اوجالان از فوریه تا فوریه
آیا آشتیکنان آنکارا- ایمرالی محقق میشود؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از متن، از فوریه 1999 تا فوریه 2013، چهارده سال میگذرد و طی این همه سال، عبدالله اوجالان رهبر زندانی گروه پکک از یک «رهبر شورشی دستگیر شده و محکوم به اعدام» تا یک «طرف گفتوگو برای آشتی» تغییر وضعیت داده است. این روزها زندان ایمرالی که محل نگهداری عبدالله اوجالان، رهبر زندانی گروه پکک است، کانون توجه رسانهها و فعالان سیاسی ترکیه است. هیاتهای مذاکرهکننده دولت ترکیه نیز میروند و میآیند. قرار است موافقت عبدالله اوجالان با یک قرارداد صلح با دولت ترکیه اخذ شود و قریب به سه دهه جنگ بین شورشیان مسلح کرد و ارتش ترکیه که بنا به اذعان دولت ترکیه قریب به 40 هزار کشته بر جای گذاشته، خاتمه یابد. هفته گذشته هیاتی متشکل از سه تن از نمایندگان پارلمان از حزب کردی «صلح و دموکراسی» (BDP) با موافقت دادستان ترکیه به زندان ایمرالی رفتند و با مراد خود اوجالان صحبت کردند. در پایان این دیدار، سه نماینده کرد با حضور در مقابل رسانهها پیام اوجالان را خطاب به مردم و دولت ترکیه و کردها قرائت کردند. ناظران سیاسی در کنار خوشبینی، به موفقیت این روند تردیدهای اساسی دارند و معتقدند دولت آنکارا اگر واقعا در پیمودن راهی که در پیش گرفته، مصمم باشد، هنوز راه سختی پیش رو دارد. جامعه جهانی از جمله آمریکا و اتحادیه اروپا از این گام دولت ترکیه استقبال کردهاند. صحبتهایی از عقبنشینی و خلع سلاح شورشیان مسلح پکک تا تابستان سال آینده به گوش میرسد، اما هنوز همه چیز روی کاغذ تحلیل رسانهها است و دولتمردان ترکیه و رهبران کلیدی کرد از جمله اوجالان، ظاهرا هنوز مهر تاییدی بر هیچ سند رسمی نزدهاند. در این پیام، اوجالان با اشاره به اینکه هم دولت ترکیه و هم رهبران پکک باید برای تحقق صلح گامهایی بااحتیاط بردارند، خواستار آزادی زندانیانی شد که در دست گروه پکک هستند و ابراز امیدواری کرد آنها هرچه زودتر به آغوش خانوادههای خود بازگردند. پیام، لحنی نرم و محافظهکارانه داشت و حاکی از تایید مساله تبادل گروگانها بین ارتش ترکیه و شورشیان مسلح کرد بود که سالهاست بنا به ادعای ترکیه در منطقه قندیل در کوهستانهای شمال عراق زندگی میکنند. دولت ترکیه تاکنون دهها بار به کوهستانهای منطقه شمال عراق حمله هوایی کرده است و بارها به دولت عراق و دولت اقلیم کردستان عراق بابت پناه دادن به شورشیان مسلح پکک هشدار داده است؛ اما این هشدارها و تهدیدها کارگر نبوده است و در سال گذشته شورشیان مسلح بارها طی عملیات مسلحانه علیه نیروهای ارتش و پلیس ترکیه، دهها تن از کادر نظامی این کشور را کشته و زخمی کردهاند. حزب کارگران کردستان ترکیه (پکک) و شاخه مسلح آن در سال 1984 و برای تحقق جدایی منطقه کردنشین ترکیه از این کشور و به رهبری عبدالله اوجالان تشکیل شد. بنا به اعلام دولت ترکیه در قریب به سه دهه گذشته، عملیاتهای مسلحانه این گروه علیه شهروندان و نیروهای نظامی ترکیه منجر به قربانی شدن قریب به 40 هزار تن شده است. این حزب که گروه مسلحی نیز داشت، مشی مبارزه مسلحانه همزمان با لابی سیاسی در پایتختهای اروپایی را برای فشار به دولت آنکارا برگزید؛ اما