فتحالله گولن: ما با کسانی مواجه هستیم که روزگاری همراه بودیم
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش از نامه نیوز به نقل از شرق : جریانی که با داشتن بیش از دوهزار مدرسه و 20 دانشگاه ممتاز با تخصصهای گوناگون در عرصههای اجتماعی و بهداشتی و دینی فعالیت میکند.
این نهادها در ترکیه و بیش از 160کشور جهان از جمله آمریکا، استرالیا و اندونزی پراکنده بوده و به همین دلیل شبکه گستردهای را به وجود میآورد. از چندی پیش با شروع جریان افشاگریها علیه دولت اردوغان جدال سختی بین دولت و گروه یا جماعت فتحالله گولن در ترکیه شکل گرفت که همچنان ادامه دارد. دولت اردوغان جماعت گولن را به توطئهچینی علیه خود متهم کرد و تصمیم گرفت تمام مدارس وابسته به این جریان را در کشور منحل کند. اردوغان حتی تا آنجا پیش رفت که رسما از آمریکا و پاکستان نیز خواست مدارس وابسته به این جریان را منحل کنند
. وی جماعت گولن را یک باند خطرناک و اختاپوسی توصیف کرد که دولتی در سایه تشکیل داده و برای سقوطش روزشماری میکند. گولن اما در گفتوگو با روزنامه تودیززمان چاپ ترکیه (متن حاضر) این مطلب را رد کرد و به اتهامات مختلف علیه گروهش پاسخ داد. لحن مذهبی و تکیهکلامهای دینی او در رد اتهاماتش قابل تامل است.
سال 2008 مجله فارینپالیسی با نظرسنجیهای خود فتحالله گولن را در رتبه نخست فهرست یکصددانشمند معروف جهان نشاند. او در اینباره روشنفکری مروج اسلام اهل مدارا و متکی بر نوعدوستی، اخلاق، سختکوشی و آموزش معرفی شد. گولن متولد 27آوریل 1941 بوده و هماکنون در 73سالگی در آمریکا بهسر میبرد. آنچه را میخوانید ترجمه متن عربی این مصاحبه است که از روزنامه المصریالیوم به فارسی برگردانده شد: این نکته قابلتوجه است که جنبش شما متهم به اتهامات زیادی میشود لیکن شما همچنان درباره آن سکوت کرده و چیزی نمیگویید؟
نه، ما خیلی غمگین شدیم. هرچند من خودم تا این لحظه تحلیل معقولی برای این کارها پیدا نکردهام. من نمیفهمم با چه اعتمادبهنفسی این حرفها را میزنند. این عبارتهای زشت شایسته آن نیست که تکرار شود. جنایاتی که اینها مرتکب شدهاند حتی میتوانم بگویم در طول تاریخ اسلام اهل کفر نسبت به اهل ایمان روا نمیداشت.
از کسانی که چنین تهمتهایی را مطرح کردند چه انتظاری دارید؟
از اینهایی که چنین توهمات من چقدر و توطئههایی را به راه انداختند خواهش کردم با توجه به کتاب و سنت پیامبر در رفتارشان تجدیدنظر کنند.
آیا اشعاری را که پیوسته تکرار میکردید بیانگر همین وضعیتی است که امروز تجربه میکنید؟ ... دوست بیوفا شد و روزگار بیترحم / جهان لحظهای آرام نمیگیرد / غمها انبوه و هیچ شریک دردی پیدا نمیشود / دشمن قوی است و کمکرسان اندک...
همه برادران ما تقریبا نسبت به برنامه ما وفاداریشان را ابراز کردند و باوجود حجم تهمتها و دروغپراکنیها هیچ تزلزل قابل ذکری در بین آنان بهوجود نیامد. اما دل آدمی آرزوی این را داشت کسانی که جایگاهی دارند به تناسب خودشان حرکتی نشان دهند. این امیدواری گاه در سطحی مطلوب نبود. نمیدانم این انتظار بجایی است که از برخی دوستان بزرگوار که دوستی ما با آنها به سالهای گذشته برمیگردد، داشته باشیم و از آنها بخواهیم بهخاطر احترام به حقیقت از بعضی امور دفاع کنند؟ برای همین تنها به این بسنده میکنم که برخی از دوستان دوران خوشی چنانکه شایسته بود رفتار نکردند.
