در گفتوگو با مدیرعامل انجمن شاعران ایران بررسی شد
روز شعر و شرح مهجوری ادب فارسی
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
شهریار نام دیر آشنایی است که به عنوان شاعر این مرز و بوم، سالها مردم ایران، وی را با شعر «علی ای همای رحمت» میشناسند. سید محمدحسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار شاعر ایرانی اهل آذربایجان بود که در سال 1285 در تبریز به دنیا آمد و در ۲۷ شهریور درگذشت. وی که در اوان جوانی برای تحصیل در رشته پزشکی راهی تهران شد، داستان عشق شکست خوردهای را سالها بعد با خود از این دیار برد که از وی شاعری پخته با زبانی مهرآمیز ساخت.
مهمترین اثر شهریار منظومه حیدربابایه سلام (سلام به حیدربابا) است که از شاهکارهای ادبیات ترکی آذربایجانی به شمار میرود. دانشگاه تبریز شهریار، را یکی از پاسداران شعر و ادب میهن خواند و عنوان دکترای افتخاری دانشکده ادبیات تبریز را نیز به وی اعطا کرد.
شهریار پس از انقلاب نیز شعرهایی در مدح نظام جمهوری اسلامی سرود. شعرایی نظیر سایه، نیما یوشیج، مفتون امینی، پژمان بختیاری، مهرداد اوستا، بیژن ترقی، فریدون توللی، مهدی اخوان ثالث، فریدون مشیری، عمران صلاحی در مدح وی به عنوان شاعر مطرح زمان معاصر شعرهایی سردهاند.
روز ملی شعر و ادب فارسی به نام این شاعر نامگذاری شده است که این خود بهانهای است تا پای یک گفتگویی با فاطمه راکعی بنشینیم، برای درک عشق دیرینه این سرزمین یعنی شعر.
با وجود شاعرانی نظیر فردوسی، دلیل انتخاب شهریار برای روز بزرگداشت ملی شعر و ادب کشور چیست؟
زمانی که روز ملی شعر و ادب کشور با تلاش برخی از اهالی فرهنگ و ادب کشور تعیین شد، سوالهای بسیاری را برای مطرح شدن به دنبال داشت. این سوالات بیشتر مبنی بر این بود که چرا با وجود شاعران قدیمی و برجستهای که بسیار بزرگ و شناختهتر هستند باز هم شهریار انتخاب شده است. البته این سوال به این معنا نیست که شهریار شاعر بزرگی نیست. عمده دلیلی که مدافعین این طرح ارائه میکردند این بود که سعی داشتند شاعر انتخابی از بین شعرای معاصر باشد. شهریار شاعری است که در کشورهای دیگر نیز طرفداران بسیار به خاطر منظومه ترکی حیدربابایه سلام دارد. ضمن اینکه ثبت نام شهریار برای روز شعر و ادب کشور سبب مسجل شدن هویت ارزشمند این شاعر ایرانی میشود که به زبان فارسی و ترکی منظومههای ارزشمندی دارد اما بحث اصلی اینجاست که اگر به جای شهریار فردوسی به عنوان زنده کننده شعر فارسی انتخاب میشد نیز باز این سوال مطرح بود و عدهای به این انتخاب اعتراض داشتند.
یعنی برای انتخاب این روز هیچ تصمیم جمعی در کار نبود و شما براساس اینکه یک روز فقط روز شعر و ادب فارسی باشد، این روز را انتخاب کردید؟
واقعیت این است که شاید بهتر این بود که طراحان این مسئله قبل از جدی و قطعی شدن طرح با همه اهل قلم و هنر شامل شاعران، منتقدان، شعرشناسان صحبتهایی میکردند و یک تصمیم جمعی درباره این روز مهم گرفته میشد؛ چرا که همواره برآیند یک تصمیم جمعی در مسائل مختلف از فرهنگی تا سیاسی بیشتر است اما این اتفاق نیفتاد. در نهایت خوب است که یک روز در کشوری که مهد شعر و هنر است و دنیا آن را به نام شعر میشناسند، اختصاص به شعر و ادب پیدا کرده است. امیدواریم که برای جا افتادن این روز تلاشهای مهمی نیز انجام شود.
خب الان یک روز به عنوان روز ادب و فارسی در تقویم ثبت شده است. چه ثمرهای برای ادبیات فارسی خواهد داشت؟
مهم این است که برنامهریزی برای رویدادهای مهم شعری توسط نهادهای متولی صورت پذیرد. در واقع با حمایت نهادهای مربوطه برنامهریزی شود تا بتوان نتیجه آن را به اشخاص نشان داد. این برنامهریزیها سبب میشود که این روز صوری و قراردادی نباشد و بدانیم که بر اساس این روز ملی قرار است اتفاقات خوبی در این حوزه صورت پذیرد. باید با برنامهریزی اصولی شاعران، دانشگاهیان شعرشناس و محققان کارهایی در سطح ملی و بینالمللی از مدارس تا دانشگاه انجام شود تا شاهد تحولاتی در این حوزه باشیم اما اگر این اتفاق نیفتد این روز نیز مانند بسیاری از روزهای دیگری است که صرفا در تقویم میآید و جنبه صوری دارد.
