ترور مَرد مرموز
گزارشی از پرونده یک چریک
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از متن، منابع امنیتی اسراییل گفتهاند ترور الجعبری یکی از جدیترین اهداف آنها از عملیات «ستون ابر» بود که محقق شد. الجعبری چه کسی بود که اسراییل برای ترورش جنگی هشتروزه را به راه انداخت؟ آیا همانطور که برخی تحلیلگران میگویند، جنگ نوامبر 2012 علیه باریکه غزه، مقدمهای برای جنگهای دیگر اسراییل در منطقه خاورمیانه است؟
مرحله اول: از فتح تا حماس؛ ماشین مبارزسازی زندان اسراییل
آنگونه که اخبار و گزارشهای موجود نشان میدهد، «احمد خلیل سعید الجعبری» ملقب به «ابو محمد» در سال 1960 در باریکه غزه به دنیا آمد. الجعبری خیلی زود به جنبش «فتح» پیوست؛ آن زمان که هنوز این جنبش به مشی مسلحانه وفادار بود. او در سال 1982 و در 22سالگی به جرم فعالیتهای نظامی علیه اسراییل بازداشت شد و 13سال بعد از زندان بیرون آمد. آنگونه که روایت میشود، الجعبری از روحیه سرسخت و سازشناپذیری داشت. در سال 1993 و پس از امضای موافقتنامه اسلو، اسراییل از سختگیریهایش بر زندانیان فلسطینی کاست و اعلام کرد اگر این زندانیان تعهد دهند که دست از مقاومت مسلحانه بردارند، از حبس آزاد میشوند. رهبران فلسطینی از الجعبری میخواهند تا تعهد دهد و از زندان بیرون آید، چراکه آزادی او موثرتر از حضورش در زندان است. ابومحمد اما این درخواست را رد کرد و دو سال دیگر در زندان باقی ماند.
گرایش به جنبش مقاومت اسلامی
حبس در زندانهای اسراییل، سرنوشت الجعبری را تغییر داد. دوران محکومیت او مصادف است با حضور فعالان سرشناس «جماعت اسلامی» در زندانهای اسراییل که اعضای فلسطینی اخوانالمسلمین به شمار میآمدند. الجعبری در زندان با «عبدالعزیز الرنتیسی»، «صلاح شحاده»، «نزار الریان» و «ابراهیم المقادمه» همبند است. این عده چند سال بعد جماعت اسلامی را وا مینهند و «جنبش مقاومت اسلامی» یا حماس را بنیاد میگذارند. این سالها، نخستین زمانی است که ابومحمد با حماس آشنا میشود. دقیقا در حالی که الجعبری در حال گذران حبس طولانیمدتش است، جنبش فتح، کمکم سلاح را بر زمین میگذارد و سایر جنبشهای مسلحانه حاضر در کرانه باختری را بیرون میکند. اولین درخواست الجعبری برای پیوستن به جماعت اسلامی توسط فتح رد میشود، اما نوبت بعدی این درخواست مهر موافقت میخورد و الجعبری رسما به عضویت جماعت اسلامی در میآید.
