جعبه کبریت دنیای عرب
آیا الجزیره آتش جنگهای فرقهای و مذهبی را تندتر میکند؟
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از متن، شبکهای که زمانی بهخاطر گزارشهای زنده افغانستان و پخش اختصاصی سخنرانیهای بنلادن یا قرار گرفتن دوربینهایش به مدت 25روز در میدان تحریر مصر، لقب سیانان خاورمیانه را گرفته بود، با کشیده شدن آتش جنگ قدرتها به سوریه یا اختلافات اخیر طایفهای در عراق، این بار به این مناطق میرود.
زمانی حسنىمبارک، رئیسجمهور سابق مصرگفته بود الجزیره جعبه کبریتى است که دنیاى عرب را به آتش کشیده است. جعبه کبریت دنیای عرب در طول 17سالی که از تاسیس آن میگذرد، یکی از جنجالیترین رسانههای فعال منطقه خاورمیانه بوده است، دفاترش بارها بسته شده و خبرنگارانش سر از گوانتانامو در آوردهاند یا کشته شدهاند، اما تازهترین خبری که در مورد این شبکه جهانی منتشر شد، خبر بسته شدن دفتر الجزیره به همراه 10 شبکه خبری دیگر به دستور مالکی در عراق بود. نخستوزیر عراق معتقد است الجزیره به اختلافات طایفهای پس از انتخابات شوراهای استانی این کشور، دامن میزند. آیا یک شبکه جهانی که با ایده ایجاد یک رسانه مستقل، بنیان گذاشته شده هماکنون ناگزیر به تبلیغ سیاستهای کشور میزبانش در جنگ فرقهای خاورمیانه شده است؟
الجزیره با بیش از ۵۰ میلیون بیننده عربزبان در سراسر جهان (۷۶درصد مردم عربزبان جهان) به صورت 24ساعته برنامه و خبر پخش میکند. در سال 1996 امیر قطر، این شبکه را که بسیاری از عربها آن را با عنوان سیانان عرب میشناسند، با ایده ایجاد تنها شبکه تلویزیونى مستقل از نظر سیاسى در خاورمیانه و با سرمایه 150میلیون دلار تاسیس کرد. در آن زمان، قصد «شیخ حمد بنخلیفه آلثانى» تضعیف عربستان سعودى، کشور همسایه و رقیب خود بود. تعطیلی شبکه اوربیت در پی پخش تلویزیونى مراسم تشییع جنازه یکى از شاهزادگان مونث سعودى و همچنین تعطیلی بخش عربی بیبیسی، بهترین فرصت برای جذب زبدهترین خبرنگاران عرب در دوحه بود. سپس این شبکه جهانی ۳۲ دفتر خبرى خود را تاسیس کرد که دومین دفتر آن در تهران افتتاح شد. پخش پیامهاى صوتى و تصویرى اسامه بنلادن، تهیه گزارشهاى اختصاصى از افغانستان قبل و بعد از حمله آمریکا، نزدیکى به سران طالبان و شخصیتهاى القاعده و گزارشهاى قبل و بعد از حمله آمریکا به عراق، موجب شد که این شبکه در زمره پربینندهترین شبکههای خبری قرار گیرد.
یکى از ویژگیهای این شبکه با توجه به فرهنگ سیاسی کشورهای تکرای منطقه، پخش خبر همراه با تحلیل کارشناسانی از دو منظر و زاویه دید موافق و مخالف با استفاده از کارشناسان بوده است. با این حال، بهویژه در مورد استفاده از کارشناسان اسرائیلی در کنار شخصیتهای فلسطینی، این شبکه متهم به گرایشهای اسرائیلی هم شده است. کارشناسان دلایل موفقیت این شبکه خبرى در جهان عرب را افزایش گزارشها، گفتوگوها و میزگردها میدانند که براى دنیاى عرب که از آزادى بیان محروم هستند، به منزله روزنهای تازه به شمار میرود. تصمیمگیرى و سیاستگذارى در خصوص پخش اخبار بر عهده هیات تحریریه خبر است و هیاتمدیره هیچ دخالت یا نظارتى بر پخش آن ندارد.
البته رویه این شبکه موجب بروز کدورتهایی در دولتهای منطقه شده است؛ از جمله پوشش دادن اخبار گروههاى بنیادگرا و تندرو و تاکید بیش از اندازه بر پخش گزارشهاى خبرى و تصویرى تکاندهنده، مهمترین اتهامات وارد به این شبکه بوده است. آلفا لاملوم، سیاستشناس دانشگاه پاریس، در کتابی به نام «الجزیره آینه نافرمانى و ابهام در دنیاى عرب» مىنویسد: «این شبکه از زمان تاسیس، با بیش از 500 مورد شکایت از جانب رژیمهاى عرب مواجه بوده است.» کویت، بحرین، سودان، لیبى، عربستان و عراق از کشورهایى هستند که دفاتر این شبکه را در کشور خود تعطیل کردهاند.
