی برای اسب استفاده کرده است. درباره آشناییزدایی از اشیا میتوان به صحنهای اشاره کرد که «تیتا» غذایی با گلهایی که «پدرو» به او داده است تهیه میکند و به محض اینکه «گرترودیس» آن غذا را میخورد عشق شورانگیز «تیتا» در وجودش تاثیر میگذارد و سبب میشود که او از آن خانه در پی سرنوشتش برای همیشه برود. همچنین در صحنه مرگ «ماما النا» نه وارد شدن سپاهی
دیده میشود و نه خشونتی، اما به واسطه تصاویری که نیمی از آن توسط بازیگران در صحنه و نیمی از آن در ذهن تماشاگر ساخته میشود سبب میشود تا تماشاگر از حالت انفعال بیرون بیاید و خودش را در ساخته شدن این تصاویر سهیم بداند. بازی بازیگران همه شخصیتها در این نمایش به رنگ خاکستری، اما متنوع نمایش داده میشوند. هیچکدام از آنها به شکل مثبت یا منفی حضور پیدا نمیکنند. به گفته نویسنده و کارگردان نمایش درباره شخصیت «ماما النا» با بازی «رویا نونهالی» اگر از منظر فروید (دچار شدن نوع بشر به مالیخولیا در صورت طی نشدن روند طبیعی رشد در کودکی) به او نگاه کنیم متوجه میشویم که در گذشته خود یک عشق سرکوب شده دارد. همین امر سبب شده تا خود او در زمان حال تبدیل به سدی برای رسیدن دختر کوچکترش به عشق خود شود. تنوع در نوع بازی بازیگران این نمایش به فراخور تنوع شخصیتهایشان به وضوح دیده میشود. درباره «پدرو» با بازی «علیرضا سرحدی» کلام به کلی حذف شده و این بازیگر تنها با بدن و رفتارش شخصیتش را نشان میدهد که این بهخودی خود کار بازیگر را برای خلق شخصیت تا اندازهای سخت میکند. از سوی دیگر «الهام اسکندری» و «مریم نحوی» هرکدام
دو شخصیت را بازی میکنند که در طول نمایش ما شاهد حضور الهام اسکندری در نقشهای «چنچا» و «سروان خوان»، و مریم نحوی در نقشهای «گرترودیس» و «پیرزن» هستیم که هر کدام از این شخصیتها توسط بازیگرها بسیار متفاوت از یکدیگر بر روی صحنه ساخته میشوند و شکل میگیرند. تلفیق دو فرهنگ به گفته نویسنده و کارگردان این نمایش شباهتهایی که میان مردمان جنوب ایران و آمریکای لاتین است از قبیل انتخاب رنگهای تند و گرم در پوشش، وجود دریا در جغرافیای این دو منطقه، جریان داشتن موسیقی در زندگی روزمره و همچنین وجود عنصر جادو در داستانهای بومی منطقه جنوب ایران که خود جزیی از فرهنگ زندگی این مردم است سبب شده تا برای اجرای این نمایش دست به این تلفیق فرهنگی بزند. وی معتقد است وظیفه اصلی هنر ایجاد ارتباط بینا فرهنگی است. بهگونهای که از نتیجه کار بهراحتی نتوان فرهنگی خاص را تفکیک کرد. معمولا زمانی که صحبت از تلفیق فرهنگها در یک اثر هنری میشود جاذبههای توریستی فرهنگها در آثار دیده میشود، اما در این نمایش خون و فرهنگ جنوبی در کلیت فضای داستان که نشانگر یک زندگی به سبک فرهنگ آمریکای لاتین است تزریق شده، به همین خاطر این امر
برای تماشاگر بهراحتی باورپذیر میشود، بهطوریکه بازیگرانی را روی صحنه میبیند که شلوارهایی به پا دارند که مختص پوشش زنان در استان هرمزگان است و در طول نمایش به نامهای مکزیکی خوانده میشوند یا آوازهایی در نمایش خوانده میشود که بعضا تداعیکننده هر دو منطقه جغرافیای بهطور همزمان است. آهنگسازی در خلق فضا «بهرنگ عباسپور» آهنگساز این نمایش فارغالتحصیل کارشناسی ارشد رشته موسیقی است که 15 سال است با گروه تئاتر «تی تووک» همکاری میکند. وی با قرار دادن ساز ملودیکا به عنوان ساز اصلی از رنگبندی سازهای دیگر نیز برای نشان دادن فضاهای مختلف تراژیک، کمیک و فانتزی بهره برده است. آهنگسازی این اثر آمیختهای از موسیقی فلامنگو و نواهای اصیل جنوب ایران است. حتی در قسمتهایی از نمایش همزمان گوشههایی از ملودی اسپانیایی و موسیقی تعزیه شنیده میشود که در نهایت آهنگسازی این نمایش به همراه صدای اصیل خواننده گروه به فرم تازهای دست پیدا کرده است. همگی اینها بهگونهای با هم ترکیب شدهاند که نتیجه کار بهکلی در خدمت بازی بازیگران و میزانسنهای نمایش قرار گرفته است. به گفته ابراهیم پشتکوهی از موسیقی و ترانههایی که توسط
خود کارگردان و «موسا بندری» سروده شده بر اساس نیاز متن همزمان با تمرینهای گروه استفاده شده و بعضی صحنهها مانند صحنه عشق فلفلی، زمانی که «خوان» و «گرترودیس» برای نخستینبار یکدیگر را ملاقات میکنند از ابتدای تمرین با موسیقی شکل گرفته است. میزی با غذاهای متنوع «میلان کوندرا» نویسنده آثاری مانند «بارهستی» و«جهالت» میگوید: «رمان مسابقه دوچرخهسواری نیست، رمان یک سفره است با غذاهای رنگارنگ.» نویسنده و کارگردان این نمایش با استناد به همین گفته میلان کوندرا ست که میگوید: «تئاتر باید پر از غذاهای رنگارنگ باشد.» بر همین اساس نمایش «مثل آب برای شکلات» ترکیبی است از صحنههای تراژیک، کمیک و فانتزی که همگی این صحنهها در هم تنیده شدهاند. وی معتقد است در تئاتر، غذا به مفهوم استعاریاش نباید بهگونهای باشد که تماشاگر را بهخاطر بودن یک نوع غذا بر سر میز پس بزند یا بهخاطر استفاده از غذاهای گوناگون دچار سوءهاضمهاش کند. از آنجایی که در رمان «مثل آب برای شکلات» هر فصل با دستور تهیه غذایی جدید شروع میشود ما در این نمایش جدا از مفهوم استعاری غذا در خود صحنه هم شاهد روند پخت و پز در آشپزخانه بر روی میزی که
علاوه بر هویت اصلیاش گاه تصویر کوه و صخره را هم تداعی میکند هستیم. حتی ممکن است دلمان بخواهد که از جایمان بلند شویم و یکی از آن ترشیهایی که در صحنه نمایش در قفسههای آشپزخانه قرار داده شده و در انتهای نمایش بر اساس قرعهکشی به تماشاگران داده میشود را بچشیم.
دیدگاه تان را بنویسید