دهه70، من با مردی آشنا شدم که میگفت حاضر است برای پیشبرد طرحهای جنبش ما هرچه را دارد در اختیار بگذارد. در جریان کودتای 1971 ما با هم به زندان افتادیم. وقتی آزاد شدیم من میخواستم ساختمانی را برای خوابگاه دانشجویان بسازم. یعنی از قبل این کار را شروع کرده بودیم. وقتی این موضوع را به او گفتم، گفت تو را به خدا استاد، بیش از این ما را درگیر نکن! در اینچنین شرایطی است که ثبات افراد اهمیت پیدا میکند.
شما یکی از افرادی هستید که در جریان کودتای 1997 بیشترین آسیب را دیدید و در معرض تبلیغات رسانهای شدیدی بودید. بعد از آن علیه شما شکایتی شد و هشتسال محاکمه شما طول کشید. آیا تصور میکنید امروز هم دچار همان مصیبتها شدهاید؟
ما بارها در معرض فشار و مکافات بودهایم. در کودتای سال 1971 من به مدت ششماهونیم به اتهام نفوذ در دولت زندانی شدم. ماده163 در آن روزگار مثل گیوتین بر سر مسلمانان بود. تا اینکه تورگوت اوزال آمد و این ماده را لغو کرد.
در کودتای سال 1980 به مدت ششسال مثل خیلیهای دیگر من هم تحت تعقیب بودم. از اینرو میتوانم بگویم زندگی زیر فشار و تعقیب و پیگردها برای ما دیگر تبدیل به یک امر روزمره شده بود. اما آنچه را امروز با آن مواجه هستیم دهها برابر بدتر از دوران کودتاهاست. باوجود همه اینها گفتم من شکایتی ندارم. اما تفاوت مهم این روزها با گذشته در این است که ما اینبار با کسانی مواجه میشویم که فکر میکردیم روبه سوی یک جهت داریم. ولی کاری جز این نمیتوانیم بکنیم که بگوییم باید صبر داشت. این مصیبت باید از میان برداشته شود.
بعضی انتقاداتی را که شما روزی از دولت نجمالدین اربکان کرده بودید، این روزها تکرار کرده و مدعی میشوند که شما به این وسیله داشتید به کودتاگران علیه او کمک میکردید؟
وقتی حزب رفاه بهعنوان نخستین حزب در آن زمان از انتخابات کنار گذاشته شد، تحرکات مخالف در داخل نیروهای مسلح ترکیه به شکلی آشکار شروع شده بود و همه شاهد آن بودند. ابرهای سیاهی در آسمان ترکیه دیده میشد اما هنوز توفان به راه نیفتاده بود. بهدنبال قضیه رسوایی «سوسرلک» بود که گروهی از نظامیان به واکنش روی آوردند و فضا برای یک کودتای نظامی آماده شد. وقتی شروع به اجرای طرح کودتا کردند، دیگر کار از کار گذشته و زمان برای توقف آن دیر شده بود. بعد ناگهان در چنین لحظهای بود که نام این فقیر را هم در گزارشی آوردند.
سازمان اطلاعات ترکیه این گزارش را آماده کرده بود. من بعدها متوجه شدم چه کسی این کار را کرده است. ولی من اسامی مومنان را افشا نکردم و به کسی هم اتهام نزدم. بلکه ترجیح دادم که اینها را در سینهام پنهان کنم.
بعد مساله تصمیمات 28آوریل پیش آمد که به موجب یکی از بندهای آن باید مدارس ملی میشدند. تنشها به آنجا رسید که من مانند بسیاری دیگر طرح اجرای انتخابات زودهنگام را پیشنهاد دادم تا برای خروج از این بحران ضرر کمتری داشته باشد. البته این من تنها نبودم و حتی رسانههای طرفدار دولت هم همین فکر را مطرح میکردند اوزال هم با فکر من موافق بود. اگر به آرشیوهای آن زمان مراجعه کنید، اینها را خواهید دید.
