شام آخر

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

به گزارش متن، چندی پیش پایگاه اینترنتی «آتلانتیک» در گزارشی ضمن اعلام نگرانی از قدرت گرفتن مخالفان مسلح بشار اسد، از تضعیف ارتش سوریه و از دست رفتن برتری نظامی 20ماهه‌اش خبر داده بود. به گزارش این پایگاه خبری، به دنبال تحلیل رفتن ارتش اسد و برهم خوردن انسجام حاکم بر آن، مخالفان مسلح موفق شده‌اند بخش‌های گسترده‌ای از حومه دمشق را به کنترل درآورند. شاید گزارش آتلانتیک را بتوان چکیده‌ای از وضعیت میدانی و عملیاتی در سوریه دانست. رخدادهای این کشور در یکی دو ماه اخیر، با سرعت بیشتری علیه نظام بشاراسد پیش می‌رود. شاید خاستگاه این رخدادها را بتوان کنفرانس دوحه دانست که در آن ائتلاف نسبتا گسترده‌ای از مخالفان تحت عنوان «ائتلاف ملی نیروهای انقلابی و مخالف سوریه» تشکیل شد.

مخالفان چگونه ائتلاف کردند؟

«شورای ملی مخالفان سوریه» را باید نخستین تشکل فراگیر مخالفان بشار اسد دانست. این شورا در 23 آگوست 2011 در استانبول ترکیه تاسیس شد تا بتواند نیروهای مخالف متکثر اسد را دور یک تشکل، گرد آورد. انتخاب «برهان غلیون» از نیروهای سکولار به سمت رهبری شورا، نشان می‌داد که شورای موسوم به شورای استانبول تلاش می‌کند تا نگرانی‌ها درباره قدرت‌گیری نیروهای تندرو مذهبی پس از اسد را رفع کند. انتخاب «عبدالباسط صیدا» از فعالان کرد و پس از آن «جورج صبرا» از نیروهای مسیحی به‌عنوان رهبران جدید، نشان می‌داد که شورای ملی در اتحاد همه نیروهای مخالف و به ویژه همراه کردن اقلیت‌های مذهبی شکست خورده است. از سوی دیگر، موضع‌گیری‌های یک‌ساله شورای ملی و آن‌چه در داخل سوریه می‌گذشت نشان می‌داد که عملا ارتباط موثری میان استانبول و میدان‌های نبرد در سوریه وجود ندارد. این حقایق سبب شد تا کم‌کم، انتقادها از شورای ملی بالا گیرد. ازجمله «هیلاری کلینتون» وزیر خارجه آمریکا، مدتی پیش از کنفرانس دوحه گفته بود که شورای ملی نمی‌تواند بازتاب همه مخالفان بشاراسد باشد. از این جا به بعد، نخستین خشت «ائتلاف انقلابی» گذاشته شد.

از استانبول به دوحه

ماه گذشته با تلاش‌های قطر و آمریکا شمار زیادی از مخالفان به دوحه دعوت شدند. هدف از این کنفرانس، گردآوری هرچه بیشتر مخالفان زیر یک چتر بود. پس از پنج روز بحث و مذاکره تنگاتنگ، «ائتلاف انقلابی» متشکل از جریان‌های سیاسی مختلف سوریه تشکیل شد. شورای ملی مخالفان هم که متشکل از اخوان‌المسلمین، ائتلاف نیروهای سکولار و دموکراتیک، حزب دموکراتیک خلق، اعلامیه دمشق و کمیته‌های همکاری‌های محلی سوریه است هم به این ائتلاف پیوست. با وجود این، جریان‌های سیاسی موثر کردستان سوریه، قیمومت ائتلاف ملی را نپذیرفتند.

