تکیه‌گاه چین همیشگی نیست

پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :

به گزارش نامه به نقل از متن، اسماعیل بشری*: چین در سطح 162 کشور تبادل سفیر دارد و در 5 قاره با 42 کشور اروپایی، 12 کشور آمریکای شمالی، 11 کشور آمریکای جنوبی، 49 کشور آفریقایی، 44 کشور آسیایی و هشت کشور اقیانوسیه رابطه نزدیک اقتصادی و سیاسی دارد. در برخی کشورها هم که سفارت ندارد، نمایندگی تحت عنوان دفتر تجاری دارد. روی همین حساب به شدت سعی می‌کند سیاست خارجی خود را به ویژه در زمینه‌های اقتصادی فعال نگه دارد. رشد اقتصادی چین نیز مدیون صادرات و حفظ بازارهای خارجی است. مشی رهبران امروز چین نیز بر خلاف مائو است که اهداف ایدئولوژیک را در آفریقا یا آسیا دنبال می‌کرد. بر همین اساس به کشورهای دیگر به همراه هیات اقتصادی و بدون تنش سیاسی سفر می‌کنند. سفر اخیری که صورت گرفت با هند و پاکستان آغاز شد. چین به هند به عنوان یک رقیب منطقه‌ای نگاه می‌کند. این در حالی است که با هند اختلافات ارضی داشته که به درگیری مسلحانه هم انجامیده. اما بعد از جنگ سرد سعی کرد اختلافات با هند را به حداقل برساند. چین سرمایه‌های جهانی را جذب کرده و هند هم همین راه را در پیش گرفته ولی هند از لحاظ سیاسی دموکراتیک است؛ بر خلاف چین که نظام توتالیتر دارد. این دو کشور در عین همکاری، رقیب یکدیگر هم هستند. از سویی هند وقتی دنبال سلاح هسته‌ای رفت، نگاهش متوجه پاکستان بود ولی در عین حال می‌کوشید در برابر هسته‌ای شدن چین مجهز شود و نیم‌نگاهی هم به رقابت هسته‌ای داشت. اما چین به پاکستان به عنوان متحد استراتژیک و عامل تعدیل‌کننده روابط با هند نگاه می‌کند؛ اینکه پاکستان در جبهه غربی هند در آماده‌باش باشد تا تنش‌زایی هند با چین هم به حداقل رسد. در مورد جای پای چینی‌ها در آمریکای لاتین باید نخست به سیاست‌ خارجی چین در سال 2007 نگاهی کرد. چین می‌گوید در دنیا به دنبال کسب هژمونی نیست، به دنبال توسعه است و اگر به توسعه کامل هم برسد باز به دنبال هژمونی نیست و قصد ندارد سیاستش را به جهان تحمیل کند. اما همان‌طور که آمریکا در آسیای جنوبی فعال است، چین هم سعی می‌کند در جاهایی که آمریکا آسیب‌پذیر است روابطش را گسترش دهد. چین در تنظیم رابطه با ایران نیز از همان منطق سیاست خارجی خود یعنی تقدم منافع اقتصادی استفاده می‌کند. از جمله به ایران به عنوان یک بازار خوب و خالی از رقیب نگاه می‌کند. اما سیاست کلی چین در برابر ایران چه در بحث سیاسی و چه در بحث نظامی محافظه‌کارانه است ولی در مسائل اقتصادی باز عمل می‌کند. در مساله هسته‌ای ایران نیز حالت میانه‌ را در پیش گرفته و سعی کرده با فشار به ایران مواضع ایران را تعدیل کند اما در اوضاعی که جبهه غرب در برابر ایران یکپارچه است با تهدید یا وتو همواره سعی کرده موضع غرب را از اجماع خارج کند. با این حال چین هم مانند روسیه در دهه‌های اخیر از راهبرد ایدئولوژی فاصله گرفته. کمتر دیده شده که این کشورها بعد از جنگ سرد وارد ماجراجویی سیاسی شوند. حتی اگر موضوع سوریه هم حاد شود، بعید است روسیه یا چین نقش تندی را ایفا کنند. بنابراین حمایت‌‌های همه‌جانبه این کشورها همیشگی نیست و نمی‌توان بر کمک بی‌شائبه آنها برای مدت زیادی تکیه کرد.