پاکستان، از کودتا تا انقلاب
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از هفتهنامه متن، در هفتههای گذشته به دستور دیوان عالی پاکستان که بالطبع زیر نظر قوه قضاییه این کشور است، حکم دستگیری راجا پرویز اشرف نخستوزیر پاکستان صادر شد. مهمترین اتهام او اختلاس در صنایع برق این کشور بود. اما حکم دستگیری نخست وزیر آغاز ماجرا بود. اینبار در خیابانهای لاهور و اسلامآباد چیزی بیشتر از هیاهو و رفتوآمد روزانه مردم اتفاق افتاد. اگرچه حضور مردم میلیونی اعلام میشد، اما حضور 50 تا 60 هزار نفر از مردم پای سخنرانی روحانی پاکستانی، طاهر قادری که به تازگی از کانادا برگشته است نیز تعداد کمی به حساب نمیآید. سرانجام دولت زرداری و حزب حاکم مردم توانست رهبر معترضان پاکستانی را آرام کند. با این حال فضای کنونی میتواند در پس فضای متزلزل و شکننده سیاسی در پاکستان آرامش پیش از توفان دیگری برای پاکستان باشد. همه چیز از سخنرانی بزرگ طاهر قادری در منار لاهور آغاز شد. روحانی پاکستانی- کانادایی انتقادات فراوانی را از وضعیت کشور و فساد حاکم بر آن مطرح و اعلام کرد در صورت برآورده نشدن انتظاراتش، برای تحقق اهداف خود با هوادارانش عازم اسلامآباد خواهد شد و سرانجام نیز او به همراه
هوادارانش عازم اسلامآباد شد. در طول چهار روز اقامت قادری و هوادارانش در اسلامآباد، وی با انجام سخنرانیهای مهیج طولانی و باحرارت که گاهی تا سه ساعتونیم هم طول کشید، توانست بسیاری از مردم را که بیشتر آنان جوان بودند با خود همراه کند. خواسته او اصلاحات اساسی در سیستم سیاسی و اقتصادی کشور را دربرمیگرفت. تجمع قادری و هوادارانش در اسلامآباد سرانجام با مذاکره با دولت پایان یافت. در این میان احزاب رهبران اپوزیسیون پاکستان در منزل «نواز شریف» رهبر حزب مخالف «مسلم لیگ نواز» در نشستی از دولت این کشور خواستند که بدون فوت وقت برنامه انتخابات آتی پاکستان را اعلام کند. از سوی دیگر رییس دایره مبارزه با فساد دولت پاکستان از اجرای دستور دیوانعالی پاکستان مبنی بر دستگیری «راجا پرویز اشرف» نخستوزیر پاکستان به خاطر نداشتن ادله و شواهد کافی، سر باز زد. سفیر آمریکا در پاکستان اعلام کرد از هیچ حزب سیاسی خاصی چون التحریر و القادری حمایت نمیکند و خواستار برگزاری انتخاباتی آزاد و عادلانه در پاکستان است. در پاکستان تا چند ماه دیگر زمان دوره ریاستجمهوری آصف علی زرداری به پایان میرسد و در این فاصله براساس قانون این کشور دولت
موقت باید معرفی شود. دولت موقت در طول 60 تا 90 روز زمام امور را به دست میگیرد و انتخابات را برگزار میکند. کسانی که در این دولت سمت دارند از جمله رییس دولت موقت حق شرکت در انتخابات را ندارد. به این ترتیب در ظاهر امر آرامش به صحنه خیابانهای اسلامآباد و قدرتهای سیاسی پاکستان برگشت، اما اینکه در پس چهره جدید دینی و سیاسی قادری چه نیرو یا انگیزه سیاسی نهفته است یا پشت پرده سیاست پاکستان چه اتفاقاتی در شرف وقوع است، به ماههای آینده انتخابات پیش رو و تعامل احزاب اپوزیسیون بستگی دارد. طاهر القادری کیست طاهر القادری، رهبر جمعیت منهاجالقران است. قادری علاوه بر تحصیلات مذهبی دارای دکترای حقوق است. منهاجالقران دارای دو هزار و چند صد شعبه و دفتر در پاکستان و کشورهای دیگر است. به میدان آمدن قادری در کسوت یک چهره دینی که به مصاف فساد سیاسی و اقتصادی در پاکستان آمده است، گمانههای متعددی را بر اساس پیشینه سیاسی و جایگاه احزاب و ارتش در این کشور مطرح میکند. هنگامی که پای سیاست به میان میآید، تحلیلگران او را مرد سیاست و رهبری یک جامعه سیاسی متشتت و نامنسجم مانند پاکستان نمیدانند. او حتی حمایت از احزاب مسلط
