چرا در ایران مدیریت فرهنگی ضعیف است؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) : 
به گزارش نامه به نقل از متن، رضا مهدوی در یادداشتی درباره مدیریت فرهنگی در ایران صحبت کرده است:
مدیریت امور هنری در ایران، رشته‌ای تازه‌تاسیس در دانشگاه است. موسیقی رشته‌ای مستقل و تخصصی در دل تخصصی دیگر است که در مدیریت فرهنگی در سالهای آینده، در ایران رشد چشمگیری خواهد یافت، البته مبانی علمی آن، هنوز هم طی این چند سال به شکل منظم و سیستماتیک تدوین نشده است. این رشته نیز همچون سایر علوم جدید در این دیار، همچنان به‌طور تجربی آموخته می‌شود و اتفاقا هر مدیر موفقی، خود‌آموخته‌ای موفق است که چکیده تجربیاتش را با عشق، علاقه و فداکاری به دست می‌آورد.
در اصل مدیریت فرهنگی، زیر سایه مدیریت سیاسی تعریف می‌شود، چراکه مباحث فرهنگی در کشور ما جایگاه درست و متقنی ندارد. متاسفانه رفتارهای تبلیغاتی، جایگزین خط‌ومشی فرهنگی شده و اینجاست که می‌گویند در ایران فرهنگ مدیریت‌پذیر نیست! مدیریت فرهنگی باید در تمامی شوون اجرایی و محتوایی تمامی نهادها و سازمان‌های دولتی و خصوصی حضور مو‌ثر داشته باشد و وای به روزی که این مدیریت سرهنگی شود و نه فرهنگی! یک مدیر فرهنگی هیچ‌گاه دستور نمی‌گیرد، بلکه دستگاه‌های دولتی و خصوصی را راهنمایی می‌کند.
نهادها، سازمان‌ها و مو‌سسات خصوصی در ایران هنوز به شکل منظم و مدون تعریف و تدوین نشده‌اند. شاید ارایه پاسخ‌های صریح فقهی به برخی پرسش‌های اهل موسیقی، کمک شایانی به قدرت پاسخگویی مدیران این بخش کند. مدیریت هنری، در مقایسه با رشته مدیریت، رشته جداگانه‌ای است. در این میان، مدیریت موسیقی، توان و تخصص مضاعفی می‌طلبد. شکی نیست که یک مدیر موفق در حوزه موسیقی، قبل از هرچیز باید موسیقیدان باشد. این البته شرط لازم است، ولی کافی نیست. او همچنین باید از روابط میان عناصر تشکیل‌دهنده یک سیستم آگاه باشد و آن‌گاه با درایت خود آن سیستم را مدیریت کند. تسلط بر موسیقی (از لحاظ علمی و عملی) در کنار جرات، جسارت و شجاعت برگرفته از منش اجتماعی و شناخت دقیق جامعه، این امکان طلایی را به مدیر می‌دهد که با شناخت مسایل مربوط به کار خود، هدف اصلی خود را بهتر در نظر بگیرد و به آن برسد.
کلی‌ترین و معروف‌ترین تعریف مدیریت، عبارت است از «تقسیم عادلانه و نه برابر فراوانی‌ها به ذی‌حقان.» بسیار بدیهی است که این عمل، از کسی برمی‌آید که هم دارای اختیارات، هم شناخت و هم قدرت اجرایی باشد. مدیران موفق در تاریخ موسیقی ایران، کسانی بوده‌اند که این خصوصیت را به‌طور غریزی یا اکتسابی داشته‌اند.
متاسفانه در ایران، آن‌چنان مرسوم نیست که افراد، خاطرات حرفه‌ای خود را بنویسند و منتشر کنند. هرچند که در چند سال اخیر، مواردی در این حوزه وجود داشته اما کافی نیست. بیشتر منظورم چند دهه پیش‌تر است. از حیث زمانی، بین مدیران امروز با مدیران دیروز در عرصه موسیقی بیشتر از یک نسل فاصله است و همین باعث شده که تجربه‌های ارزشمند گذشتگان به جوانان امروز انتقال نیابد و برای به دست‌آوردن بسیاری از فوت‌وفن‌ها، همه چیز از سر نو تجربه شود. روشن است که این روند نامبارک، تا چه حد به بدنه مدیریت و موسیقی پررمزوراز چندین هزار سالهای که در این سه دهه اخیر، به‌عنوان مدیریت و موسیقی نوپا از آن یاد می‌شود، صدمه می‌زند و به قول فرنگی‌ها: «چرخ از سر نو اختراع می‌شود!» استفاده از تجربیات موسیقیدانان مدیر و مدیران موسیقیدان که در کار خود موفق بوده‌اند (در اینجا ملاک مو‌فقیت، رضایت توده مردم و موسیقیدانان است نه دستگاه‌های بالادستی و نظارتی) و درک شایسته اینان از موقعیت‌های ظریف و پیچیده در محیط‌های اداری، اجرایی و آموزشی باعث شده که در تنظیم عناصر برحسب امکانات، مهارت پیدا کنند و بازده کارشان را بالا ببرند.
