جنگ قدرت میان جانشینان رهبران طالبان بالاگرفت
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از حاشیه، جان مورئو: روزهای پایانی مهرماه 1380 که جنگندههای آمریکایی، آخرین مواضع طالبان را در هم میکوبیدند و سربازان «جبهه شمال» به دروازههای کابل رسیده بودند، آخرین روزهایی بود که «ملا محمد عمر» رهبر طالبان دیده شد. او دفتر فرماندهی کل طالبان در کابل را ترک کرد و ترک یک موتورسیکلت، به سوی جادهای رفت که در افق و پشت کوههای قندهار محو میشد. از آن تاریخ به بعد اگر چه کسی ملاعمر را به چشم ندید اما برخی فرماندهان طالبان در «شورای کویته» که نهاد تصمیمگیر طالبان است، همچنان مدعیاند که نهتنها رهبرشان زنده است بلکه مستقیما به آنها دستور میدهد که چه بکنند و چه نکنند. «عبدالقیوم ذاکر» یکی از فرماندهان نظامی ارشد طالبان که به خشونت و سنگدلی شهره است، از سوی شورای کویته یا همان شورای تصمیمگیری طالبان در دسامبر گذاشته احضار شد. پیام شفاهی شورا کوتاه، صریح و شوکآور بود: ملاعمر، رهبر طالبان، تصمیم گرفته بود تا ذاکر را از مقام قدرتمندش برکنار و رقیب کنونی و همرزم سابق وی یعنی «اخترمحمد منصور» را بهجای او برگزیند تا ارشدترین فرمانده نظامی این گروه شود. بهگفته تنی چند از منابع عالیرتبه طالبان، این زندانی پیشین گوانتانامو در مقابل دستور شورای کویته به شدت اعتراض کرد و گفت: «هیچ دلیل و مدرکی وجود ندارد که ملاعمر این پیام را فرستاده باشد.» ذاکر و دیگر رهبران ارشد طالبان که پیامهای مشابهی مبنی بر برکناری به دستور ملاعمر دریافت کردهاند، میدانند که هیچ ارتباط معتبری از طریق نامه، تلفن یا ابزار صوتی و تصویری با رهبر آنها موسوم به «امیرالمومنین» وجود ندارد که از نوامبر ۲۰۰۱ یعنی زمان سقوط رژیمش سوار بر پشت یک موتورسیکلت در کوههای قندهار ناپدید شد. تعجبی ندارد که ذاکر رک و راست از اجرای این دستور که او را در حد فرمانده ولایت قندهار تنزل مقام داده بود، خودداری کرد. از آنجا که ذاکر نفوذ زیادی بین بسیاری از فرماندهان طالبان دارد، شورای کویته امکان چندانی برای برکناری او و عملی کردن تصمیماش نداشت. «سراج الدین حقانی»، فرمانده جوان عملیاتی شبکه حقانی - که مسلما سازمانیافتهترین و مرگبارترین جناح طالبان است- هم احضار مشابهی را از شورای کویته در اوایل ماه گذشته دریافت کرد. به سراج الدین هم ناگهانی گفته شده بود که ملاعمر دستور داده است که شبهنظامیان حقانی تمامی عملیاتهای نظامی و انتحاریشان را در سراسر کشور از جمله کابل متوقف کنند. حقانی مانند ذاکر، این دستور رازآلود را بهدلیل مشابه رد کرد: چگونه او مطمئن باشد که ملاعمر این فرمان را صادر کرده و نه کس دیگری که تنها میخواهد او و فعالیتهای شبهنظامیانش را متوقف کند؟ بنا گفته به شماری از منابع طالبان و شبکه حقانی، بعد از اعتراض شدید سراج الدین، شورای کویته، از دستورش بازگشت و به وی اجازه داد تا عملیاتاش را در پایتخت و در چهار ولایت جنوبشرق افغانستان که این شبکه در این مناطق قدرت زیادی دارد، ادامه دهد. در همان زمان، حقانی که در میانه 30 سالگی بهسر میبرد، متوجه شد که «منصور»، یکی از دوستان نزدیک خود یعنی یک پاکستانی پنجابی بهنام «بلال بایی» را به سمت فرمانده کل عملیاتهای انتحاری در افغانستان برگزیده است. ذاکر و حقانی تنها کسانی نیستند که شورای کویته تلاش کرده تا بهنام ملاعمر آنها را برکنار کند یا از قدرتشان بکاهد. ذاکر و حقانی از نفوذشان در میان دیگر فرماندهان طالبان استفاده کردند و دستورات منتسب به ملاعمر را نپذیرفتند. اما بسیاری دیگر از عناصر کلیدی طالبان از جمله فرماندهان نظامی و وزرای ارشد کابینه طالبان که نفوذ کمتری داشتند با دستور ملاعمر برکنار شدند؛ دستوراتی که اعتبار آنها به شدت زیر سوال است. ذاکر و حقانی که روزگاری رقبای درون جناحی طالبان به شمار میرفتند، حالا به همراه شماری از فرماندهان نظامی دیگر و والیان پیشین طالبان و شش وزیر از ده وزیر سابق