دوستی کی آخر شد؟
بررسی فرود اجباری پروازهای تهران-دمشق در بغداد
پایگاه خبری تحلیلی نامه نیوز (namehnews.com) :
به گزارش نامه به نقل از هفتهنامه متن: پس از بازرسی این هواپیماها هم مشخص شد که حسابشان پاک بوده و خبری از سلاح و مهمات نیست. بلافاصله ایران به اقدام عراقیها واکنش نشان داد. ابتدا، «حسن داناییفر» سفیر ایران در عراق، از بغداد خواست تا حرمت نانونمک را به جا آورد. پس از آن «رامین مهمانپرست»، سخنگوی وزارت خارجه، شأن عراقیها را اجل از این حرفها دانست. دست آخر هم نمایندگان مجلس گفتند: «مقابله به مثل. بنشانید، مینشانیم.»
گرای هواپیماهای ایرانی در دست آمریکا تقریبا از آغاز جنگ آمریکا و نیروهای ائتلاف علیه صدام حسین در سال 2003، آسمان عراق به سوی هواپیماها بسته شد و کشورهای همسایه عراق مجبور شدند تا با استفاده از آسمان کشورهای دیگر، عملا عراق را دور بزنند. به همین علت، پروازهای ایران به سوی سوریه، بیشتر از خاک ترکیه انجام میشد.
با بالاگرفتن بحران سوریه، آنکارا دوبار، هواپیماهای ایرانی را که به مقصد سوریه پرواز میکردند به اتهام حمل سلاح و تجهیزات غیرقانونی مجبور به فرود کرد. از قرار معلوم آخرین بار، منابع امنیتی آمریکا بهشدت از ترکها خواستند تا هواپیمای ایلوشین ایرانی را فرود آورند. پس از آن، برج مراقبت فرودگاه «دیار بکر» در جنوب ترکیه، مجوز خروج هواپیمای ایرانی را از خاک ترکیه باطل و حتی خلبان ایرانی را به اسکورت از سوی فانتومهای ارتش تا باند فرود تهدید کرد؛ این در حالی بود که رسانههای ترکیهای خبر داده بودند که تعداد فرود اجباری هواپیماهای ایرانی در ترکیه بیش از اینهاست و فقط دو مورد آن به سطح رسانهها درز کرده است.
اخبار رسانههای ترک آن زمان، رنگوبوی بیشتری از حقیقت به خود گرفت که ایران ترجیح داد عطای رسیدن به سوریه از خاک ترکیه را به لقایش ببخشد. در این دوره، هم آسمان عراق باز شده بود و هم آمریکاییها آماده خروج از این کشور بودند. حالا تهران میتوانست بدون نگرانی از بازدیدهای سرزده، هواپیماهایش را از خاک عراق روانه سوریه کند.
با برقراری پروازهای تهران-دمشق از عراق، دولت آمریکا فرصت را برای طرح مجدد اتهام ارسال سلاح به سوریه از سوی ایران از دست نداد. به باور آمریکاییها، از آن جایی که دولت عراق فاقد نیروی هوایی است، ایرانیها میتوانند با آسودگی خاطر، بشار اسد را مسلح کنند.
ابتدا، عراقیها وقعی به اتهامهای آمریکا نگذاشتند و گفتند ایران به آنها اطمینان داده که بار هواپیماهای باریاش، کمکهای انساندوستانه است. موضع دولت نوریالمالکی، تا اندازه زیادی قابل پیشبینی بود. پس از برگزاری انتخابات پارلمانی سال 2010 و بنبست بر سر تعیین نخستوزیر عراق، تهران دست به کار شد و تلاش کرد با رفع کدورت میان جریانهای شیعی عراق، به کمک مالکی بیاید تا او بار دیگر قدرت را در اختیار گیرد. ماحصل تماسهای ایران با جریان صدر و حضور «سید عمار حکیم»، رهبر «مجلس اعلای اسلامی عراق» به تهران، رضایت آنها به تداوم نخست وزیری مالکی بود. پس از آن هم، هر بار که زاویه این جریانهای سیاسی با دولت شیعی مالکی زیاد شد، تهران از آنها خواسته تا خویشتنداری کنند.