زندان نقب و جهش الجعبری
جنبش حماس در سال 1987 پایهگذاری شد. در این دوران هنوز بسیاری از مبارزانی که در تشکیل این جنبش مسلحانه اثرگذار بودند، دوران حبسشان را میگذرانند و به همین علت، نگاه رهبران خارج از زندان حماس بهشدت متوجه تحولات درون زندانهای اسراییل است. احمد الجعبری در سال 1991 و در برنامه عادی نقل و انتقال زندانیان فلسطینی به زندان «نقب» منتقل میشود. آزادی تردد زندانیان در این زندان، به کمک الجعبری میآید و او موفق میشود تعداد زیادی از اسرای فلسطینی را مجاب کند تا پس از آزادی به صف نیروهای مسلح حماس بپوندند. توفیق او، نظر رهبران بلندپایه حماس چه در داخل و چه در بیرون از زندان را به او جلب میکند و سرانجام این رهبران میپذیرند تا کار آمادهسازی امنیتی تازه واردان جنبش حماس در داخل زندانهای اسراییل را به او و «ابراهیم المقادمه» سپارند. از این زمان به بعد، حساب ویژهای روی الجعبری در برنامههای حماس باز میشود. جنبوجوش الجعبری سبب میشود تا او بیش از هر اسیر دیگری در زندان نقب به چشم آید. جلب توجه او در میان سایر اسرای زندان نقب، پلهای میشود تا او به عنوان «نماینده زندانیان» در ارتباط با مسوولان اسراییلی انتخاب شود. این موقعیت، سبب شد تا الجعبری فهرستی از بیشتر فلسطینیهای دربند اسراییلیها به دست آورد. اشراف اطلاعاتی ابومحمد بر اسرای فلسطینی بعدها زمینهای شد که او در طرح معاوضه 1024 اسیر فلسطینی با «گیلعاد شالیت» سرجوخه اسراییلی، بر اسرای موثر فلسطینی انگشت گذارد.
مرحله دوم: آزادی از زندان؛ شکلگیری ارتشی به نام «گردانهای قسام»
احمد الجعبری در سال 1995 و با پایان محکومیت 13سالهاش از زندان بیرون میآید. او از بدو آزادی، به یکی از رهبران ردهبالای حماس بدل شد. سابقه فعالیتهای چریکیاش در قالب جنبش فتح سبب شد تا برای او نقش ویژهای در میان گردانهای عزالدین قسام که از سال 1992 و پس از ترور «ورون شوشان»، خاخام شهرک «کفار داروم» اعلام موجودیت کرده بود، در نظر بگیرند. پس از صلاح شحاده و محمد ضیف، احمد الجعبری نفر سوم گردانهای قسام بود. البته او در سال 1998 وارد دفتر سیاسی حماس شد و کارویژههایش در شاخه سیاسی و نظامی حماس از او بهعنوان پلی ارتباط میان رهبران حماس و بازوی عملیاتی آن ساخته بود. در همین سال و در پی درگیریها میان فتح و حماس، ماموران امنیتی ساف، احمد الجعبری را بهعنوان یکی از محوریترین نیروهای حماس بازداشت کردند. دو سال بعد، «آریل شارون»، نخستوزیر وقت اسراییل از «مسجدالاقصی» دیدار کرد و اعتراض فلسطینیها به طرح توسعهطلبانه او، انتفاضه دوم یا «انتفاضه الاقصی» را به راه انداخت. الجعبری در همین سال و در بحبوحه انتفاضه فلسطینیها از زندان آزاد شد و مجددا فعالیتهایش در جنبش حماس را از سر گرفت.
باران ترور بر سر رهبران قسامی
تقریبا یکدهه پس از تشکیل گردانهای قسام، شبهنظامیان عضو این گردان موفق به انجام عملیاتهای ایذایی گوناگونی علیه اسراییل میشوند. در همین دوران، الجعبری با خانوادههای صلاح شحاده و عبدالعزیر الرنتیسی وصلت میکند و این وصلتها زمینه رشد بیشترش در جنبش حماس را فراهم میکند. پاسخ اسراییل به عملیاتهای گردانهای قسام، بمباران مواضع آنها و ترور رهبران شاخه نظامی حماس است. در می 2002 جنگندههای اسراییلی، منزل «صلاح شحاده» را بمباران و او را ترور میکنند. جانشین او، «محمد ضیف»، رهبر گردانهای قسام میشود، اما رهبریاش دوام چندانی ندارد. منزل ضیف هم در سال 2003 هدف حملات اسراییلیها قرار گرفت. اگرچه ضیف زنده ماند اما فلج جسمیاش او را از رهبری جنبشی چریکی بازداشت. نوبت به الجعبری رسید تا از اساس، گردانهای قسام را متحول کند.