در هشتم آوریل ۲۰۰۳، دفتر الجزیره در بغداد از سوی نیروهای آمریکا مورد حمله قرار گرفت. این حمله به کشته شدن طارق ایوب، گزارشگر و مجروح شدن افراد دیگر انجامید. با این حال هنگامی که در سال 2003 به مدت دو هفته از تهیه گزارش از فعالیتهای رسمی دولت تعلیق شد، عراق اعلام کرد این کانال موجب تحریک خشونت ضداشغالگری (با مبالغه کردن اظهارات رهبران مقاومت عراق)، افزایش تنشهای نژادی و قومی و پشتیبانی از مقاومت شده است؛ این همان اتفاقی است که در هفتههای گذشته در ماجرای ناآرامیهای عراق رخ داد یا در سال ۲۰۰۴، دولت عراقی ایاد علاوی، دفتر الجزیره را در عراق با بیان این ادعا تعطیل کرد که این شبکه مسئول ارائه تصویری منفی از عراق بوده و این شبکه را به دامن زدن به خشونتهای ضدائتلاف محکوم کرد. الجزیره پس از انقلابهای عربی و موج بهار عربی در منطقه نقش برجستهتری پیدا کرد. مصر یکی از میدانهای خبری زنده این شبکه بود به شکلی که نظرسنجیها در آمریکا نشان داد، انقلاب مصر از طریق گزارشهای زنده و پیگیر الجزیره به مردم آمریکا معرفی شد. با این حال، فعالیت گستردهتر و تحرک اخوانالمسلمین در دیگر کشورهای منطقه به این شبکه هم سرایت کرد. در شهریور سال 90 وضاح خنفر، مدیرکل این شبکه پس از هشت سال فعالیت استعفا داد. درباره او که نزدیک به اخوانالمسلمین بود، این لطیفه در جهان عرب شایع بود که ریموت کنترل را در دست میگیرد و از فرزندانش میپرسد: میخواهید کدام نظام را برایتان سرنگون کنم؟
وی کوشیده بود تا نیروهای با رویکرد اسلامگرایانه را بهخود نزدیک سازد و نیروهای ملیگرا و مخالف با رویکردهای اسلامگرایانه مطابق با خوانش اخوانالمسلمین را حذف کند یا به حاشیه براند. پس از آن، مدیر جدید یعنی احمد بن جاسم بن محمد آلثانی از مدیریت شرکت گاز قطر به الجزیره آمد. انتقال مدیریت الجزیره از یک فلسطینی به یکی از وابستگان امیرقطر در بحبوحه تحرکات کشورهای عربی، برای این شبکه معنادار بود. دو سال پیش خاورمیانه آبستن یکی از دردناکترین و خونینترین درگیریهای خود بودو الجزیره به عنوان قوطی کبریتی که در خانه هر عرب منطقه وجود دارد، از این رخداد تاثیر پذیرفت. این به معنای تغییر سیاست قطر در قبال پرونده سوریه بود و پس از آن، الجزیره بهعنوان ارگان رسانهای در جنگ برای سرنگونی نظام بشار اسد وارد شد.
با این حال دانشگاه «نورث وسترن» در قطر در تازهترین بررسی در مورد محبوبیت الجزیره در میان اعراب اعلام کرده که محبوبیت شبکه الجزیره پس از بهار عربی رو به زوال رفته است. بنا به این گزارش، شمار بینندگان الجزیره از ابتدای بهار عربی تاکنون در بحرین فقط چهاردرصد است، این رقم در تونس 9درصد و در مصر تنها 20درصد است.
بر اساس نتایج این تحقیق، سایت جستوجوگر گوگل پرطرفدارترین منبع خبری برای بحرینیها بوده در حالی که این جایگاه در تونس از آن فیسبوک بوده است. برای لبنانیها شبکه خبریLBC پرطرفدارترین منبع خبری بوده و مصریها نیز بیش از همه به شبکه الحیات مراجعه داشتهاند. این جایگاه در عربستان سعودی متعلق به شبکه خبری العربیه بوده است. الجزیره در کشورهای قطر، امارات متحده عربی و اردن در صدر قرار داشته در حالی که در دیگر کشورهای عربی اصلا توجهی به آن نمیشده است. براساس نتایج این گزارش، بیشتر کشورهای عربی شرکتکننده در این نظرسنجی، بهویژه عربستان سعودی و امارات متحده عربی، فضای اینترنت را به شدت تحت فشار قرار میدهند تا مردم سراغ استفاده از نظرات آزاد در فضای اینترنت نروند. بدین ترتیب، الجزیره هم اینک بر سر دو راهی ادامه فعالیت به عنوان یک شبکه مستقل خبری یا تبدیل شدن به جبهه تبلیغاتی جنگ فرقهای خاورمیانه قرار گرفته است.
دیدگاه تان را بنویسید