کابینه طالبان، دلیل یکسانی برای به چالش کشیدن شورای کویته و اعضای آن دارند که بدون دلیل و مدرکی معتبر از جانب ملاعمر حرف میزنند و حکم صادر میکنند. یکی از وزرای پیشین کابینه طالبان که نمیخواهد نامش بهدلایل امنیتی فاش شود و این روزها از سازمان تحت رهبری ملاعمر بریده است، میگوید: «آنها نام ملاعمر را دزدیدهاند و دقیقا مانند یک مُهر به سرقت رفته آن را پای اهداف خود میزنند.» چهره کلیدی مخالفت با شورای کویته «عبدالرئوف خادم» فرمانده سابق پایگاه کابل و زندانی پیشین گوانتانامو است که شورای کویته، او را در سال ۲۰۱۰ بهنام ملاعمر کنار زد. وی همانند فرماندهان همفکر خود و وزرای پیشین میگوید: «بیایید که معمای غیبت کبرای ملاعمر را حل کنیم تا وی و طالبان را نجات دهیم.» خادم، مسوول نوشتن نامهای به شورای حاکم کویته است که توسط شماری بیشتر از 20 نفر از مخالفان امضا شده و از شورا میخواهند تا ثابت کند که ملاعمر زنده و فعال است و دستوراتی که اعضای شورا به او نسبت میدهند، توسط خود ملاعمر صادر میشود. خادم میگوید که در این نامه متذکر شدهاند که اگر اثبات حیات و فعالیت ملاعمر در بازه زمانی مشخصی انجام نشود، آن وقت دیگر فرماندهان طالبان، رهبر جدیدی را که برای بیشتر آنها پذیرفتنی باشد، نامزد میکنند. یکی از وزرای پیشین طالبان میگوید: «ما از ملاعمر نمیخواهیم که خود را نشان دهد یا اداره یکی از نشستهای شورا را برعهده بگیرد، بلکه وی باید با برخی از رهبران برگزیده طالبان ملاقات کند یا دست کم، بیانیه صوتی یا تصویری معتبری که زنده بودنش را ثابت کند، فرستاده و شخصا، فردی را که قرار است به نمایندگی از او سخن بگوید، معرفی کند. ما قطعا تکنولوژی لازم برای انجام این کار را داریم.» این گروه از مخالفان تاکید میکنند که قصد برکناری ملاعمر را ندارند، بلکه میخواهند در برابر رفتارهای مخرب برخی از رهبران طالبان که ادعا میکنند از طرف ملاعمر سخن میگویند، بایستند. «ذبیحالله» یکی از فعالان ارشد سیاسی طالبان میگوید: «این گروه مخالفتی با رهبری ملاعمر ندارد، بلکه هدفش مخالفت با آن دسته از رهبرانی است که متقلبانه از نام ملاعمر برای کسب ثروت و قدرت بیشتر استفاده میکنند.» این گروه از فرماندهان طالبان که تلاش میکنند تا آنچه را که واقعا بر سر ملاعمر آمده کشف کنند، توجهشان را معطوف به فرماندهانی کردهاند که بیشترین استفاده را از نام ملاعمر میبرند: کسانی مثل «گلآغا آخند» و «منصور» که هر دو مردان بینهایت قدرتمندی هستند. وقتی طالبان در افغانستان قدرت را در اختیار داشتند، آخند یکی از با نفوذترین دستیاران ارشد ملاعمر بود. آخند که منشی شخصی ملاعمر بود، عمدتا در کنار وی در کاخ رهبری در قندهار دیده میشد که در گوش ملاعمر زمزمه میکند و مشورت میدهد. او چند سالی پس از بازداشت و آزادی توسط پاکستانیها، اکنون بر امور مالی طالبان نظارت دارد. آنچه که به آخند قدرت بیشتری داده، این ادعا است که او کانال ارتباطی دیگر اعضای طالبان با ملاعمر است. او ادعا میکند دستنوشتهای از ملاعمر دارد که وی را به سمت معاون رهبری طالبان برگزیده است. نمیتوان مدرک معتبری مبنی بر صحت این دستنوشته پیدا کرد. آخند همچنین چند سال پیش صدای ضبط شدهای از ملاعمر منتشر کرد که در آن رهبر طالبان مشغول صحبت کردن با اوست. اما معلوم شد که این گفتوگو صحت ندارد؛ چرا که صدای ضبط شده ملاعمر، نه گفتوگوی رهبر طالبان با آخند که در واقع بحث و مشورتی بوده که ملاعمر در سال 1999 با رئیس دایره اطلاعات طالبان انجام داده است. آخند با افتخار میگوید که او در تماس مستقیم با ملاعمر است، بدون اینکه هیچگونه سند معتبری ارائه کند و حتی بهشکل آزار دهندهای مدعی است که رهبر طالبان اغلب در خواب به سراغش میآید، با او حرف میزند و دستوراتی صادر میکند که او آنها را به همکاران برگزیده خود در شورا منتقل میکند. فرماندهان مخالف شورای کویته، بر این باورند که آخند، مهمترین منبع دستورات غیرمعتبر ملاعمر است که فرماندهان