پس از همه این تلاشها، تهران منتظر فصل درو و بازگشایی پروازهای تهران به دمشق از خاک عراق بهترین فرصت بود. مالکی که خوب میدانست اگر تهران یاری نکند، دولتش بخت چندانی برای تداوم ندارد، دست رد به سینه آمریکاییها زد، اما واشنگتن بیکار ننشست و با یادآوری پیمان دوجانبه امنیتی به طرف عراقی که در سال 2008 امضا شده بود، بار دیگر از مقامات عراق خواست تا تقاضای آنها را جدی بگیرد. اخبار پشت پرده از این حکایت دارد که منابع امنیتی آمریکا در سفر به بغداد، به دولت مالکی گفتهاند که بازرسی از هواپیماهای ایرانی که به مقصد سوریه پرواز میکنند، یکی از مطالبات جدی کاخ سفید است و هیچ عقبنشینیای از آن را نمیپذیرند.
از سوی دیگر، همین منابع به مالکی اطمینان دادهاند که آمریکا در عوض بازرسی عراق از هواپیماهای ایرانی، هم از جریانهای سنی به ویژه جریان تحت رهبری «ایاد علاوی» میخواهند که تا پایان زمامداری مالکی، فتیله اختلاف را پایین آورند و هم اینکه عراق میتواند محاکمه «طارق الهاشمی»، معاون سابق نخستوزیر و از رهبران ردهبالای جریان سنی عراق را پیش ببرند.
دقیقا پس از توافق پشت پرده بغداد و واشنگتن بود که هم علاوی سکوت بیشتری پیشه کرد و هم دادگاهی در عراق حکم به اعدام هاشمی داد. به نظر میرسد که واشنگتن برای مجاب کردن مالکی به صدور اجازه بازرسی از هواپیماهای ایرانی، رندی به خرج داده است.
آنها امتیازهایی به مالکی دادهاند که پیشاپیش مفروض است. از یکسو، هر نوع تغییر دولت در عراق در وضعیت کنونی به ناامنیهای بیشتر در این کشور دامن میزند و از سوی دیگر، آنها بهخوبی میدانستند که حتی در صورت محاکمه طارق الهاشمی- که این روزها در کشورهای همسایه عراق دیده میشود- دست مقامات قضایی عراق به او نخواهد رسید.
با این همه، به باور برخی منابع غربی، مقامات سیاسی تهران پس از فرود اجباری نخستین هواپیمای ایرانی در بغداد به سراغ مالکی میروند و کمکهایشان در راه نخستوزیری او را خاطرنشان میکنند. این منابع بدون آن که مدرکی ارایه کنند مدعیاند عراق به سراغ آن هواپیماهایی خواهد رفت که پیشاپیش میداند بار دردسرسازی حمل نمیکنند. آنها فرود اجباری دومین هواپیمای ایرانی را مثال میآورند و میگویند این هواپیما در راه بازگشت از سوریه بوده و منطقا نمیتوانست محمولهای نظامی داشته باشد.
هواپیماهایی که به مقصد سوریه مجبور به فرود شدهاند
| تاریخ | خط پرواز | متعلق به | محل فرود |
| 24 اسفند89 | تهران دمشق | ایران | ترکیه |
| 29 اسفند 89 | تهران-دمشق | ایران | ترکیه |
| 17مهر 91 | تهران-دمشق | ایران | عراق |
| 19مهر91 | مسکو-دمشق | سوریه | ترکیه |
| 24مهر91 | ایروان-دمشق | ارمنستان | ترکیه |
| 7آبان 91 | تهران-دمشق | ایران | ترکیه |
دیدگاه تان را بنویسید