شما آن موقع با وزیر کار تماس گرفتید و از وقوع یک کودتا حرف زده و به او هشدار دادید؟
من تلاش کردم خانم تانسو چیلر را از این خطر آگاه کنم و نسبت به تحولات بدی که در حال وقوع بود هشدار دهم. اما او گفت به دنبال یک توازن است و من از این بابت خیلی غمگین شدم. برای همین وارد جزییات موضوع نشدیم. وقتی دیدم من حتی یک نفر را نمیتوانم قانع کنم، احساس کردم باید کاری کرد که جلو دخالت در روند دموکراتیک کشور گرفته شود تا کشور ما مثل سایر جاها نشود.
دولت وابسته به حزب عدالت و توسعه نیز در سال 2007 به چنین رویکردی متوسل شد و در یک هفته تصمیم گرفت انتخابات زودهنگام برگزار کند و طبعا توانست از این مرحله سخت عبور کند. دولت وقتی تصمیم گرفت به آرای مردم مراجعه کند و موضوع را به صندوقهای رای بسپارد، بازی کسانی را که داشت مثل سال 1997 بر سرش خراب میشد خنثی کرد. این چیزی است که من میگفتم چون داشتند قانون انتخابات را تغییر میدادند. گفتم بروید و انتخابات زودهنگام برگزار کنید.
درباره اتهام اجرای عملیات فساد در تاریخ 17 دسامبر گذشته که جریان خدمت را به آن متهم میکنند چه میگویید؟
بعضی بهدنبال این هستند که حرکت خدمت را دراینباره متهم کنند هرچند ما بارها در این مورد بیانیهها و تکذیبیههایی دادیم و روشنگری کردیم. چنانکه قبلا هم گفتهام، برخی از دادستانها و نیروهای پلیس اقدام به تعقیب و پیگیری مجرمان کردند بدون اینکه توجه داشته باشند چنین کاری جرم محسوب میشود. در مورد تحقیقات 17دسامبر همه شاهد بودند که هیچ ارتباطی بین این تحقیقات و کسانی که تبعید شدند و حقوقشان در نظر گرفته نشد، وجود نداشت. بعد آمدند حرکت خدمت را متهم کردند انگار هیچ اتفاقی نیفتاده باشد و هیچ فسادی در کار نبوده است. تحقیقات مربوط به فساد و رشوهخواری در دولت کنونی مساله جدیدی نیست.
سازمان اطلاعات ترکیه چند ماه پیش گزارشی را تهیه کرده بود که در آن ارتباط دولتمردان ترکیه با برخی دولتهای خارجی را برملا میکرد و نشان میداد چگونه خارجیها بر وزارتخانهها مسلط شدهاند. حتی تا هیات وزیران نیز پیش رفته بودند و بعضی شغلهای مبهم درست کردند اما همه اینها نادیده گرفته شد و کسی به آنها توجه نکرد.
این اشتباه در ذهنها جا افتاده است که شما در میادین افراد مردم را بسیج میکردید. آیا این درست است؟
متاسفانه در اثر سوءفهم اینها بهوجود آمد. اجازه دهید موضوع را با یک مثال تشریح کنم. اگر کسی به شما تهمت زد و با شیوههای زشتی بارها شما را متهم کرد و این کار را به جایی رساند که دیگر صبر طرف مقابل هم تمام شد چه باید کرد. حالا در چنین وضعیتی آن کسی که به او ستم شده است آمده و میگوید اگر اینطور که تو میگویی درست است خداوند بلایش را بر من نازل کند و اگر تو دروغ میگویی بر تو نازل کند.
این دعایی است که آن روز من تلاوت کردم، اما نام فرد یا حزب یا گروهی را به صورت مشخص نبردم. تنها برخی صفات و کارها را به صورت کلی بیان کردم. گفتم کسی که این یا آن کار را کرده است. ولی اگر در آنها این صفات نیست و چنین اعمالی را انجام ندادهاند پس چرا اینقدر نگران شده و به خودشان گرفتند؟ من انتظار داشتم یکی از آنهایی که اینهمه تهمت میزند و در صفحات مختلف روزنامه چنین و چنان میگوید یک کدامشان آمین میگفت. اما آنها آمین نگفتند.
به جای این، تلاش کردند از دعای من سوءاستفاده کنند. ولی من در همان نقطه هستم و موضع من تغییری پیدا نکرده است. همچنان میگویم اگر یک گروه یا یک باند جنایتکار یا سازمانی مخفی یا دولتی موازی در درون دولت بودیم خدا چنانکه شایسته است ما را مجازات کند و اگر چنین نیستیم، یعنی آنطور که آنها میگویند، از خداوند میخواهم همان بلایی را بر سرشان نازل کند که بر کسانی که چنین جرایمی را در حق یک گروه بیگناه روا میدارند وارد میکند. کسانی که از آمین گفتن برای این دعا پرهیز میکنند و به کارشان ادامه میدهند باید از عاقبت کارهایشان بترسند.