پوستاندازی گردانهای قسام
پس از ترور محمد ضیف، عملا کسی نمیدانست رهبر جدید گردانهای قسام چه کسی است. تازه پس از حمله ناگهانی جنگندههای اسراییلی در هفتم آگوست 2004 به خانهای در منطقه الشجاعیه شهر غزه همه متوجه شدند که صاحبخانه، فرمانده گردانهای عزالدین قسام است. منزل بمبارانشده متعلق به احمد الجعبری بود. پسر، برادر، داماد و محافظ الجعبری به همراه چند نفر دیگر کشته شدند اما ابومحمد تنها جراحتهایی جزیی برداشت. از این زمان به بعد، کمکم نام الجعبری سر زبانها میافتد. در دوران فرماندهی الجعبری در گردانهای عزالدین قسام، استراتژی مبارزاتی این جنبش شبهنظامی تغییر میکند. الجعبری اعتقاد داشت که برای ضربه زدن بیشتر به اسراییل باید توانمندی گردانها از حملات ایذایی و پراکنده به حملات وسیع و پردامنه تغییر کند. برای این کار نیاز بود تا ارتشی با نفرات و تواناییهای مختلف ساخته شود. او بهسرعت دست به کار شد. نخست، از نفوذش در میان دیگر شبهنظامیان حاضر در باریکه غزه استفاده کرد و آنها را هرچه بیشتر حول فرماندهی واحد گرد آورد. چنین گمانهزنی میشود که گردانهای قسام در سالهای 2004 تا 2010، بالغ بر 10هزار نیروی آماده رزم داشته است. همین کثرت نیرو بود که در درگیریهای سال 2006 میان فتح و حماس، به کمک حماس آمد تا رهبران فتح، به کنترل باریکه غزه توسط جنبش مقاومت اسلامی رضایت دهند. از سوی دیگر، این تعداد نیرو سبب شد تا الجعبری بتواند آنها را در یگانهای مختلفی به کار گیرد. «گزارش سال 2010 کنگره آمریکا درباره حماس» اعلام میکند که گردانهای عزالدین قسام در شاخههای مختلف مهندسی، کماندویی، تدارکات و... سازماندهی شدهاند. الجعبری برای آن که تجهیزات بیشتری در اختیار گردانهای قسام قرار دهد، توجه زیادی به ایران و سوریه داشت. برخی اخبار پشت پرده از این حکایت دارد که الجعبری چندینبار به ایران سفر کرد و حتی در این سفرها آموزشهایی هم میبیند. سفرهای ابومحمد به ایران و سوریه، گردانهای قسام را برخوردار از تجهیزات جدید موشکی و مخابراتی میکند. به این ترتیب، در حالی که گردانهای قسام در زمان آغاز فرماندهی الجعبری جز خمپارههای «قسام»، کاتیوشا و نسل مدرنشده آنها، یعنی «گراد» چیز دیگری در اختیار نداشت، در چهار، پنج سال بعد برخوردار از انواع خمپارهها و موشکها فجر3 و 5 شد. همان موشکهایی که در جنگ هشت روزه میان اسراییل و حماس تا تلآیو هم رسیدند. منابع غربی و اسراییلی معتقدند که این سلاحها توسط ایران و سوریه به سودان ارسال میشدند و سپس از صحرای سینا به گذرگاه رفح میرسیدند و از راه تونلهای زیرزمینی در اختیار حماس قرار میگرفتند. اگرچه این ادعاها قابل اثبات نیست اما گفته میشود، الجعبری یکی از فرماندهان حماس بود که پیشنهاد کندن تونلهای متعدد در نزدیکی گذرگاه رفح را داده بود.
