نگاه طبيبانه به وايبر و واتس‌آپ

1) اگر تا چند دهه پيش هوا، غذا و عشق عناصر حياتي براي زيستن به شمار مي‌رفتند، امروز اطلاعات به‌عنوان چهارمين پايه براي حيات بيولوژيک آدمي شناخته مي‌شود. اگر عشق و اطلاعات نباشد مرگ، حتي از لحاظ بيولوژيک، سراغ آدمي مي‌آيد. شايد اين سخن حضرت مولانا بيش از هر زماني اعتبار داشته باشد: «هرکه را افزون خبر جانش فزون/ جان نباشد جز خبر در آزمون»

2) امروز گروه‌هاي مختلف و تخصص‌هاي متعدد پزشکي انواع و اقسام گروه‌هاي وايبري و کمتر واتس‌آپي را راه‌اندازي کرده‌اند. کافي است يک‌بار در اورژانس گرفتار موردي ويژه‌ شويد و مشکل را با ده‌ها نفر از همکاران در فضاي مجازي مطرح کنيد و از راهنمايي ايشان بهره ببريد تا بفهميد که چه نعمت بزرگي است فضاي مجازي اما آنچنان که در پي مي‌آيد، اين مفيد و موثر بودن منوط به شناخت ماهيت فضاي مجازي و رعايت شرط‌هاست.

3) استفاده از فضاي مجازي به مثابه يک ابزار همچون هر ابزار ديگري به شمشير دو‌لبه مي‌ماند. مي‌تواند جراحانه عقده‌هاي جهالت را بيرون کشد يا قصابانه جان آدمي را سلاخي کند. فضاي مجازي به همان ميزان که مي‌تواند مولد باشد، مي‌تواند مخرب باشد. بشر امروزين با سرسام اطلاعات مواجه است. اطلاعات به سرعت پخش مي‌شود و اين سرعت گاه دقت و اصالت را به قربانگاه مي‌کشاند. فضاي مجازي اقيانوسي است به عمق يک انگشتدانه که فرصت غور و غواصي را از آدمي مي‌گيرد. از آن سو اما اگر بر فضاي عمومي (از جمله وايبر و واتس‌آپ) فقط به عنوان يک سرنخ آگاهي و نه خودِ آگاهي نگاه شود، مي‌تواند در بسط دانايي موثر بيفتد. اگر به وايبر و واتس‌آپ به عنوان منبع غايي انديشه تلقي شود، خود انديشه‌سوز است اما اگر راهي به رهايي و فرصتي براي دانستن تلقي شود، مي‌تواند نردباني بر بام دانايي باشد. وايبر و واتس‌آپ زماني مفيد هستند که حس کنجکاوي را براي خواندن کتاب و تتبع عالمانه در نشريه‌هاي معتبر برانگيزند و نه آنکه توهم استغنا از منابع معتبر را دامن زنند اما در مقام عمل مي‌بينيم که نه تنها اين، بلکه مع‌الاسف، همچون ساير نحله‌هاي رسانه‌هاي الکتريکي، سريع آغشته به هجويات و لطيفه‌ها مي‌شود و از حيّز انتفاع ساقط. در اين بين در فضاي واتس آپ با توجه به حضور مدير گروه (admin) ممکن است در نيل به يک گروه همگن و پويا مفيد باشد، امکاني که در وايبر وجود ندارد.

4) از ديگر مشکلات فضاي چت اين است که شما مخاطب را نمي‌بينيد، زبان بدن او را نمي‌فهميد، تن صداي او را درک نمي‌کنيد و همه اينها دامن زننده سوءتفاهم و پديدآورنده خصومت‌هاي فردي مي‌شود. فضاي مجازي مستعد برهم‌زدن صلح و دوستي و ايجاد تخاصم و دشمني است. البته همين آگاهي به موضوع مي‌تواند مانع از تبديل يک فضاي پويا و سازنده به يک فضاي رخوت‌زا و دلگيرکننده شود. خلاف آنچه عموم تصور مي‌کنند، فضاي وايبر و واتس‌آپ مجال مناسبي براي طرح مباحث جمعي نيست و بهتر آن است که آخرين اطلاعات، تجربيات، ارجاعات، دستاورد‌هاي علمي يا علايق مشترک در حوزه‌هاي ادبيات، هنر و فرهنگ و سياست به اشتراک گذاشته شده و از آنها عبور شود.

5) در آخر اينکه دنياي مجاز به هر حال مجاز است و به اندازه يک دنياي واقعي با واقعيت فاصله دارد. دنياي مجاز آمده بود تا مرزها را درهم شکند، اما گويا پديدآورنده مرزهاي جديدي شده است. با نگاهي آسيب‌شناسانه مي‌توان بهره بهتر و مفيدتري از دنياي مجازي داشت. نکته مهم آن است که ما هر لحظه به اين امر توجه کنيم که عنان زندگي ما در اختيار دنياي مجازي است يا عنان دنياي مجازي در دست ما. شايد از اين رهگذر جامعه پزشکي هم بتواند از اين ابزار به نيکي بهره برد.