سنتی را نیز با خود ندارد؛ اما وابستگی او به ارتش و قوه قضاییه، تردید به آنچه در پشت پرده این نهضت ممکن است وجود داشته باشد را تقویت میکند. چنانکه بسیاری از تحلیلگران معتقدند نفوذ قدرت ارتش، پشتوانه اصلی قادری بوده است. شاید همین مساله پشتگرمی کافی را به او داد تا خواستههای خود از دولت را مطرح کند. از سوی دیگر خواستههای او همچون استعفای رهبر کشور یا انحلال پارلمان یا حتی برخی اصلاحات گسترده، بیشتر شبیه به کلیگویی در متن اعتراضی اوست تا اینکه از برنامه راهبردی و خواستههای کاربردی در فضای سیاست خبر دهد. در اصل تقاضاهای قادری برای اصلاحات چیزی فراتر از قانون اساسی است که در کسوت دموکراسی و مبارزه با فساد سیاسی مطرح شد. او توانست 50 هزار طرفدار خود را به اسلامآباد و کنار ساختمان مجلس ببرد. احتمالا نفوذ کلام او در آنها بسیار موثر بوده است که تظاهرکنندگان میگفتند: «ما از جایمان تکان نمیخوریم تا وقتی که به خواستههایمان برسیم.» قادری برای چند هفته دائم در حال تعیین ضربالاجل برای دولت بود و سرانجام روز 14 ژانویه اعلام کرد دولت و وزرایش باید استعفا دهند. 17 ژانویه تنها 90 دقیقه به دولت وقت داد تا گفتوگو
با او را شروع کند. البته سرانجام توانست وزرا و مقامات مهم حزب مردم پاکستان را وادار کند تا به طرف کمپ او در اسلامآباد بروند و پس از چهار ساعت مذاکره توافقنامهای با محوریت قادری امضا کنند. در توافقی که صورت گرفت کمیسیون انتخابات ملزم به بررسی صلاحیت نامزدهای انتخاباتی شد تا صداقت آنها پیش از آنکه مجاز به ورود به مرحله انتخابات شوند، مورد بررسی قرار گیرد. تشکیلات قادری در مورد تصمیمات آتی در انتخابات نیز نقش خواهد داشت. قادری همچنین خواستار اصلاحاتی در مورد کمیسیون انتخابات شده است. اما در این میان قادری چگونه توانست خیل معترضان را پشت سر خود داشته باشد؟ استعداد قادری این بود که بهخوبی از اقبال عمومی استفاده کرد. در پرونده سیاستمداران پاکستانی شکی نیست؛ رشوهخواری و تحقیر مردم برای سالها جزو منش سیاسی حکومتها در پاکستان شده است. نقطه قوت کار قادری این بوده است که توانسته این نقطهضعفها را با دیگر نقایص و بیماریهای این سیستم مانند تروریسم، بیکاری و مشکلات مربوط به انرژی ترکیب کند. تمام این مسائل دردهای کهنهای بودهاند که به شکل بالقوه امکان به غلیان درآوردن خشم مردم را در فضای سیاسی پاکستان داراست و
البته قادری موفق شد این انرژی بالقوه را، هرچند در یک سطح موقت، زنده کند. مشابه این حرکت اقبال عمومی به عمران خان قهرمان کریکت و معترض سیاسی بود که با ایده پاکسازی یا اصلاح فضای سیاسی قادر به جذب جمع زیادی از مردم به گرد خود شد. جرقه بالقوه کودتا کوتاه آمدن دولت در برابر بسیاری از خواستههای قادری کمی عجیب بود، بهویژه بعد از آنکه احزاب مخالف به رهبری نواز شریف نخستوزیر پیشین به نشانه حمایت از حزب حاکم، جریان قادری را «دسیسه در برابر دموکراسی» خواندند. اما این نکته نیز وجود دارد که دستکم دولت توانست تظاهرکنندگان را بدون خشونت پراکنده کند. آن هم در صورتی که هر درگیری خونین میتوانست بهانه لازم را برای انجام یک کودتای دیگر به ارتش بدهد. در نهایت دولت آصف زرداری از این مخمصه جان سالم به در برد و با بهکارگیری نوعی واکنش زیرکانه، راهی برای حفظ موقعیت خود پیدا کرد. با این حال در درازمدت، سیاستمداران در صورت ادامه سیاستهای کنونی نمیتوانند برای مدت زیادی در قدرت باقی بمانند. در اینجا تنها یک پیشفرض راهبردی وجود دارد و آن اینکه برخی اصلاحات و بازسازیها در سیستم سیاسی و اقتصادی موجود کشور را آغاز کنند. از سوی
دیگر اگر کارکرد احزاب در قدرت در صحنههای سیاسی کشور تغییر نکند، همچنان فرصت برای ورود افراد عوامفریب محفوظ است؛ کسانی که با آگاهی نسبت به نقطهضعفهای کهنه، خشم پنهان مردم را در این کارزار با مهارت درو میکنند. همه چیز هماکنون به ماههای آینده ربط دارد. چیزی که جهان بهعنوان نخستین انتقال دموکراتیک قدرت در پاکستان خواهد دید این است که یک رییسجمهور دوره خود را کامل کند و دوره بعدی را به جانشین خود بسپارد.
دیدگاه تان را بنویسید