مدیریت هنری، فرارشته‌ای است و لزوما در محیط‌های غیرسنتی شکل می‌گیرد. بالطبع محیط غیرسنتی، روابط غیرسنتی را می‌طلبد و از خیلی جهات پیچیده‌تر است تا جایی که در تحصیل علوم فوق‌تخصصی مدیریت در کشورهای فراتوسعه‌یافته مثل ژاپن، آمریکا و کانادا و تا حدی در اروپا، مانند فرانسه، به نکاتی ارزشمند از میراث مشرق‌زمین می‌یابیم. در موضوع بازیابی و فرآوری روابط محیطی بین مدیر و مرئوس در چنین فضایی، نکات و ظرایف و دقایق مثبت ارزش‌های سنتی آمایش می‌یابد و به‌عنوان سرفصل‌های نوین اصلاح ساختار توسعه فرهنگی و مدیریت فرهنگی، دکترین جدیدی مطرح می‌شود که امروزه در جهان شاهد رونق هرروزه جماعت هنرمند هستیم. مدیریت‌هایی که دیگر کمتر اوقات خود را به جلسه‌بازی می‌گذرانند و اتفاقا وقت بیشتری را با اهل فکر و تولید در کارزار محیط‌های هنری از جمله استودیوها، صحنه‌ها، مراکز دانشگاهی یا مراکز تجربی جوانان و مو‌سسات بخش‌خصوصی صرف می‌کنند.
اما در ایران، اصل بر پنهان شدن و سیاست‌سازی‌هایی پشت درهای بسته و استفاده از اندک جماعت شناخته‌شده مشاور است که غالبا نظرات‌شان اعمال نمی‌شود و دربست گوش به فرمان سیاست‌های خودساخته از سر استیصال و محافظه‌کاری و دوراندیشی برای بقای میز است. این است که جماعت موسیقیدان، همواره نارضایتی‌شان را از تمامیت مدیریت موسیقی کشور اعلام داشته است. از حضرت مولانا بهره بگیریم که می‌فرماید: «ما برای وصل کردن آمدیم / نی برای فصل کردن آمدیم». در این سال‌ها فاصله انداختن بین جماعت موسیقی، نوعی تدبیر مدیریتی شده است!
اولین محیط‌های اداری ـ آموزشی موسیقی در ایران، از محیط‌های نظامی بوده و مدیریت به معنای صحیح آن در موسیقی ایران، از اوایل دهه 1330 شروع شده است که در همین‌جا باید ادای احترامی کرد به برجسته‌ترین شخصیت حوزه مدیریت‌های موسیقی، یعنی زنده‌یاد روح‌الله خالقی، مو‌سس انجمن موسیقی ملی و هنرستان موسیقی ملی و ارکستر ملی. خالقی سالهای سال، سابقه کار در ادارات دولتی داشت و از کارمندی ساده به سرپرستی دوایر رسیده بود و علاقه داشت از دانایی و توانایی خود برای پیشرفت موسیقی ایرانی بهره‌برداری کند. یک نکته، غیرقابل تردید است و آن این‌که مدیریت‌های خرد و کلان موسیقی، از مدیرکل تا زیرمجموعه‌ها، بهتر است در حوزه زندگی و فضای حرفه‌ای موسیقیدان‌ها زندگی کرده و مسایل‌شان را لمس کرده باشند. وجود اشخاصی که از نهادهای دیگر، یک‌باره پا به حوزه موسیقی گذاشته و بدون درک درست از شخصیت فردی و اجتماعی گروه‌های مختلف موسیقیدان، بخواهند با آنها رودررو شوند، به موسیقی کشور لطمه می‌زند. اصولا اقشار هنرمند و موسیقیدان‌ها بسیار طیف حساسی هستند و نسبت به سایر رشته‌ها، موقعیتی خاص دارند (دلایل متعدد بی‌مهری تاریخی از جمله آن‌هاست) و برای رودررو شدن با آنها رعایت نکته‌های بسیار ظریفی لازم است که مدیران کارکشته به‌خوبی با آن آشنایی دارند.
مدیری موفق خواهد بود که به جای حاکم کردن روابط شخصی، ضوابط کلی را اعلام کند و تا آخرین حدی که امکان دارد به اجرای همان ضوابط اصولی پافشاری کند. احتمالا تمام موسیقیدان‌ها بر این عقیده توافق دارند که از هیچ گروه و دسته و سلیقه خاصی از اهل موسیقی جانبداری نشود و مدیر تنها به فکر حفظ ستون‌های اداری-هنری و اهل فن باشد. در این صورت، مدیریتی ایده‌آل در کار خواهد بود؛ حتی اگر با منافع آنها نیز تعارض داشته باشد. به یقین، چنین مدیرانی از آسیب تک‌بعدی بودن مصون می‌مانند و تمام گرایش‌های موجود را مورد توجه قرار می‌دهند. فراموش نکنیم در جامعه هنری، هیچ گرایشی از آن حد اعتبار و اعلا برخوردار نیست که تمامی گونه‌ها و گرایش‌های دیگر را تحت‌الشعاع خود قرار دهد؛ آن هم در شرایطی که جامعه موسیقی، به‌شدت نیازمند همدلی و فضاهای دوستانه و مدبرانه برای وحدت ملی و خلاقیت هنری است.
دیدگاه تان را بنویسید