شهرت شهریار را در چه چیزی میبینید؟
در اینکه شهریار یک شاعر بزرگ و برجسته است تردیدی ندارم. شهریار شعرهای بسیاری دارد که زبانزد همگانی شده است. از شعر «علی ای همای رحمت» تا شعر مادر شاهد تاثیرگذاری و قدرت بیان عاطفی این شاعر هستیم. به نحوی که در شعر مادر با وجود عدم تبحر زیاد در شعر نیمایی باز هم زبان عاطفی این شاعر باعث جذاب بودن اثر میشود. فراتر از اینها در عرصه شعر محض، زبان منظومه جاودانه حیدربابایه است که شهرتش از مرزها نیز گذشت و در کشورهای ترک زبان مانند آذربایجان نیز مطرح شده است. منظومه حیدر بابایه برای درگیرهای عمیق عاطفی-عرفانی با مسئله مرگ، زندگی، دوری و عشق را دربرگرفته است؛ مسائلی که هر انسانی با آن در زندگی رو به رو است و زمینه همزادپنداری و آشناییزدایی مخاطب با شعر را ایجاد میکند.
سبک شهریار را در کدام سبکهای شعری میتوان گنجاند.
مهم این است که شهریار به عنوان یک شاعر زبان و سبک خاص خودش را دارد اما بیشتر قالبهای شعری وی کلاسیک است که حتی اگر غیرکلاسیک نیز باشد، شعری خوب و عاطفی است. حتی در شعر حیدربابایه، سبک شعری موزون و مقفا است اما اینکه گفته شده این شعر مدرن است باید دید تعریف مدرن چیست. اینکه اشعاری که در عصر مدرن سروده میشوند به یک تعبیری مدرن هستند وجود دارد اما به آن مفهومی که ما در ایران داریم شعر عموما به عنوان نو و نیمایی و کلاسیک دستهبندی شده است و آنطور که من این مطلب را دنبال کردم قطعا قالب شهریار کلاسیک است.
آیا سبک شهریار به سبک دوران بازگشت نزدیک است؟
برای من به عنوان کسی که شعر را دوست دارد، سبک شعری در اولویت بعدی قرار دارد چرا که تاثیرگذاری شعر از نگاه من مهمتر است. واقعیت این است که در خود شعر عوامل بسیاری دست به دست هم میدهند تا تاثیرگذاری ایجاد شود. در مورد شهریار عواطف رقیق و عمیق انسانی و درگیری عاطفی شهریار با مسائل بزرگ انسانی عامل ارتباط مخاطب با وی است. وی وقایع زیبا و غمانگیز زندگی را به عنوان بزرگترین دغدغههای شاعرانه به ترسیم میکشد برای همین هم شعرش با تعبیر منتقدان بخصوص در غرب، عالی شناخته میشود. مخصوصا منظومه حیدربابایه با زبان تاثیرگذارش میتواند مخاطب را درگیر کند تا تجربههای وی را درک کند.
انتخاب 27 شهریور به عنوان روز و ادب فارسی شاید این فرصت را به شهریار داد که برایش سریالی هم ساخته شد. این سریال چقدر در شناخت شهریار تاثیر داشت؟
سریال شهریار را دوست داشتم چرا که نقش آفرینی و عوامل در آن درست انتخاب شده بود اما نه تنها در مورد شهریار بلکه در مورد همه شاعران برجسته و ارزشمند کشورمان معتقدم کار انتقادی و علمی و اصولی و برنامهریزی شده بر آثار انجام نمیشود چرا که این نقدها شعر و شاعر را بیشتر به جامعه میشناساند. البته بیشتر شعر و درک آثار خوب و لذت بردن از آن برای جامعه مهم است که این بخش نادیده گرفته شده است. این سریال یا سریالهای نظیر آن بیشتر به بیوگرافی آدمهای شاخص میپردازند اما جای خالی شعر شهریار و دیگر شاعران از کلاسیک تا مدرن و پسامدرن برای شناسایی هنوز خالی است.
وضعیت شاعران این روزگار را چگونه میبینید. چرا در این دوران ما شاعرانی چون شهریار، فردوسی، حافظ، سعدی و مولانا نداریم؟
متاسفانه شعر آنگونه که لازم است از سوی نهادهای ذیربط مخصوصا در دولت جایگاه والا خودش را پیدا نکرده است. در واقع کسی با دغدغه های اصیل شعری و با دیدگاه انتقادی (نقد ادبی) به شعر نگاه نمیکند. ابلاغ و شناساندن شعر فارسی به جهان و شناختن و شناساندن شعر جهان به ایران طی سالهای اخیر نادیده گرفته شده و مسئولان دغدغههای جدی در این زمینه ندارند. در چنین حالتی قطعا برای نشر نیز تلاش کافی نمیشود. در واقع همه اینها باعث میشود شعر جایگاه واقعی و مطلوب خود را در جامعه نیابد. واقعیت این است که شعر ما رو به رشد است و شعرها و مجموعههای بسیار خوبی داریم اما معمولا جوانها این مشکل را دارند و حاضرند پرداختی نیز برای چاپ مجموعه شعری خود داشته باشند تا یک ناشر از آنان حمایت کند.
دیدگاه تان را بنویسید