مرحله سوم: ماجرای گیلعاد شالیت و ترور الجعبری
از زمان ترور ناموفق الجعبری در 2004، پوشش امنیتی او بالاتر میرود. تقریبا کسی تا سال 2011 و به هنگام معاوضه «گیلعاد شالیت»، سرجوخه اسراییلی با اسرای فلسطینی، اثری از الجعبری چه در ملأ عام و چه در رسانهها نمیبیند. در 25 ژوئن 2006، شبهنظامیان گردانهای قسام با حمله به یک ایست بازرسی اسراییلی در «کرم شالوم» در شرق غزه، دو نظامی اسراییلی را از پا در میآورند و یک نفر از آنها را به نام «گیلعاد شالیت» به اسارت میبرند. گزارشهای مختلف رسانهها و منابع امنیتی اسراییلی نشان میدهد که الجعبری شخصا برنامه حمله به ایست کرم شالوم و اسارت نظامیان اسراییلی را طراحی کرده بود. سه روز بعد اسراییل به بهانه آزاد کردن شالیت به نوار غزه حمله کرد اما نتوانست اثری از شالیت پیدا کند. دو سال بعد، اسراییل حمله دیگری را به غزه آغاز کرد. این حمله 22روز به طول انجامید و به «جنگ 22روزه نوار غزه» مشهور شد. یکی از اهداف اسراییل در این حمله، آزاد کردن شالیت بود اما به نظر میرسد گردانهای قسام در آغاز جنگ 22روزه، او را از غزه بیرون میبرند و به همین علت، دست اسراییلیها از سرجوخهشان کوتاه میماند. در دوم اکتبر 2009، تعداد 20 اسیر زن فلسطینی در برابر انتشار فیلم یکدقیقهای از شالیت آزاد شدند. هوشمندی الجعبری در اسارت سرباز اسراییلی همچنان برای تلآویو هزینهساز بود. دست آخر گیلعاد شالیت در 18 اکتبر 2011 در برابر آزادی هزار و 24 اسیر فلسطینی آزاد شد. ابتدا، اسراییلیها فهرستی شامل بیش از هزار اسیر فلسطینی را به حماس تحویل دادند، اما الجعبری آن را رد کرد و با توجه به شناختی که بر اسرای موثر فلسطینی داشت، فهرستی هزار و 24 نفره تهیه کرد. الجعبری پس از مدتها و به هنگام آزادی شالیت از مخفیگاه بیرون آمد. از زمان تحویل سرباز اسراییلی به نظامیان آن سوی مرز، عکسهایی منتشرشده است که الجعبری را در سمت راست شالیت و یک افسر امنیتی مصر را در سمت چپ او نشان میدهد. این عکس بهخوبی گواه آن بود که الجعبری در تمام مدت اسارت با شالیت در ارتباط بوده و عملا پرونده این سرجوخه اسراییلی را بهتنهایی به پیش میبرده است. آزادی بیش از هزار اسیر فلسطینی که در میان آنها تعدادی از اسرای جنبش فتح هم دیده میشدند، محبوبیت حماس را بهشدت در میان فلسطینیها بالا برد. با این وضعیت، نقش الجعبری بیش از گذشته به چشم میآمد حتی تا آن جا که از او بهعنوان یکی از نامزدهای جدی جانشینی «خالد مشعل» در دفتر سیاسی حماس نام میبردند.