بلنت ارینج، معاون نخستوزیر و سخنگوی دولت گفته است برخی نخستوزیر را بهخاطر پیشدبستانیهای خصوصی تهدید کردهاند؟
باید کسی که ادعایی میکند برایش دلیل بیاورد و آن را در دادگاه اثبات کند کمااینکه باید اعلام عمومی شود که فلانی یا فلان اشخاص آمد پیش ما و ما را تهدید کرد. یعنی باید اشخاص معین شوند. اما اگر بیایند و با استناد به یکسری توهمات مختلف حرفهایی را بزنند هیچ دلیلی برای پاسخگویی به آنها وجود ندارد. چنانکه شما میدانید ریشههای مساله بستن پیشدبستانیها به یکی یا دو، سهماه پیش برمیگردد.
چون وزیر قبلی میگفتند نمیشود اینها را بست. اما وزیر جدید میخواهد این کار را بکند و از این حرفها. این نشان میدهد که برای این کار از مدتها پیش برنامهریزی شده بوده است. شاید هم آنها به قصد و منظور خاصی چنین تصمیمی را گرفتهاند. چون در رسانهها هم آمده بود که آنها این کار را برای طرفهای خاصی انجام میدهند. باید نوارهای مربوط به این تصمیمگیری در اتاقهای دربسته دولت باشد. امروزه به شکلی آشکار معلوم شده که آنها اگر میخواهند این مدارس را ببندند برای ارتقای سطح آموزش نیست، بلکه منع فعالیتهای آموزشی جریان خدمت است.
اینها خودشان هستند که فریاد میزنند بچههایتان را به مدارس و دانشکدههای اینها نفرستید. یعنی مقصدشان از ابتدا پیشدبستانیها بود. بعد میخواستند به سراغ مدارس دیگر بروند و در نهایت تمام مدارس ما در سراسر جهان را ببندند. کاش آنها از نیت واقعیشان میگفتند، میآمدند و میگفتند نمیخواهیم شما در حوزه پیشدبستانیها کار کنید. اما دیگر به سایر مراکز آموزشی که ارتباطی با جریان خدمت هم ندارد، کاری نداشتند. چون انسان غمگین میشود که میبیند بعضی این موسسات را با عرق جبین خود و اموال شخصیشان تاسیس کردهاند. این مایه ننگ و تاسف است.
شما میدانید که سههزارتا از این موسسات که مجموعشان به سههزارو800 میرسد هیچ ارتباطی به جریان خدمت ندارد. با این همه ما از برادران خواستیم مدارس را به صورت موقت ببندند تا تروخشک با هم نسوزد. اخیرا نوارهایی صوتی منتشر شد و برخی از محافل سیاسی به صورت خاص جریان خدمت را به انتشار این اطلاعات متهم کردند.
جریان خدمت از زمان قدیم در معرض این اتهامات بوده است. اما کسانی که این اتهامات را مطرح میکنند تا امروز حتی یک دلیل در اثبات مدعای خود نیاوردهاند. تنها از این موضوع تاکنون سوءاستفاده شده است و این نشان میدهد که هدف دیگری در پشت این ماجراها وجود دارد.
همه درباره این موضوع حرف میزنند اما موضوع به نظر من خیلی پیچیده است. البته دو نوع عملیات شنود وجود دارد؛ اول اینکه شنودی بر مبنای یک حکم قضایی صورت میگیرد و دوم اینکه به صورت غیرقانونی صورت گرفته باشد. از اینرو باید کسانی که به صورت غیرقانونی شنود میکنند شناسایی شده و تحت تعقیب قرار گیرند. صرفنظر از اینکه چه کسانی باشند یا با چه کسانی ارتباط داشته باشند. من به همراه تعداد دیگری از برادرانم جزو قربانیان شنودهای غیرقانونی هستیم.
از زمان گذشته همینطور تبلیغات منفی علیه ما جریان داشته است و بارها از طریق رسانهها اتهاماتی را به ما زدهاند.