یا وزرا را از قدرت برکنار میکند. یکی از سفرای سابق طالبان میگوید: «گلآغا و متحدانش از نام ملاعمر برای ضربه زدن به کسانی استفاده میکنند که شورای کویته میخواهد آنها را از سر کار کنار بزند.» منصور هم که صورت بچهگانه و جثه چاق و چلهای دارد و مدیر سابق هوانوردی طالبان بوده از متحدان نزدیک آخند به شمار میرود و احتمالا از همین طریق قدرت و ثروت زیادی به کف آورده است. قطعا همه این تردیدها، غیبت ملاعمر و مخالفت با شورای کویته میتواند طالبان را تضعیف کند؛ درست در زمانی که آنها امیدوارند با خروج نیروهای آمریکایی و ائتلاف بتوانند نیروهای امنیتی افغانستان را از نواحی استراتژیک عقب برانند. یکی از اعضای پیشین شورای کویته اعتراف میکند: «ما متحد بودیم ولی اکنون که رهبران طالبان، افراد و طیفهای وفادار به خود را تقویت میکنند، ضعیفتر شدهایم.» خادم که بهنظر میرسد محرک اصلی جریانی به شمار میرود که خواستار ارائه شواهدی مبنی بر حیات ملاعمر است، زندگی خود را به خطر انداخته است. خادم میداند که او و چند تن دیگر از حامیانش که در کراچی، کویته و پیشاور با خانوادههایشان زندگی میکنند، در این شهرها امنیت نخواهند داشت. در نتیجه ماه گذشته، خادم به نواحی قبایلی «میرانشاه» در وزیرستان شمالی کوچید که پایگاه اصلی شبکه حقانی در آن قرار دارد تا خود و حامیانش را در پناه این شبکه قرار دهد. یکی از افسران اطلاعاتی طالبان میگوید: «اگر آنها بخواهند اعضای قدرتمند شورا را به چالش بکشند، میدانند که اگر در کراچی یا کویته بمانند، آسیبپذیر خواهند بود.» اعضای عادی طالبان، روحشان هم از نبرد ویرانگری که بر سر قدرت در مرکز این جریان وجود دارد، بیخبر است. بیشتر آنها بر این باورند که ملاعمر مرد مقدس و معصوم از خطاست و تردیدی درباره خلوص و زنده بودن او ندارند. اما برخی از دستیاران ارشد سابق ملاعمر در انتقاداتشان از ملاعمر، تندروی میکنند و بر این باورند که اگر او هنوز زنده باشد، احتمالا زندانی پاکستان است و این کشور بهخاطر اهدافش، منصور و دیگر فرماندهانی را که رابطه نزدیکی با اسلامآباد دارند، ارتقای رتبه داده است. «مولوی ولیجان»، یکی از مقامهای ارشد طالبان در وزارت دادگستری میگوید: «از نظر من اگر او هنوز زنده است، پاکستان به نام او سخن میگوید. من فکر میکنم که ملاعمر تمامی اعتبارش را از دست داده است. از نظر اسلام، کسی که سبب مرگ مسلمانان بسیاری شده است، نمیتواند خود را امیرالمومنین بخواند.» یکی از مقامهای بلندرتبه پیشین وزارت دادگستری طالبان با مولوی ولی جان موافق است و میگوید: «من بر این باورم که ملاعمر از سوی پاکستانیها یا برخی فرماندهان طالبان که از او سوءاستفاده میکنند، ربوده شده است.» این مقام که یکی از منتقدان ملاعمر است میگوید: «ملاعمر نتوانست از کشورش محافظت کند. هزاران نفر از اعضای طالبان و مسلمانان بیجهت کشته شدند تا ملاعمر بتواند از یک نفر یعنی اسامه بنلادن حفاظت کند. وی یک دیکتاتور مذهبی بیسواد بود که بصیرت و دانش اسلامی نداشت و به دیگران گوش نمیداد.» وی میافزاید: «اگر در یک روز آفتابی ملاعمر بگوید که بیرون شب است، همه باید بدون چون و چرا این حرف را بپذیرند.» یکی از وزرای سابق طالبان که میخواهد باور کند ملاعمر زنده است، میگوید: «یک پیام صوتی معتبر از ملاعمر میگوید که وی آزاد است و زمام امور را در اختیار دارد و راه درازی را به سمت رهایی از این تردیدها و شکهای پایدار خواهد پیمود.» اما حتی یک پیام صوتی هم بهنظر نمیرسد که تردیدهای عمیقی را که درباره ملاعمر در طی سالها بهوجود آمده است از بین ببرد. معاون سابق وزارت دادگستری طالبان میگوید: «برای نجات طالبان، شورای کویته باید ملاعمر را به نحوی که همه باور کنند خود اوست، نشان دهند و اگر زنده نیست، ما باید یک رهبر جدید انتخاب کنیم. این خیلی مهم است که ما نیاز به رهبر جدیدی داریم که با زمان و جامعه افغانستان آشنا باشد. اما دراینباره خیلی خوشبین نیستم.»
دیدگاه تان را بنویسید