ائتلاف جدید نیروهای مخالف، در گام ابتدایی «معاذ الخطیب»، امام جماعت مسجد اموی دمشق و از نیروهای معتدل اخوان‌المسلمین را به‌عنوان رییس‌جمهور ائتلاف انتخاب کرد. به نظر می‌رسد، برگزیدن الخطیب به این دلیل بوده است تا از یک‌سو هرچه بیشتر نظر آن دسته از کشورهای عربی را که بعد از انقلاب‌های عربی به دست اخوان‌المسلمین افتاده‌اند، به ائتلاف انقلابی جلب کنند و از سوی دیگر اخوان‌المسلمین سوریه- به عنوان بزرگترین اپوزیسیون بشاراسد- به ادامه مبارزه دلگرم شود. نباید فراموش کرد که انتخاب الخطیب می‌تواند وجه «عربی» ناآرامی‌های سوریه را برجسته‌تر کند و به‌مثابه امتیازی باشد به دولت‌های عربی منطقه که در بیش از 20 ماه بحران سوریه، حمایت‌های گوناگونی از مخالفان مسلح به عمل آوردند. به همین دلیل، پر بیراه نبود که مرکز اصلی مخالفان از استانبول ترکیه به یک شهر عربی یعنی دوحه منتقل شد. بدون تردید، موافقت غرب به‌ویژه آمریکا با ریاست الخطیب بر ائتلاف انقلابی را باید نشانه ای از کنار آمدن این کشور با جریان اخوان‌المسلمین در کشورهای عربی دانست. مصر و تونس پس از انقلاب‌های عربی به کنترل سیاسی جریان اخوان‌المسلمین درآمده‌اند و آمریکا تا این‌جای کار از روی کارآمدن این جریان ضرری ندیده است. رضایت آمریکا به زعامت اخوان‌المسلمین سوریه، که رادیکال‌ترین جریان اخوانی درمیان دولت‌های عربی است هم حاکی از اوج همکاری‌های این جریان سیاسی با واشنگتن دارد.

ائتلاف انقلابی به سقوط نظام می‌رسد؟

تشکیل ائتلاف انقلابی، عملا بسیاری از نگرانی‌های غرب از آینده سوریه را زدود. کنفرانس دوحه راهی بود تا غرب نسبت به برتری سیاسی نیروهای مطلوبش در فردای پس از اسد اطمینان یابد. به این ترتیب، در حالی که با وجود گذشت یک سال از تشکیل شورای مخالفان، تنها چند کشور معدود، آن را به‌عنوان «یگانه نماینده مردم سوریه» شناسایی کرده بودند، یک ماه پس از تشکیل ائتلاف انقلابی، 130 کشور در مراکش، این ائتلاف را «یگانه نماینده مردم سوریه» اعلام کردند.

تشکیل ائتلاف انقلابی در حالی بود که چند هفته‌ای می‌شد که کمک‌های تسلیحاتی به مخالفان مسلح افزایش پیدا کرده بود. بنا به اخبار موجود، بار دیگر زد و خوردهای سنگین در اطراف فرودگاه دمشق در منطقه «زینبیه» آغاز شده و مخالفان این فرودگاه و مناطق اطراف آن را منطقه جنگی معرفی و از کشورهای دیگر خواستند تا جلوی پرواز هواپیماهایشان به فرودگاه بین‌المللی دمشق را بگیرند. در بحبوحه نبردهای منطقه زینبیه، خبرهایی تایید‌نشده‌ای در دست است که نشان می‌دهد مخالفان موفق شده‌اند، منطقه «جرمانا» در «ریف دمشق» را به کنترل خود درآورند و سایر نیروهایشان را برای محاصره دمشق به نواحی حاشیه‌ای این شهر اعزام کنند. کنترل محله جرمانا از این جهت می‌تواند برای مخالفان مسلح مفید باشد، که آن‌ها می‌توانند از طریق آن، به بخش‌های وسیعی از دمشق نفوذ کنند.

پیش‌بینی‌هایی برای سقوط

اوضاع سوریه چندان مطابق میل بشار اسد پیش نمی‌رود. شناسایی جهانی مخالفان و تشدید درگیری‌ها در اطراف دمشق، برخی را به این صرافت انداخته است که بشار اسد چند هفته تا پایان، فاصله ندارد. «جی کارنی»، سخنگوی کاخ سفید گفته است که نمی‌تواند تاریخ دقیقی برای سرنگونی بشار اسد تعیین کند، اما به نظر می‌رسد که چند هفته تا پایان حکومتش باقی مانده است. مقامات ناتو و وزیر دارایی عراق هم اظهارات مشابهی داشته‌اند. «یوری بوگدانف»، معاون وزیر خارجه روسیه هم گفته بود که پیروزی مخالفان بشار اسد چندان هم ناممکن نیست. البته کرملین این اظهارت را تکذیب و اعلام کرد که هیچ تغییری در سیاست روسیه نسبت به بحران سوریه ایجاد نشده است. نشان‌های ظاهری سیر وقایع نشان می‌دهد که ارتش اسد تا اندازه‌ای تمرکز و انسجامش را از دست داده است. شاید کشیده شدن درگیری‌ها به حومه دمشق که تا چندی پیش منطقه سفید به حساب می‌آمد، بهترین گواه بر این موضوع باشد. باید منتظر ماند و دید آیا اسد می‌تواند، از اوضاع تنگ کنونی خارج شود.