ما جز با قانون نمیتوانیم با اینها مبارزه کنیم. اگر کسانی به صورت غیرقانونی شنود کرده باشند، باید بازخواست شوند. همچنین باید کسانی مورد محاکمه قرار گیرند که میگویند جریان خدمت دست به چنین کارهایی زده است و افراد بیگناهی را بدون دلیل متهم میکنند. وقتی از خارج نگاه میکنید، بهنظر میرسد نزاعی بین دولت و گروه شما وجود دارد. دلیل این امر چیست؟
مساله بر سر نزاع بین حزب عدالت و توسعه و گروه ما نیست. در سالهای اخیر موضوع حقوق و آزادیهای اساسی است که دارد روزبهروز به شکلی خطرناک فروکاسته میشود. این زبان ویرانگر سیاست است که دارد یکپارچگی جامعه ما را تهدید میکند و بهشدت به سمت چندقطبیشدن میبرد. در طول حوادث پارک گزی من به این اعتراض داشتم که نباید تظاهراتکنندگان را «اوباش» خطاب کرد. گفتم نباید به این زبان حرف زد. همین مساله در مورد علویها هم صادق است.
ما یک حزب سیاسی نیستیم و هرگز هم نخواهیم بود. بر این اساس ما نمیخواهیم با هیچ حزبی رقابت کنیم. رابطه ما با همه یکسان است.
با این وجود در دغدغهها و آرمانهای همه مردم نسبت به آینده مشارکت داریم. به اعتقاد من این یک امر طبیعی است که ما بر اساس حقوق طبیعی و دموکراتیک خودمان از آن استفاده میکنیم. از اینرو تعجب میکنم کسانی از این موضوع ناراحت میشوند. افراد در دموکراسیهای پیشرفته و نیز موسسات جامعه مدنی که از این افراد تشکیل شده باشد، این حق را دارند که انتقاداتی را مطرح و نظرشان را بگویند و بدون اینکه این مساله موجب آزار کسی شود، با افکار عمومی جامعه تبادلنظر داشته باشند.
مایلم اضافه کنم که در تمام موسسات برادران ما طبق قانون عمل میکنند و زیر نظر دولت است و از آنها بازرسی میشود. یعنی ما از یک عمل شفاف به تمام معنای کلمه سخن میگوییم.
ما به صورت مخفی عمل نمیکنیم. موسسات غیرشفاف اتفاقا همینهایی هستند که طی این چند ماه با زدن اتهامات خودشان را آفتابی کردند. ستون فقرات جریان خدمت عمل داوطلبانه است. متهمکردن مردمانی که در زندگیشان حتی به اندازه یک بند انگشت به کسی آزار نرساندهاند و کاملا طبق قانون رفتار کردهاند و گفتن اینکه اینها یک «سازمان مخفی» هستند، واقعا تاسفآور است.
شما میدانید که نهادهای دولتی همه جور فکر و طیفی را دارد. چپ، راست، علوی، سنی، غیرمسلمان، کرد، ترک و... هر کدام طبق وظیفهای که دولت برایش معلوم کرده عمل میکند. مبنای کار این است که هر کارمندی ماموریت خودش را در چارچوب قانون انجام دهد.
حالا هر فکری که میخواهد داشته باشد و به هر چیزی که میخواهد عقیده داشته باشد. حالا متهمکردن این افراد بدون دلیل، تجاوز به حقوق و نادیدهگرفتن حقشان است. اگر جرمی ثابت نشده باشد و شما ادعا کنید که یک دولت موازی وجود دارد، چنین توهماتی شما را در برابر هزار دولت موازی قرار میدهد. در چنین حالتی است که به افراد بیگناه زیادی ستم خواهد شد.
گفته میشود چرا شما الان با حزبی مخالفت میکنید که 12 سال بود از آن پشتیبانی میکردید. آیا شما منافع مشترکی با هم نداشتید؟
ما هیچگاه با هیچکس منافع مشترک نداشتیم. ما همیشه بینیازی خودمان را حفظ کردهایم زیرا دروسی را که ما از قرآن و سنت گرفتهایم کافی است. پیوسته من اعتقاد داشتم هرگونه تلاش برای کسب مقام خیانت به اصول ماست. درباره تلاشها و افکار دیگران نمیگویم.