دولت ترکیه تاکنون در برابر خواستهای این گروه در اعطای حق خودمختاری نرمش چندانی نشان نداده است. اوجالان در سال 1999 از سوی دادگاه به مجازات اعدام محکوم شد، اما اعتراضات مجامع حقوق بشری به ویژه فشار لابی کردی اروپا از طریق اتحادیه اروپا به ترکیه سبب شد دولت آنکارا در مجازات او تجدیدنظر کند و مجازات اعدام به حبس ابد تقلیل یافت. دولت اردوغان اما در سالهای اخیر خود را به انجام یک توافق جدی و تعیینکننده با کردها مشتاق نشان داده است. از سال 2009 که اردوغان مساله «گشایش سیاسی» را برای حل مساله کردها مطرح کرد، نزدیک به چهار سال میگذرد، اما حرکت دولت آنکارا در این جهت با افت و خیزهای فراوانی روبهرو بوده است. هر بار که عملیات نظامی مسلحانه از سوی شورشیان مسلح پکک صورت میگیرد، فضا برای مانورهای سیاسی و تحرک بین نخبگان و دولتمردان حامی ایده گفتوگو با کردها محدودتر میشود. در چهار سال گذشته دولت ترکیه اصلاحاتی را جهت حرکت در مسیر گشایش سیاسی به انجام رسانده، اما این اصلاحات از نظر بسیاری از نخبگان کرد، آن قدر مهم و جدی نیستند که بتوانند کردها را ترغیب به انجام معامله تاریخی بزرگ با دولت ترکیه کنند. از سوی دیگر، در میان احزاب و نخبگان سیاسی ترکیه نیز اجماع کامل برای معامله بزرگ با کردها و اعطای برخی حقوق سیاسی و اجتماعی به مناطق کردنشین وجود ندارد. حزب «حرکت ملیگرایانه» (MHP) بهشدت منتقد اقدامات دولت اردوغان در نزدیکی و مذاکره با اوجالان است و این مساله را خدشهای به غرور و حاکمیت ملی ترکیه میداند، اما حزب «جمهوریخواه خلق» (CHP)که مهمترین حزب اپوزیسیون ترکیه است، از فرآیند مذاکره با اوجالان برای رسیدن به یک توافق تاریخی با کردها حمایت کرده است. به نظر میرسد دولت اردوغان در اجرایی کردن ایده صلح با کردها راه دشوار، اما قابل پیمودنی داشته باشد؛ چراکه هم جامعه جهانی، هم قاطبه نخبگان کرد و هم بسیاری از احزاب سیاسی ترکیه، حمایت خود را از این روند اعلام کردهاند، اما مشکل دولت اردوغان بیاعتمادی گسترده موجود بین دو جامعه آنکارا و «دیار بکر» (مهمترین و بزرگترین شهر کردنشین در جنوب شرق ترکیه) است. دو هویت «ترک» و «کرد» این روزها میخواهند بدون اینکه در هم هضم شده یا هم را در آغوش بکشند، به هم نزدیک شوند و به توافقی دست یابند که دیگر از حالت ستیز و خصومت دست بردارند تا به صلحی پایدار دست یابند. باید دید آیا جامعه ترکیه ظرفیت پذیرش چنین ایدهای را دارد یا نه؟ جامعهای که به حد کافی به استانداردهای یک جامعه متمدن اروپایی نرسیده است و از منظری دیگر در مقایسه با بسیاری از جوامع شرقی استانداردهای قابل قبولی دارد. زندان ایمرالی این روزها کانون توجه است، چون برخی رسانههای ترکیه گفتهاند فرمان آتشبس از سوی اوجالان از نوروز سال جدید (21 مارس 2013) اجرایی میشود و گفته میشود 16 مقام رسمی دولت ترکیه که در اسارت شورشیان پکک هستند، طی هفته آینده آزاد خواهند شد. همه چیز امیدوارکننده به نظر میرسد، اما مسیر دشوار به نظر میرسد. اوجالان و اردوغان، اگر واقعا جدی باشند، تازه شبیه کوهنوردانی شدهاند که با ابزار و امکانات کامل، خود را برای صعود به یکی از مرتفعترین قلههای جهان آماده میکنند.
دیدگاه تان را بنویسید