روایتهایی از ترور
شاید نتوان هیچ یک از فرماندهان قسامی را پیدا کرد که به اندازه الجعبری در رعایت مسایل امنیتی دقت داشته باشد. او پس از ترور شیخ یاسین رمضان و عبدالعزیز الرنتیسی هیچگاه از تلفن همراه استفاده نمیکرد، چراکه ممکن است این دو رهبر حماس از راه گوشیهای همراهشان ردگیری و ترور شده باشند. آنطور که پیداست، جنگندههای اسراییلی در جنگ 22روزه چندین خانه را که ظن حضور الجعبری در آنها میرفت، بمباران میکنند تا شاید از دست او راحت شوند، اما طرفی نمیبندند و موفق به ترورش نمیشوند. نباید فراموش کرد که عمر رهبری دو فرمانده قبلی قسامی از بیش از دو سال تجاوز نکرد، اما الجعبری به یمن ناشناختهماندنش توفیق یافته بود تا 9 سال فرماندهی گردانهای قسام را در دست گیرد. علاوه بر این، او از نبرد سهمگین 22روزه که برخی از بلندپایهترین رهبران قسامی در آن کشته شدند، زنده بیرون آمد. «گزارش سال 2010 کنگره آمریکا درباره حماس» که یکی از کاملترین گزارشها درباره جنبش مقاومت اسلامی فلسطین به شمار میآید، با وجود آنکه در 63 صفحه، ریزترین مسایل حماس را پوشش داده است، جز شش سطر نتوانسته اطلاعات دیگری از احمد الجعبری به دست دهد. این حقایق نشان میدهد که ابومحمد مسایل امنیتی را مو به مو رعایت میکرد. همین دقت نظر الجعبری، پیچیدگیهای بسیاری بر سر راه چگونگی ترورش ایجاد میکند.
قطر: «شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی»، امیر قطر در روز دوم آبان سال جاری در سفری چندساعته به نوار غزه، رسما حصر این منطقه را که از جنگ 22روزه به جا مانده بود، شکست و میلیونها دلار پول به حماس کمک کرد. این سفر، دستمایه گمانهزنیهای مختلفی درباره دست داشتن امیر قطر در ترور الجعبری است. با این همه، از یکسو تحلیلهایی که به دست داده میشود، مستظهر به دلیل و مدرک محکمهپسندی نیست و از سوی دیگر روایتهایی موجود بهشدت متشتت است. چندی پیش، پایگاه خبری «النخیل» گزارش داد که امیر قطر در سفر به غزه، خودکارها و ساعتهایی به رهبران حماس هدیه کرده که همگی مجهز به سیستمهای ردیابی هستند که توسط دستگاههای امنیتی اسراییل کنترل میشود. یکی از این ساعتها در دستان الجعبری بسته میشود و از این راه جنگنده اسراییلی او را ترور میکند. «رفعت احمد»، مدیر مرکز مطالعات و پژوهشهای «یافا» در قاهره هم در مقالهای مدعی شده است که خودروهای اهدایی امیر قطر به سیستم ردیاب اسراییلی مجهز بوده است. تاکنون هیچ یک از این ادعاها توسط رهبران حماس تایید نشده است.
جاسوسان غزه: اسراییل بارها و بارها رهبران حماس را در باریکه غزه ترور کرده است. این ترورها نشان از اشراف اطلاعاتی اسراییل بر این منطقه دارد. گفته میشود در کنار تکنولوژیهای امنیتی که در اختیار این رژیم است، جاسوسان بومی در باریکه غزه وجود دارند که تقریبا عمده رهبران حماس، سکونت، مخفیگاه و محلهای تردد آنها را میشناسند و مرتبا به سرویسهای امنیتی اسراییلی گزارش میدهند. در روز هفتم جنگ هشتروزه میان اسراییل و غزه عکسهایی منتشر شد که اجساد شش نفر را که گفته میشد جاسوسان اسراییلی هستند، نشان میداد که در خیابانهای غزه چرخانده میشوند. ترور الجعبری در هالهای از ابهام قرار دارد. هنوز مشخص نیست که آیا سفر امیر قطر را باید مقدمه ترور ابومحمد دانست یا جاسوسان اسراییلی باریکه غزه، او را لو دادند؟ ترور الجعبری به هر روشی که حاصل شده باشد، باید متوجه بود که گردانهای قسام موثرترین فرمانده تاریخش را از دست داد. از میان بردن الجعبری برای اسراییلیها تا آن اندازه اهمیت داشت که حاضر شدند برای انجام آن، هشت روز با حماس بجنگند. باید منتظر ماند و دید آیا گردانهای قسام میتوانند رهبری به بزرگی او پیدا کنند؟
سیامک کریمی
دیدگاه تان را بنویسید