چون هر کس برای خودش نظری دارد. ولی من پیوسته بر این نظر بودهام که طلب دنیا و تمایل به کسب شهرت و مقام خطری برای آخرت ماست. برادران من نیز همینطور فکر میکنند. ما هرگز مدیریتی نخواستهایم و به دنبال پست و مقامی نبودهایم. دولت ترکیه اگر سرمایههای دموکراتیک خود را از دست دهد نهتنها به ملت خودش آسیب رسانده بلکه به همه کسانی که این دولت را یک نمونه و الگو میدانند، آسیب رسانده است.
مدتهاست که منابع دولتی ترکیه هرچه را مثبت و دموکراتیک میبینند به خود نسبت میدهند و هرچه را که منفی است به گروه شما نسبت میدهند؟
آنها تلاش کردند بخشهای بزرگی از جامعه را با این اتهامات فریب دهند، مثلا به بعضی از گروههای رسانهای گفتند که این جماعت از شما سوءاستفاده میکنند. اما نوارهایی که در اینترنت منتشر شد نشان داد حاکمان این کشور تمام مسوولیتهای خود را کناری گذاشته و با تمام قوا به دنبال این هستند که گروهی را متهم کنند. حتی بهصورتی غیرقانونی وارد دنیای تجارت شده و قراردادهایی را که افرادی بسته و بهحق و به شیوههای مشروع سود کرده بودند، چپاول کردند. طبعا ما نمیتوانیم در برابر این حجم از افتراها و غیبتها ابراز تاسف و تالم نکنیم.
تاسف شدیدتر مربوط به ارتش است. کسانی که پشت درهای بسته میگفتند ما ارتش را به زانو درآوردیم و کاری کردیم که جلو ما بایستد و تعظیم کند و چه و چه، همان کسانی هستند که بعد آمدند و گفتند ما آمادهایم مشکل شما را حل کنیم ولی این گروه خدمت نمیگذارد و مانعتراشی میکند. اتهام برنامهریزی برای کودتا به هرحال اتهام بزرگی است و قانون باید دراینباره تصمیم بگیرد.
اما من آرزو داشتم میشد راهکاری قانونی را پیدا کرد تا وضعیت بهداشتی و مزاجی و سن بالای این افراد در نظر گرفته میشد. اینها سالهاست که به کشور خدمات بزرگی کردهاند. این نظر ماست و همیشه هم اینطور بوده اما کار در این جهت که گروه ما بوده که آنها را به این گرفتاری انداخته است، کاملا با حقیقت منافات دارد.
برخی حرکت شما را متهم میکنند که یک سازمان مخفی یا باند است. میگویند نیروهای امنیتی تحقیقات بیشتری را علیه موسسات شما شروع خواهد کرد؟
متاسفانه، حرفهای زیادی علیه جریان خدمت زده میشود که از روی کراهت و خشم است. به اعتقاد من هیچ توهینی نبود که اینها بر زبان نیاورده باشند. به ساختار حرکت ما تهمتهای ناروا زدند. گفتند باند است. ادعای توهمآمیز و مبهمی به نام تشکیل یک دولت موازی را میتوان به هر گروهی یا طبقهای یا جماعتی نسبت داد.
اگر امروز اعلام کردید گروهی تشکیل دولت موازی داده و او را متهم به تشکیل یک باند کردید، فردا میشود گروه دیگری را به همین اتهامات منسوب کرد. حتی کسانی که امروز این اتهامات را به امثال ما میزنند ممکن است فردا خودشان در معرض همین اتهامات قرار گیرند.
چون هیچ تضمینی وجود ندارد. اگر شما مردم را اینطور تحت شبهه و اتهامات بگذارید، در این صورت دیگر نظامی باقی نمیماند و عدالتی وجود نخواهد داشت. من تاکید میکنم و میگویم اگر کارمندی حرف مدیرش را گوش نمیدهد خب باید قانون به این مساله رسیدگی کند.
اما اگر موضوع از مسیر قانونیاش منحرف شد و هزاران نفر متهم شده و به اینجا و آنجا تبعید شدند و علیه آنها شکایت شد، اینها دیگر مسایلی است که در تاریخ قابل بخشش نخواهد بود و خداوند سبحان هم نمیبخشد.
دیدگاه تان را بنویسید